Qur’onda xurmo yigirma martadan ortiq zikr qilingan. Jabroil alayhissalom Maryamga Iso alayhissalomni tuqqanidan keyin yangi xurmo mevasidan yeyishni maslahat berdi:
“Xurmo shoxini silkitgin, u senga yangi xurmo mevalarini tashlar” – Maryam surasi, 25-oyat.
“Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shom namozini o‘qimasdan oldin bir necha xurmo bilan og‘iz ochar edilar. Agar xurmo bo‘lmasa, xurmo qoqisi bilan ochar edilar. Agar quritilgan xurmo ham bo‘lmasa, bir necha qultum suv ichar edilar” – Imom Termiziy rivoyat qilgan, 696.
Hadislarda xurmoning foydalari, shuningdek, uning mo‘minga o‘xshashligi haqida ko‘p marta aytilgan. Lekin xurmo navlari orasida Rasululloh sollallohu alayhi vasallam, ayniqsa ajvani alohida ta’kidlaganlar. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi,“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ajva jannatdandir, u zaharlanishga qarshi davodir” – Imom Termiziy rivoyat qilgan, 2066.
Imom Munaviy aytadi: “Ajva shakli va nomi jihatidan jannatdagi ajvalarga o‘xshab ketadi, lekin shirinligi va ta’mi jihatidan emas”. Ajva Hijoz bo‘yicha tana uchun eng foydali, yoqimli va mazali xurmodir. Mana shu xususiyatlariga ko‘ra boshqa navlardan ustunligini anglatish uchun “ajva jannatdandir” degan ta’rif qo‘llanilgan.
Aksariyat olimlarning fikriga ko‘ra, hadisdagi bu xurmo Madina plantatsiyalarida o‘sadigan ajva naviga tegishlidir, chunki Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shaharga baraka so‘rab duo qilganlar.
Abu Hurayra raziyallohu anhu rivoyat qiladilar: “Yo Alloh! Bizga, mevalarimizga, shahrimizga, so’larimizga va muddlarimizga barakot ber”.
So’ va mudd o‘lchov birliklari:
So’ – o‘lchov idishi, jumhur ulamolar va imomayn nazdida = 2,750 l. yoki 2,176 kg; Abu Hanifa rahmatullohi alayh nazdida = 4,125 l. yoki 3,264 kg.
1 mudd – katta bir hovuch = 0,6875 l. yoki 0,544 kg.
Sahobalar pishib yetilgan ilk mevani Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga keltirardilar. U zot mevani qo‘llariga olib, yuqoridagidek duo qilardilar. So‘ngra o‘sha joydagi yosh bolalarga u mevani berardilar.
Po‘latxon Kattayev,
TII Hadis va Islom tarixi fanlari kafedrasi katta o‘qituvchisi.
Islom sivilizatsiyasi markazida nufuzli xalqaro anjuman doirasida tarixiy va madaniy ahamiyatga ega voqea yuz berdi. TURKSOY tomonidan Markazning Islom sivilizatsiyasi markazi “Turkiy dunyodagi eng yaxshi muzey” deb e’tirof etildi. Sertifikat TURKSOY bosh kotibi Sulton Rayev tomonidan tantanali ravishda taqdim etildi. Bu e’tirof Markazning qisqa vaqt ichida xalqaro maydonda yuqori baholanayotganidan dalolat beradi.
Shuningdek, TURKSOY nomidan Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan chop etilgan “Turk dunyosi adabiyoti durdonalari” 100 jildlik kitoblar to‘plami ham sertifikatga sazovor bo‘ldi. Bu kabi keng qamrovli nashr turk dunyosida ilk bor amalga oshirildi va “dunyodagi eng yaxshi adabiy loyiha” sifatida e’tirof etildi.
— Bugun biz TURKSOY xalqaro tashkiloti nomidan uchta sertifikat taqdim etdik. Birinchi sertifikatimiz O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan chop etilgan “Turk dunyosi adabiyoti durdonalari” nomli 100 jildlik kitoblar to‘plamiga berildi. Ta’kidlash joizki, bu kabi keng qamrovli 100 jildlik nashr hozirgacha turk dunyosida amalga oshirilmagan. Bu, albatta, O‘zbekistonning katta tashabbusi bo‘ldi. Bugungi kunda Qozog‘iston, Ozarbayjon va Qirg‘iziston kabi davlatlar ham ushbu tashabbusni qo‘llab-quvvatlab, turli hajmdagi — 20, 30, 40, 50 jildlik kitoblar nashr etmoqda. Shuning uchun biz ushbu to‘plamni turk dunyosidagi o‘ziga xos adabiy durdona sifatida e’tirof etib, “dunyodagi eng yaxshi adabiy loyiha” deb baholab, sertifikat taqdim etdik. Ikkinchi sertifikat esa Islom sivilizatsiyasi markaziga “Turkiy dunyodagi eng yaxshi muzey” nominatsiyasi bo‘yicha berildi. Buni TURKSOY ning yuksak e’tirofi, deb aytish mumkin. Shuningdek, mazkur muzey TURKSOYning Turk dunyosi muzeylari assotsiatsiyasiga ham qabul qilindi, - dedi TURKSOY bosh kotibi Sulton Rayev.
Anjumanda Turkiya, Fransiya, Italiya, Germaniya, AQSH, Buyuk Britaniya, Rossiya, Xitoy, Hindiston, Eron va Qozog‘istondan kelgan yetakchi olimlar ishtirok etdi. Ular Temuriylar davri tarixi, siyosiy tizimi, shaharsozlik an’analari, ilm-fan va madaniyat rivoji bo‘yicha o‘z tadqiqot natijalarini taqdim etdilar.
– TURKSOYning bu e’tirofi hurmatli Prezidentimiz tashabbuslari bilan qurilgan markazimizga berilgan munosib baho bo‘ldi deb o‘ylayman. Xalqaro turkiy madaniyat tashkiloti – TURKSOY Islom sivilizatsiyasi markazining doimiy va ishonchli hamkorlaridan biri. Biz bu tashkilot bilan uzoq vaqtdan beri hamkorlik qilib kelamiz. Joriy yilda ham TURKSOY bilan hamkorlikda xalqaro yoshlar forumi, turkiy davlatlar hunarmandlari festvali singari bir qator tadbirlarni o‘tkazishga kelishib oldik, - dedi markaz direktori Firdavs Abduxoliqov.
Xorijiy ishtirokchilar ham Temuriylar merosining global ahamiyati, Yevropa va Osiyo sivilizatsiyalari o‘rtasidagi madaniy aloqalardagi o‘rni va xalqaro ilmiy hamkorlikdagi ahamiyatini alohida ta’kidladilar.
Turkiy dunyodagi eng yaxshi muzey va dunyodagi eng yaxshi adabiy loyiha sifatida e’tirof etilgan ushbu Markaz va nashrlar, O‘zbekistonning madaniy va ma’naviy rivojlanishidagi katta yutuq sifatida tarixda qoladi.
iccu.uz