Alloh taoloning rahmati keng, Uning mag‘firat eshiklari biz uchun hamisha ochiq. Mo‘min-musulmonlar besh mahal namozning har bir rakatida “Fotiha” surasining: «(U) Mehribon, Rahmli» oyatini tilovat qilganda, bir kunda 64 marotaba Allohning Mehribon va Rahmli ekanligini zikr qiladilar.
Qur’oni karimda “rahmat” va unga bog‘liq bo‘lgan 315 dan ortiq so‘zlar uchraydi. Rostgo‘ylik – 145 marta, sabr – 90 marta, afv – 43 marta, sahiylik – 42 marta, to‘g‘rilik – 40 marta, sodiqlik – 29 marta, odillik – 24 marta, beozorlik – 15 marta zikr etilgan.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Allohning yuzta rahmati bordir. Ulardan bittasini jin, ins, hayvonot va hasharotlar orasiga nozil qilgandir. Bas, o‘sha ila ular bir-birlariga mehr va rahm ko‘rsatadilar. O‘sha ila vahshiy hayvon o‘z bolasiga mehr ko‘rsatadi. Alloh to‘qson to‘qqizta rahmatini keyinga qo‘ygan. Ular ila qiyomat kuni bandalariga rahmat ko‘rsatadi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Boshqa bir hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Alloh xaloyiqni xalq qilganda O‘z Kitobiga “Albatta rahmatim azobimdan g‘olib keladir”, deb yozib qo‘ydi», dedilar (Imom Buxoriy rivoyati).
Shunday ekan, agar duoingiz qabul bo‘lmasa mahzun bo‘lmang. Abu Sa’id Xudriy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Bir musulmon gunoh qilmay, silai rahmni uzmay turib duo qilsa, albatta, unga uch narsadan birini beradi. Yo so‘ragan narsasini tezda beradi. Yoki uning mukofotini oxiratga olib qo‘yadi. Yoxud unga teng yomonlikni undan daf qiladi", dedilar. Sahobalar roziyallohu anhum: "Undoq bo‘lsa, ko‘paytirilar ekan-da?" deyishdi. U zot sollallohu alayhi vasallam: “Alloh ko‘paytiruvchiroq”, dedilar.
Agar kasal bo‘lsangiz yoki biror ko‘ngilsizlikka duchor bo‘lsangiz, bu Allohning sizga g‘azab qilgani yoki jazolaganini bildirmaydi, balki bu ham rahmatdir. Zero, musibat orqali Alloh taolo bandalarini sinab, O‘ziga yaqin qiladi va gunohlarini mag‘firat etadi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Musulmonga qay bir musibat: charchashmi, bemorlikmi, tashvishmi, xafachilikmi, ozormi, g‘am-g‘ussami, hattoki tikan kirishmi yetadigan bo‘lsa, albatta, Alloh ular ila uning xatolarini kafforat qiladi”, dedilar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Agar boshingizga biror musibat tushsa, bu Allohning sizga yomonlikni istashi emas, bu ham rahmat. Bu bilan Alloh sizga o‘zining yaxshi ko‘rgan bandalaridan biri bo‘lish imkonini bergan bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Yaxshiliklar katta sinovlar bilan keladi. Qachonki Alloh bir bandasini yaxshi ko‘rsa, Alloh o‘sha bandaga bir sinovni yuboradi. Agar banda sinovga sabr qilsa, Allohning rahmatiga erishadi, ammo sabrsizlik qilsa Uning g‘azabiga duchor bo‘ladi”.
Agar biror savobli amal qilsangiz ham buni Allohning fazli va rahmati ila ado etganingizni unutmang. Lekin gunoh ish sodir etsangiz darhol tavba qilib, Allohga istig‘for ayting. Zero, “Albatta, Alloh odamlarga nisbatan mehribon va rahmlidir” (Baqara surasi, 143-oyat.)
Davron NURMUHAMMAD
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati