Sayt test holatida ishlamoqda!
26 Avgust, 2026   |   13 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:18
Quyosh
05:43
Peshin
12:25
Asr
17:09
Shom
19:10
Xufton
20:30
Bismillah
26 Avgust, 2026, 13 Rabi`ul avval, 1448

Ato ibn Yasor haqlaridagi qissa...

19.10.2016   9878   5 min.
Ato ibn Yasor haqlaridagi qissa...

Dinimiz – Islom nasl-nasabni pok saqlash, sharmu-hayo, birovga nopok nazar bilan boqmaslik kabi go‘zal ma’naviy axloq va odoblarga chorlaydi. Bugungi farovon hayotimizda ba’zi oilalarni ajrashayotgani va bunga sabab sifatida nohush holatlar - xiyonat, bevafolik kabi illatlar ko‘rsatilayotganini guvohi bo‘lib qolayapmiz. Vaholanki, bu illatlar milliy qadriyatlarimiz va diniy ahkomlarimiz tomonidan qattiq qoralanadi. Yurtimizda asrlar osha xalqimiz oilalarida “Oila muqaddasdir”, “Vafoli yor”, “Oilaviy baxt – oliy baxt” “Oila tinch – yurt tinch” kabi purma’no hikmatlar o‘z ifodasini to‘laligicha topib kelgan.  Hozirgi kunda yurtimizda ajralishlar soni ko‘payib borayotgani va bunga ba’zi hollarda yuqoridagi illatlar sabab bo‘layotgani juda ham achinarli holdir. 

 Alloh taolo erkak va ayol o‘rtasida bo‘ladigan muomalalarni naqadar muhim masala ekani sababidan bu haqda alohida oyatlar nozil qilgan. Shulardan birida Alloh taolo shunday deydi:

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ  وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ

(Ey, Muhammad!) Mo‘minlarga ayting, ko‘zlarini (nomahram ayollardan) quyi tutsinlar va avratlarini (zinodan) saqlasinlar! Mana shu ular uchun eng toza (yo‘l)dir. Albatta, Alloh ular qilayotgan (sir) sinoatlaridan xabardordir. Mo‘minalarga ham ayting, ko‘zlarini (nomahram erkaklardan) quyi tutsinlar va avratlarini (zinodan) saqlasinlar!...”. (Nur surasi, 30, 31).

Yuqoridagi mavzuga taaluqli, biz hikoya qilmoqchi bo‘lgan qissamiz qahramoni Ato ibn Yasor Usmon ibn Affon roziyallohu anhu davrlarida, 29 hijriy sanada Madinada tavallud topganlar. Madina ahlining buyuk tobe’in, ulamo, faqih, muhaddis va tasavvuf namoyondalaridan hisoblanadilar. Rasullulloh sollallohu alayhi vasallamdan juda ham ko‘p hadislar rivoyat qilganlar. 103 hijriy sanada, 74 yoshda vafot etganlar.

Ato ibn Yasor ukalari Sulaymon ibn Yasor o‘zlarining bir qancha do‘stlari bilan haj qilish niyatida Madina shahridan safarga otlandilar. Abvo nomli bir joyga yetib kelishganda to‘xtashdi va bir joyga o‘rnashishdi. Sulaymon do‘stlari bilan ba’zi ishlarini bitirish maqsadida to‘xtashgan joydan ketishdi. Ato esa qoldi. U namoz o‘qib turganida bir sahrolik go‘zal ayol uning oldiga kirdi. Ato u ayolni kirganini sezdi va u biror hojati uchun kirganini sezib namozini qisqa qildi.

