Sayt test holatida ishlamoqda!
08 Noyabr, 2026   |   28 Jumadul avval, 1448
search icon
Avvalgi sayt
ЎЗ РУ EN AR

Toshkent shahri
Tong
05:42
Quyosh
07:02
Peshin
12:12
Asr
15:29
Shom
17:14
Xufton
18:29
Bismillah
08 Noyabr, 2026, 28 Jumadul avval, 1448
Avvalgi sayt
#search
 YouTube
Maqolalar

Sovchilik

13.12.2024   14767   5 min.
Sovchilik

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
 

«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.

Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.

Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).

Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.

Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.

Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:

«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.

«Ha», dedim.

«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».

Buxoriy rivoyat qilgan.

Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.

Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.

"Baxtiyor oila" kitobidan

Maqolalar
#logo
Boshqa maqolalar
Maqolalar

MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI?

25.09.2026   63716   5 min.
MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI?

Da’vo: Musulmonlar xalifasiz uch kundan ortiq yashashi harom. Barcha musulmonlarga xalifa saylash farz.

Raddiya: Avvalo shuni yaxshi bilish lozimki, Islomda xalifalik davri allaqachon o‘tib ketgan. Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam hayotlik chog‘laridayoq xalifalik davrini aniq raqamlar bilan qancha davr davom etishini oldindan aytganlar: “Xalifalik o‘ttiz yildir! Undan keyin podsholik bo‘ladi”.

Imom Termiziy, Imom Abu Dovud, Imom Ahmad ibn Hanbal o‘z to‘plamlarida keltirib o‘tishgan. Hadis Payg‘ambarimizning risolat mo‘jizalaridan biri bo‘lib, unda aytilgan xabar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan keyin o‘ttiz yil davomida o‘z tasdig‘ini topdi.

Ma’lumki, Islom ummati uchun to‘rt roshid xalifa bor. Ular: Abu Bakr, Umar, Usmon va Ali roziyallohu anhum. Shu to‘rt xalifaning musulmonlar ustida rahbarlik davri o‘ttiz yilga to‘g‘ri kelgan. Bularning davri o‘tgach Islom ummati orasida xalifalik davri tugab Payg‘ambarimiz bashorat qilgan podsholik davri boshlandi va to qiyomatgacha shunday ketadi.

Nofe’ rivoyat qiladilar, Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu Yazid ibn Muoviya davrida issiq kunlarda Abdulloh ibn Mutiy’ning oldiga keldi. U (Abdulloh ibn Mutiy’): “Abu Abdurahmonga yostiq keltiringlar”, dedi.

Ibn Umar: “Men o‘tirish uchun kelmadim. Payg‘ambarimiz alayhissalomdan eshitgan hadisni senga aytib beray deb keldim”.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim: “Kim itoatdan qo‘lini tortsa, Qiyomat kunida Allohga hujjati bo‘lmagan holda yo‘liqadi. Kim bo‘ynida bay’ati bo‘lmagan holda vafot etsa johiliyat o‘limida o‘lgan bo‘ladi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

Abdulloh ibn Umar ibn Mutiy’ning huzuriga issiq kechalarda keldilar. Ibn Mutiy’: “Abu Abdurahmonga yonboshiga yostiq qo‘yinglar”, dedi. U zot: “Men seni oldingga o‘tirish uchun kelmadim, balki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitgan ikki kalimani senga xabarini berish uchun keldim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dan eshitdim: Kimki toatdan qo‘lini tortsa, qiyomat kunida unga hech bir hujjat bo‘lmaydi, kimki jamoatdan ajralgan holda vafot topsa johiliyat o‘limini topibdi”, der edilar (Imom Ahmad rivoyati).

E’tibor berilsa, har ikki hadis Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu rivoyat qilingan birinchisini Imom Muslim “Sahihi Muslim” kitobida ikkinchisini Imom Ahmad Hanbal “Musnad” kitobida rivoyat qilib keltirishgan. Ushbu iki rivoyatdagi hadisi shariflar bir-birini to‘ldirib kelmoqda.

Demak, kim Allohning hukmlariga itoat qilishdan o‘zini tortsa, qiyomat kunida hech bir hujjatsiz holda Allohga ro‘baro‘ bo‘lar ekan. Kim jamoatdan ajrab firqalarga qo‘shilib, bo‘linib ketsa johiliyat o‘limini topar ekan.

Hizbut-tahrir da’vatchilari “Sahihi Muslim”da kelgan rivoyatning ikkinchi “Kim bo‘ynida bay’ati bo‘lmagan holda o‘lsa, johiliyat o‘limini topgan bo‘ladi” jumlasini matndan yulib olib, o‘zlarining xalifasiz yashash mumkin emas, degan da’volariga hujjat qilmoqchi bo‘ladilar.

Vaholanki, Payg‘ambarimiz alayhissalom kelajakda musulmonlar o‘zlari bo‘ysunishlari lozim bo‘lgan xalifa deb ataladimi, u amir deb ataladimi bo‘ysunmay tafriqaga ketib qolishlarini oldindan ko‘rganday bu hadisni aytganlar.

Ushbu hadisi sharif o‘sha tarixiy davrga mos kelgani e’tiboridan Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhu muminlar bay’at qilishlari lozim bo‘lgan amir Yazid ibn Muoviya bo‘la turib bay’at qilishdan bosh tortuvchilarga, turli firqalarga bo‘linish arafasida turgan musulmonlarga qarata, Payg‘ambar alayhissalomning ogohlantirishlarini yana eslatib qo‘yish uchun aytganlar desak to‘g‘riroq bo‘ladi. Aslida yo‘q xalifani tiklash to‘g‘risida emas.

Qolaversa, Imom Ahmad ibn Hanbal “Musnad”idagi 21919-hadis. Safina roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim: “Xalifalik o‘ttiz yildir. Keyin podshohliklar bo‘ladi”, dedilar. Safina: “Hisobla! Abu Bakr xalifaligi ikki yil,Umarning xalifaligi o‘n yil, Usmonning xalifaligi o‘n ikki yil, Aliyning xalifaligi olti yil”, dedi.

Imom Ahmad ibn Hanbal “Musnad”idagi 21923-hadis. Safina Abu Abdurahmon dedi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitdim: Xalifalik 30 yildir. Keyin podshohliklar”, dedilar. Bas eslatdi. Xuddi shu ma’nodagi hadis imom Termiziyning va Abu Dovudning Sunanlarida ham rivoyat qilinib hasan sahih deb sifatlangan.

Mazkur hadisi shariflardan ko‘rinib turibdiki, xalifalik o‘ttiz yil bo‘lib o‘tdi. So‘ngra Muoviya roziyallohu anhudan podshohliklar boshlandi, chunki davlat otadan bolaga qolib, o‘g‘li Yazid ibn Muoviya podshoh bo‘ldi. Keyin uning urug‘lari umaviylar, ulardan keyin abbosiylar podshohligiga o‘tdi.

Allohning irodasi ila Payg‘ambar alayhissalom o‘zlari mo‘jizadek bashorat qilib aytib qo‘yganlaridek bo‘ldi. Hizbut-tahrir shotirlari esa qancha yillar o‘tib yana xalifalikni tiklaymiz, uch kun xalifasiz yashagan dindan chiqadi, deb da’vo qilib yurishibdi.

Hazrati Ali roziyallohu anhudan keyin yashagan musulmonlar hammasini iymoni nima bo‘ladi, ularning da’volari bilan qancha allomalar qancha olimlar o‘tdi, avliyolar valiylar o‘tdi, nahotki shuncha zotlar ham bu yo‘ldan adashganlarcha aqli donishlari bo‘lmagan bo‘lsa?! Yo‘q aslo unday emas, bu hizbchilarning o‘zlari adashmoqdalar, desak to‘g‘riroq bo‘ladi.

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI? MUSULMONLAR UCHUN XALIFA SAYLASH FARZMI?