Muqaddas dinimizda har-bir mo'minning o'ziga yarasha haq va majburiyatlari bor. Bularning barchasi Robbisiga qullik qilish asnosidagi vazifalardir. Ya'ni, ibodatlar va muomalotlar. Ibodatlar deganda, banda bajarishi kerak bo'lgan barcha farz va nafl amallarni o'z ichiga oladi. Namoz, ro'za, zakot, haj va hokazolar kabi. Muomalotlar deganda esa, eng avvalo ota-ona va farzand borasidagi haq-huquqlar, so'ngra qarindosh-urug', qo'ni-qo'shni va jamiyatda yashovchi har-bir inson bilan qilinadigan ijtimoiy muloqotlardir. Ushbularga amal qilish bu - Alloh taolo tomonidan ajrlarga, mukofotlarga sazovor bo'lishning boisi bo'lsa, ularga rioya qilmaslik, albatta insonni gunohkor bo'lishiga va azobga duchor bo'lishiga sabab bo'ladi. Alloh taolo Qur'oni karimda shunday marhamat qiladi: ''Men jinlar va insonlarni faqat O'zimga ibodat qilishlari uchungina yaratdim'' (Zoriyot, 56). Ya'ni, ushbu oyatdagi ibodat ma'nosi, yuqorida zikr qilingan barcha haq va majburiyatlarni banda tomonidan ijrosini ta'minlab qo'yishdir. Shuning uchun ham dinni jamiyatda ahamiyati yuksak. Qaysi bir joyda din bo'lmasa, odamlar halol, haromning farqiga bormasa, gunohni nima ekanini anglamasa, oqibatini his etmasa, hohlagan ishini qilsa, tabiiyki, usha jamiyat parokandalikka yuz tutadi. Jinoyatchilik avj oladi. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: ''Din nasihatdir'', deb bejiz aytmaganlar. Ya'ni, agar shu nasihatchi dinimiz bo'lmasa, Alloh asrasin, holatimiz ancha ayanchli bo'lardi. Qolaversa, musulmonchilikda itoatsizlik, jinoyatlar sari etaklaydigan har-qanday holat, hoh u moddiy, hoh ma'naviy bo'lsin, qattiq qoralangan.

Alloh taolo O'zining Kalomida shunday deydi: "Yerni (Alloh xayrli ishlarga) yaroqli qilib qo'ygandan keyin (unda) buzg'unchilik qilmangiz! Unga (Allohga) ham qo'rqinch va ham umid bilan duo qilingiz! Allohning rahmati ezgu ish qiluvchilarga yaqindir." (A'rof, 56). Bir joyga borib buzg'unchilik qilish, odamlarni bir-biriga gij-gijlab, fitnalar qilishning o'zigina emas, balki ko'pincha ko'zimiz ilg'amaydigan mayda xatoliklarga yo'l qo'yishni ham aytsa bo'ladi. Chunki gohida biz e'tibor qilmaydigan ushbu kamchiliklar bora-bora ulkan gunohlarga aylanib ketishi mumkin.

Qonunchiligimizda, bir jinoyat qilgan odamga ayrim holatlarda, bir nechta moddalar qo'llaniladi. Ya'ni, falon moddaning a va b bandiga asosan aybdor, deb topilsin, degan ma'noda. Dinimizda ham shu kabi holat bor. Ya'ni, bitta gunoh ishni qilish ortidan bir nechta xatolik qilgan odam sifatida baholash. Masalan, bir mo'minning uyini o'margan odamni olaylik. O'g'rilik qilishi bir gunoh. Mo'minning moliga tajovuz qilish harom, bu ikkinchisi. Birovning uyiga so'roqsiz kirishi esa, uchinchi gunohdir. Ya'ni, birgina o'g'rilik ketidan uch xil gunohni bo'yniga yuklab olmoqda. Albatta bunday misollarni boshqa ko'rinishdagi xatolarda ham keltirish mumkin. Aytmoqchi bo'lganimiz, inson qaysi jinoyatga qo'l urmasin, o'g'irlik, zino, qatl kabi ulkan gunohlar bo'ladimi, yoki boshqa mayda bezorilikmi, toki sidqidildan pushaymon bo'lib, tavbalar qilmas ekan, oqibati alamli azob bo'ladi, o'zgasi emas. Bu tushunchalarni esa, bugungi kunda o'sib kelayotgan avlodga to'g'ri singdirishga harakat qilmas ekanmiz, kelajakda o'zimizga og'ir yuk bo'ladi.

Qodirjon Umurzakov
Pop tumani «Muhammadjon qori»jome masjidining imom-xatibi