Mamlakatimizda buyuk ajdodlarimizning boy ilmiy merosini o‘rganish, xalqimiz hamda xalqaro miqyosda keng targ‘ib etish, muhimi, yoshlarimiz ongi va shuuriga yetkazib, ularda ona-Vatanga bo‘lgan muhabbat va sadoqat tuyg‘usini yanada kuchaytirish ishlariga alohida e’tibor qaratilmoqda. 
 

Yaqinda davlatimiz rahbarining “Imom Termiziy tavalludining 1200 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi farmoni e’lon qilingani ana shu ezgu ishning uzviy davomi bo‘ldi, desak mubolag‘a bo‘lmaydi.

Hujjatga muvofiq, Imom Termiziyning “ash-Shamoil al-Muhammadiyya” va “Sunani Termiziy” asarlari moturidiylik aqidasi va hanafiylik mazhabiga tayangan holda ko‘p jildlik akademik tarjimasi hamda sharhi tayyorlanadi. Demak, o‘quvchilar tez orada ushbu nodir asarlarning yangi nashridan ham bahramand bo‘lishadi.

Darhaqiqat, bobolarimiz yozib qoldirgan ma’naviy merosni o‘rganish bugungi axborot asrida, xususan, kishilar ongi va qalbini egallash uchun kurashlar ketayotgan bir paytda har jihatdan muhimdir.

Afsuski, hozirgi paytda ayrim to‘g‘ri yo‘ldan adashayotgan, turli g‘alamis kimsalarning aldaviga uchrab qolayotganlar ham yo‘q emas. Shu o‘rinda ta’kidlash kerakki, bu toifadagilar bilan suhbatlashsangiz ularning Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Imom Termiziy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi bobokalonlarimizning asarlaridan umuman bexabarligi ma’lum bo‘ladi.

Shunday ekan, ulug‘ mutafakkirlarimizni yaqindan tanish, ularning benazr merosidan bahramand bo‘lish orqaligina farzandlarimizni turli xurujlardan asray olishimiz mumkin.

Darvoqe, Imom Abu Iso Muhammad ibn Iso Termiziy hozirgi Termiz shahridan olti farsax uzoqlikda joylashgan Bug‘ qishlog‘ida 209-hijriy sanada tavallud topgan. Kunyalari Abu Iso, ismlari Muhammad, otasining ismi Iso, bobosining ismi Savradir.

U zotning ustozlari ko‘p bo‘lib, eng mashhuri Imom Buxoriydir. Aksariyat hadislarni Buxoriydan rivoyat qilgan. Imom Muslim, Abu Dovud hamda Basra, Kufa, Xuroson, Hijoz shayxlari ham u kishining ma’naviy ustozlaridan bo‘lib, ularning ra’y va vositalariga murojaat qilib turgan.

U zotning “Sunani Termiziy” kitobi “Sahih Buxoriy” va “Sahih Muslim” kitoblaridan keyingi o‘rinda turadi. Imom Termiziy hadislarni jamlash va aniqlashda, yodlash hamda zikr qilishda alohida maqomga ega bo‘lgan.

Imom Termiziyning shogirdlaridan biri: “Imom Buxoriyning vafotidan keyin Xurosonda Abu Iso Termiziydek ilmda, zehnda, taqvoda, zohidlikda biror kishi topilmas edi”, degan.

Shayxlardan biri Imom Termiziyni imtihon qilish maqsadida unga qirqta g‘arib hadisni aytib, savol beradi. Imom Termiziy qirqta hadisni birorta harfda ham xato qilmay, avvalidan oxirigacha o‘qib beradi. Shayx: “Sendek kishini ko‘rmaganman”, deydi.

Imom “Sunan” kitobi foydasi ko‘p, takror so‘zlari oz, chiroyli tartibda yozilgandir. Abu Ali Mansur ibn Abdulloh Xolidiy Imom Termiziyning “al-Jomi’us-Sahih” kitobini sifatlab: “Kimning uyida mana shu kitob bo‘lsa, go‘yo uyida Payg‘ambarimiz gapirayotgandek bo‘ladilar”, degan.

Imom Buxoriy shogirdi Imom Termiziyga: “Sen mendan foydalanganingdan ko‘ra, men sendan ko‘proq foydalandim”, degan.

Imom Termiziyning “Kitobu azim” (“al-Jomi’ as-Sahih”) kitobi “Sahihut Termiziy” nomi bilan mashhur. Shuningdek, “Shamoilun Nabaviya”, “Ilalu mufrad”, “Ilalu fiy oxiri jomi’”, “Kitobuz zuhd”, “Kitobut tarix”, “Asmous sahoba”, “al-Asmo val kuna”, “Kitobu fiyl asaril mavqufa” kabi asarlari ham dunyo kitobxonlari tomonidan alohida qardlanadi.

Buyuk bobolarimizning hayot yo‘llarini, ularning asarlarni o‘rgansak, biz uchun juda katta manfaatlar bor. Zotan, butun islom olamida Imom Termiziydek olimlarning kitoblari katta qiziqiz bilan o‘rganilar ekan, bu borada biz barchaga ibrat bo‘lishimiz kerak. 

Abduqahor domla YUNUSOV,

Toshkent shahar bosh imom-xatibi