  • Namozini o‘qib tugatgach u ayolga: “Senga biror narsa kerakmi?”, dedi.
  • U: “Ha”, dedi.
  • Ato: “Nima kerak?” dedi.
  • U ayol: “Yonimga kel, senda xohishim bor. Meni erim yo‘q” dedi.
  • Ato:  “Menga yaqinlashma. Meni ham o‘zingni ham do‘zaxda kuydirma”, dedi va u go‘zal ayolga nazar soldi. Ayol esa Atoni xohlar va faqatgina o‘zi xohlagan narsasini olishni istardi. Shunda Ato yig‘lashni boshladi va “Holinga voy bo‘lsin. Meni tinch qo‘y, menga yaqinlashma”, dedi va yig‘isi yanada kuchaydi. U ayol Atodagi yig‘i va qayg‘uni ko‘rgandan keyin o‘zi ham yig‘lab yubordi. Shu holat ustiga Sulaymon ibn Yasor ishlarini bitirib qaytib kelib qoldi. Sulaymon Atoni yig‘lab o‘tirganini, ayol esa xonaning boshqa bir chetida yig‘lab o‘tirganini ko‘rganida nimaga ko‘z yoshi to‘kayotganlarini bilmasada u ham yig‘lab yubordi. Ato va Sulaymonning do‘stlari birma-bir ishlarini bitirib kela boshlashdi. Ularning har biri kelib xonadagilarning yig‘layotganini ko‘rib yig‘lab yuborar, nega yig‘lashayotganini so‘ramas edilar. Toki xona yig‘iga to‘ldi va yig‘i ovozi ko‘tarilib ketdi. Bu holatni ko‘rgan ayol o‘rnidan turdi va xonadan chiqib ketdi. Shundan so‘ng, Sulaymon akasi Atoni hurmati sabab nima voqea bo‘lganini so‘rab o‘tirmadi. Bir qancha muddatdan so‘ng bir kuni Ato  tunda uyqudan yig‘lab uyg‘onib ketdi.
  • Sulaymon: “Akajon, nimaga yig‘layapsiz?”, dedi.
  • Ato: “Ko‘rgan tushim meni yig‘latdi. Toki tirik ekanman hech kimga aytmasliging sharti bilan senga tushimni aytib beraman”, dedi.
  • Sulaymon: “Va’da beraman”, dedi.
  • Ato: “Tushimda Yusuf alayhissalomni ko‘rdim. U zotga  nazar solish uchun yaqinlashdim. U zotning go‘zalliklarini guvohi bo‘lganimdan so‘ng yig‘lab yubordim. U kishi odamlarni orasida turganimda menga qarab:
  • “Hoy, nimaga yig‘layapsan?”, dedilar.
  • Ato: “Ey, Allohning payg‘ambari! Otam va onam sizga fido bo‘lsin. Siz va Azizning ayoli, u ayoldan ko‘rgan qanchadan-qancha balolaringiz, zindonda ko‘rgan qiyinchiliklaringiz,  qariya otangiz Yoqub alayhissalomdan ajralishingizni hammasini eslab, bu qiyinchilik va musibatlarga qanday dosh berganingizga ajablanib yig‘lab yubordim”, dedi.
  • Yusuf alayhissalom: “Sahrolik go‘zal ayol bilan bo‘lgan Abvodagi voqeadanchi, undan ajablanmaysanmi?”, dedilar. Shunda yig‘lab yubordim va uyqudan uyg‘onib ketdim. Shunda Sulaymon: “Ey, akajon! Abvodagi o‘sha sahrolik go‘zal ayolning voqeasi nima edi?”, deb so‘radi. Ato unga hammasini aytib berdi. Sulaymon toki Ato vafot etguniga qadar hech kimga bu voqeani aytib bermadi. U olamdan o‘tgandan keyin esa uning oilasidagi bir ayolga so‘zlab berdi.

Alloh taolo yurtimizni tinch, oilalarimizni mustahkam va saodatli bo‘lishini nasib etsin!

 

Jaloliddin Hamroqulov,

TII “Tahfizul-Qur’on” kafedrasi mudiri,

Toshkent shahar “Novza” jome masjidi imom-xatibi

Boshqa maqolalar

Ikki ulug‘ ne’mat

14.08.2026   40250   3 min.
Ikki ulug‘ ne’mat

#Mustaqillikning 35 yilligi

 

Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.

Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).

Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.

Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).

Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.

Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.

Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.

Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).

Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.

Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.

Isomiddin AHROROV