Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Imom Mahdiy roziyallohu anhu haqlarida, ayniqsa, u kishining oxirzamonda chiqishlari borasida musulmon ulamolar orasida qadimdan ko‘pgina bahslar o‘tgan, bu bahslarning natijasi turlicha bo‘lib chiqqan.
Shia mazhabidagilar Imom Mahdiyni «Mahdiy muntazar», ya’ni intizor bo‘lib turilgan Mahdiy deyishadi.
Ahli sunna val jamoa mazhabi ulamolari bu masalada o‘zaro alohida bahs yuritganlar. Ba’zi ulamolar «Bu borada kelgan barcha hadislar zaifdir», deganlar. Bunday deganlar ozchilik bo‘lib, ularning eng ko‘zga ko‘ringani Ibn Xaldundir.
Ko‘pchilik ulamolar «Mahdiy roziyallohu anhu haqidagi hadisi shariflar katta sahobalardan, ulug‘ muhaddislar tomonidan rivoyat qilingan», deydilar. Bu haqdagi hadisi shariflarni Imom Abu Dovud, Termiziy, Ibn Moja, Tobaroniy, Abu Ya’lo, Bazzoz, Imom Ahmad ibn Hanbal, Hokim va boshqalar rivoyat qilganlar.
Yuqorida ana shu hadisi shariflardan bir qismini o‘rganib chiqdik. Ularning ba’zilarida imom Mahdiy roziyallohu anhuning ismlari ochiq-oydin tilga olingan bo‘lsa, boshqalarida ishora qilingan. Ularni solishtirib ko‘radigan bo‘lsak, bir necha umumiy xulosalar chiqarishimiz mumkin:
1. Oxirzamon bo‘lganda Payg‘ambar alayhissalomning oli baytlaridan, hazrati Aliy va Bibi Fotima roziyallohu anhumolarning o‘g‘illari Imom Hasan roziyallohu anhuning naslidan Imom Mahdiy roziyallohu anhu chiqadilar.
2. Imom Mahdiy roziyallohu anhuning chiqishlari quyidagicha bo‘ladi: bir xalifa vafot etgach, musulmonlar o‘rtasida ixtilof bo‘ladi. Madinadan bir kishi Makkaga qochib chiqadi. Uning oldiga Makkadan odamlar kelib, o‘zi istamasa ham uni chiqarib, Rukn bilan Maqom o‘rtasida unga bay’at qiladilar. Ana o‘sha kishi Imom Mahdiy roziyallohu anhu bo‘ladilar.
3. Shomdan Imom Mahdiy roziyallohu anhuga qarshi askar yuboriladi. Ushbu yuborilgan askarlarni Makka bilan Madina o‘rtasidagi sayhonlikda yer yutadi.
4. Odamlarni yer yutganini ko‘rib, imom Mahdiy roziyallohu anhuning oldiga Shomning abdollari – avliyolari va ahli Iroqning yaxshilari kelib, unga bay’at qiladilar.
5. So‘ngra Qurayshdan tog‘asi Banu Kalblik bo‘lgan kishi chiqadi. Imom Mahdiy roziyallohu anhu unga qarshi askar yuborib, ularga g‘olib keladi. Keyin Imom Mahdiy roziyallohu anhu molni taqsim qiladi.
6. So‘ngra Imom Mahdiy roziyallohu anhu odamlar orasida Nabiylari sollallohu alayhi vasallamning sunnatiga amal qiladi. Yer yuzida Islom qaror topadi. Imom Mahdiy roziyallohu anhu jabr-zulmga to‘lgan yer yuzini adolat va insofga to‘ldiradi.
7. Imom Mahdiy roziyallohu anhu molni sochadi, uni sanamaydi. U kishining davrlarida mol-mulk ko‘payib ketgani, o‘zlari saxiy bo‘lganliklari uchun shundoq bo‘ladi.
8. Imom Mahdiy roziyallohu anhu yetti yil xalifa bo‘ladilar. So‘ng u kishi vafot etadilar, musulmonlar u zotning janozasini o‘qiydilar.
«Fitnalar va Qiyomat alomatlari» kitobidan
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati