Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Mustabid kommunistik tuzum dinga qarshi kurashib, millionlab odamlarning hayotini parokanda qilgani barchamizga ma’lum. Ammo dahshatli ahvolga tushib qolgach, noiloj dinga qaytishga, oilaviy hayotda, iqtisodiy turmushda ma’lum bir nizomlarga amal qilishga majbur bo‘ldi.
Oldimizda ikki yo‘l bor: yo dinni inkor qilish, yo dinga ergashish. Dinni inkor qilgan davlatlar qadimda ham bo‘lgan, hozir ham bor. Buning natijasida ular qanday qiyinchilik va muammolarga duch kelgani barchamizga ma’lum.
Shu bois dinga juda katta ehtiyoj bor. Allohga iymon keltirishdan, dinga e’tiqod qilishdan boshqa chora yo‘q! Insoniyat dinga nihoyatda muhtoj va undan hech qachon behojat bo‘lmaydi. Dinsiz jamiyatda, davlatda, oilada va shaxsda katta mashaqqatlar, ulkan muammolar yuzaga keladi.
Bunday muammolarning eng og‘iri – bugungi kunda musulmon ummatiga ixtilof, tafriqalar solinayotganidir. Mo‘min-musulmonlarni zimdan bir necha toifaga ajratib, shu tariqa ummatning birligiga raxna solinmoqda. Biz hozir bunday toifalarning ikki asosiy belgisini aytish bilan kifoyalanamiz. Bu – tahallul va tashadduddir, ya’ni o‘ta yengil olish va o‘ta qattiq olish. «Tahallul maktabi» dinni yengil sanab, unga yengil-yelpi amal qilishga chaqiradi.
«Tashaddud maktabi» esa o‘ta chuqur ketib, qattiq ushlashni, mutaassiblikni yoqlaydi. Demak, ularning biri dinda faqat oson yo‘lni, yengil yo‘lni tanlashga chaqirsa, boshqasi faqat qattiq turish tarafdori. Bu juda chuqur o‘ylangan usul, chunki odamlarning tabiati shunday: bir toifa yengillikni yoqtirsa, ikkinchisi qattiq turishni yoqlaydi. Ammo uchinchi yo‘l ham bor bo‘lib, bugungi kunda mana shu uch maktab, ya’ni uch yo‘nalish shakllangan. Hanafiy fiqhiga kirish aynan shuni o‘rganishdan boshlanadi.
Mazkur uch yo‘nalish yuqorida aytib o‘tilgan «tashaddud», ya’ni taassubona qattiq turib olish yo‘nalishi, «tahallul», ya’ni yengil-yelpi amalni yoqlash yo‘nalishi hamda bu ikki yo‘lning o‘rtasi – «tavassut», ya’ni mo‘tadillik yo‘nalishidir. Mazkur ikki yo‘nalish mustamlakachilik ta’sirida paydo bo‘lgan. Uchinchi, mo‘tadil maktab esa sof Islomni avloddan avlodga yetkazib kelayotgan maktabdir. Bu haq maktabdir, haqni gapiruvchi maktabdir. O‘z-o‘zidan savol tug‘iladi: «Nega aynan shu maktab haq? Bundan boshqasi ham haq bo‘lishi mumkin-ku? Aynan shu maktab haqligiga dalilingiz bormi?» Biz Qur’onga iymon keltiramiz. Qur’onda «Zikrni Biz nozil qildik va uni O‘zimiz muhofaza qilamiz» degan oyat bor. Demak, Alloh taolo bu dinni O‘zi muhofaza qiladi. Kim bunga shubha qilsa, kofir bo‘ladi, Qur’onni yolg‘on degan bo‘ladi. Xo‘sh, Alloh taolo bu dinning saqlanib qolishiga qaysi yo‘lni sabab qildi?
«Sizlar insonlar uchun yaratilgan eng yaxshi ummat bo‘ldingiz» degan oyatni eslang. Musulmonlarning 90 foizi Ahli sunna mazhabida ekan, «Mazhablar haq yo‘lda emas» desak, insoniyat uchun yaratilgan eng yaxshi ummat bo‘lmay qolamiz-ku! U holda holatimiz Qur’ondagi ushbu oyatga to‘g‘ri kelmay qoladi.
Ahli sunna sifatida, musulmon ummati sifatida insonlar uchun yaratilgan eng afzal ummat bo‘lmasak, unda bizning bu sifatimiz qayerda qoladi? Biz butun Islom tarixi davomida to‘rt fiqhiy mazhabga, ikki aqiydaviy mazhabga va tasavvuf mazhablariga ergashib keldik.
Shundan kelib chiqadiki, Ahli sunna haq yo‘l ekan. Alloh bu dinni mana shu fiqhiy mazhablar vositasida muhofaza qilib keldi.
«Hanafiy mazhabiga teran nigoh» kitobidan
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati