Sayt test holatida ishlamoqda!
09 Noyabr, 2026   |   29 Jumadul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:43
Quyosh
07:04
Peshin
12:12
Asr
15:28
Shom
17:12
Xufton
18:28
Bismillah
09 Noyabr, 2026, 29 Jumadul avval, 1448
Maqolalar

Sovchilik

13.12.2024   14827   5 min.
Sovchilik

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.

 

«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.

Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.

Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).

Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.

Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.

Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:

«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.

«Ha», dedim.

«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».

Buxoriy rivoyat qilgan.

Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.

Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.

"Baxtiyor oila" kitobidan

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Inson qadrini ulug‘lash va saxovatning yuksak namunasi

22.05.2026   29799   4 min.
Inson qadrini ulug‘lash va saxovatning yuksak namunasi

Munosabat

Yurtimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar va tub yangilanishlar zamirida ezgu maqsad — insonni ulug‘lash, uning dardu tashvishlari bilan yashash g‘oyasi mujassamdir. Ayniqsa, diniy-ma’rifiy sohaga, milliy va diniy qadriyatlarimizni tiklashga qaratilayotgan yuksak e’tibor hamda “Inson qadri uchun” tamoyili xalqimiz qalbida ertangi kunga bo‘lgan ishonchni, Yaratganning bergan ne’matlariga shukronalik hissini yanada mustahkamlamoqda.

Mamlakatimizda inson qadrini ulug‘lash, aholini ijtimoiy himoya qilish, jamiyatda mehr-oqibat, saxovat va hamjihatlik muhitini mustahkamlash davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Oliyjanob, xalqchil va savobli ushbu tamoyillar, ayniqsa, imon-e’tiqod, ezgulik fazilatlari yanada jo‘sh uradigan muborak kunlarda, qutlug‘ Qurbon hayiti ayyomi arafasida o‘zgacha bir tarovat va amaliy ifoda kasb etmoqda.

Davlatimiz Rahbari tomonidan ehtiyojmand aholini ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan yanada qo‘llab-quvvatlash yuzasidan yangi takliflar taqdimoti bilan tanishilib, 690 milliard so‘m mablag‘ ajratilishini ma’qullaganlari butun yurtdoshlarimizni yanada to‘lqinlantirib yubordi. Davlat kuchi va e’tibori bilan ajratilgan bu katta mablag‘ning aynan "Vaqf" fondi hisobidan yo‘naltirilishi bizning zimmamizga ulkan, sharafli mas’uliyat yuklaydi. Bu ishonch fondning har bir xodimidan har qachongidan ham ko‘proq g‘ayrat, fidoyilik talab etadi.

Xalqning omonati bo‘lgan bu mablag‘larni Muhtaram Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek, to‘liq shaffof, adolatli va manzilli tarzda o‘z egalariga yetkazish uchun bor kuch-g‘ayratimizni safarbar etamiz. Zero, bu xayriya ishlari shunchaki ko‘rsatkichlar uchun emas. Ularning zamirida minglab xonadonlarga qayta kirib keladigan umid va quvonch mujassam.

Mazkur mablag‘lar hisobidan og‘ir va nogironlikni keltirib chiqaruvchi kasalliklarga chalingan 10 ming nafar bolada murakkab jarrohlik amaliyotlari o‘tkaziladi. Bu degani, 10 ming oilaning qayta baxtga erishishi, onalar ko‘zidagi yoshning tinishidir. Shuningdek, 2,3 ming nafar onkologik, gematologik va onkogematologik tashxisi qo‘yilgan bemorlarni tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish, davolash va jarrohlik amaliyotlari xarajatlari, shu jumladan, kamida 350 nafar og‘ir bemorda jigar va buyrak ko‘chirish amaliyoti xarajatlari to‘liq qoplab beriladi. Ko‘rsatilayotgan bu saxovatlar doirasida ijtimoiy himoyaga muhtoj, yetim va ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan, shuningdek, Vatan sarhadlarini himoya qilish yo‘lida qurbon bo‘lgan qahramonlarimizning 8 ming nafardan ziyod farzandlari alohida e’tiborga olinib, ularning omonat hisobvaraqlariga 200 AQSH dollari miqdorida pul mablag‘lari o‘tkazib berilishi farzandlarimiz bizga omonat, degan ulug‘ g‘oyaning amaliy isbotidir.

Shu bilan birga, davlat ta’minotidagi oilalar, o‘zgalar parvarishiga muhtoj bo‘lgan yolg‘iz yashovchi hamda yolg‘iz keksalar va nogironligi bo‘lgan shaxslar oziq-ovqat to‘plamlari bilan ta’minlanishi, ijtimoiy himoyaga muhtoj aholi toifalari uchun ehson dasturxonlari yozilishi, ziyoratgohlar va diniy ta’lim tashkilotlarida qurbonlik tadbirlarining o‘tkazilishi bayram shukuhini har bir xonadonga olib kiradi.

Muqaddas islom dinida insonlarga yaxshilik qilish bilan birga, Allohning uylarini obod etish, o‘tganlarning qabrlarini ziyoratgohga aylantirish eng ulug‘ savobli amallardan sanaladi. Davlat rahbari tomonidan ko‘rsatilgan bu galgi g‘amxo‘rlik doirasida diniy-ma’rifiy soha alohida e’tiborda tutilib, joylardagi 500 ta masjidda aholi uchun qulay sharoitlar yaratish maqsadida zamonaviy tahoratxonalar qurilishi, rekonstruksiya qilinishi va ta’mirlanishi, shuningdek, qabristonlar obod etilishi ushbu ezgu ishlarning nihoyatda go‘zal va uzviy davomi bo‘ldi.

Muhtaram Prezidentimiz ushbu tadbirlarning shaffof va manzilli tashkil etilishi zarurligini alohida ta’kidlab, mutasaddilarga tegishli topshiriqlarni berdilar.

Hadisi sharifda: "Kim bir mo‘minning dunyoviy tashvishlaridan birini aritsa, Alloh taolo uning qiyomat kunidagi tashvishlaridan birini aritadi", deb marhamat qilinadi. Bugun yurtimizda davlat darajasida olib borilayotgan bu tizimli saxovat va muruvvat tadbirlari ayni shu ilohiy da’vatning jamiyatdagi jonli namunasidir. Tinchlik va osoyishtalik hukm surgan yurtga mana shunday baraka va xayr-saxovat yarashadi.

"Vaqf" xayriya jamoat fondi jamoasi mana shunday ulug‘vor jarayonlarda xalqimizga xizmat qilish yo‘lida bor kuch va imkoniyatlarini ishga solib, zimmadagi mas’uliyatli vazifani yuksak g‘ayrat va vijdon amri bilan ado etishga kirishgan. Zero, inson qadri ulug‘langan yurtda hamisha baraka, tinchlik va taraqqiyot bardavom bo‘ladi. Ilohim, yurtimiz tinch, xalqimiz farovon, muborak ayyomlar qutlug‘ bo‘lsin!

 

Zayniddin ESHONQULOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi o‘rinbosari,

"Vaqf" xayriya jamoat fondi raisi

 

MAQOLA