Bugungi globallashuv va axborot texnologiyalari jadal rivojlanayotgan davrda yoshlar tarbiyasi, ularning sog‘lom va barkamol inson bo‘lib voyaga yetishi har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Zero, yoshlar – millatning ertangi kuni, mamlakatning tayanchi va kelajagidir. Shu bois ularni turli yot g‘oyalar, zararli odatlar va jamiyat taraqqiyotiga tahdid soluvchi illatlardan asrash barchamizning muqaddas burchimiz hisoblanadi.
 

Bugungi kunda yoshlarimiz oldida turgan eng katta xavflardan biri – giyohvandlikdir. Bu illat nafaqat inson salomatligiga, balki uning ma’naviy dunyosiga, oilasiga, jamiyatga va davlat taraqqiyotiga ham jiddiy zarar yetkazadi. Giyohvandlikka mubtalo bo‘lgan inson o‘zining sog‘lig‘i, obro‘si va kelajagini xavf ostiga qo‘yibgina qolmay, atrofidagi insonlarning hayotiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.

Giyohvand moddalar inson organizmini sekin-asta yemirib boradi. U asab tizimi, yurak-qon tomirlari, jigar va boshqa muhim a’zolar faoliyatiga jiddiy zarar yetkazadi. Eng achinarlisi, insonning aqliy qobiliyati pasayib, fikrlash doirasi torayadi, hayotga qiziqishi so‘nadi. Natijada u ta’limdan, mehnatdan, oiladan va jamiyatdan uzoqlashib, turli huquqbuzarlik va jinoyatlarga qo‘l urishi mumkin.

Islom dini inson salomatligi va hayotini asrashga alohida ahamiyat beradi. Qur’oni karimda Alloh taolo shunday marhamat qiladi:

“Ey iymon keltirganlar! Albatta, may ichish, qimor o‘ynash, butlarga sig‘inish va fol ochish – shaytonning nopok ishlaridandir. Ulardan uzoq bo‘linglar, shoyadki najot topsangizlar.” (Moida surasi, 90-oyat)

Ushbu oyatda inson aqlini zaiflashtiruvchi va uni to‘g‘ri yo‘ldan og‘diruvchi barcha narsalardan uzoq bo‘lishga chaqirilgan. Giyohvand moddalar ham inson ongi va irodasini zaiflashtirishi bilan mazkur ogohlantirish mazmuniga kiradi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham insonning o‘z tanasi va salomatligi oldida mas’ul ekanini ta’kidlab shunday deganlar:

“Jismingning ham senda haqqi bor, ko‘zingning ham senda haqqi bor, oilangning ham senda haqqi bor”. (Imom Buxoriy, Imom Muslim)

Demak, inson o‘z hayoti va sog‘lig‘ini asrashi, unga zarar yetkazuvchi har qanday omildan uzoq bo‘lishi lozim.

Bugungi kunda giyohvandlikning yangi va xavfli ko‘rinishlari paydo bo‘lmoqda. Xususan, sintetik narkotiklar yoshlar orasida jiddiy tahdidga aylanmoqda. Ular arzonligi, yashirin tarqatilishi va internet orqali sotilishi bilan xavfli hisoblanadi. Ayrim hollarda yoshlar bu moddalarning oqibatlarini anglamasdan, qiziqish yoki tengdoshlar ta’sirida ularni iste’mol qilishga moyil bo‘lib qolmoqda.

So‘nggi yillarda mamlakatimizda aholi salomatligi va millat genofondini muhofaza qilish maqsadida giyohvandlikka qarshi kurashish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahbarligida mazkur sohada qonunchilikni takomillashtirish, profilaktika ishlarini kuchaytirish va zamonaviy tahdidlarga qarshi samarali mexanizmlarni joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.

Jumladan, giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va ularning analoglarining noqonuniy muomalasi uchun javobgarlikni kuchaytirishga qaratilgan qonun qabul qilindi. Unda aholi salomatligi va genofondiga qarshi qaratilgan jinoyatlar uchun jazo choralarini kuchaytirish nazarda tutilgan.

Shuningdek, noqonuniy narkolaboratoriya tashkil qilish, narkotik moddalar savdosini boshqarish, bangixona tashkil etish kabi og‘ir jinoyatlar uchun alohida javobgarlik belgilanmoqda. Bu esa giyohvandlikka qarshi kurashishni yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiladi.

Yangi qonun loyihalarida aholi, ayniqsa yoshlar va xotin-qizlarda giyohvandlikka qarshi mustahkam immunitetni shakllantirish, internet orqali sodir etilayotgan narkojinoyatlarga qarshi kurashish, erta profilaktika, tashxis qo‘yish, davolash va reabilitatsiya tizimini takomillashtirish masalalariga ustuvor ahamiyat berilmoqda.

Giyohvandlikning zarari faqat inson salomatligi bilan cheklanib qolmaydi. U mamlakat iqtisodiyotiga ham katta salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Mehnat qobiliyatining pasayishi natijasida ishlab chiqarish samaradorligi tushib ketadi. Davlat budjeti hisobidan davolash, reabilitatsiya va huquqni muhofaza qilish ishlariga katta mablag‘lar sarflanadi. Shu bilan birga, giyohvandlik jinoyatchilikning ko‘payishiga, oilalar parokandaligiga va ijtimoiy muammolarning ortishiga sabab bo‘ladi.

Bu illatga qarshi kurashda oila, mahalla, ta’lim muassasalari, diniy tashkilotlar va jamoatchilikning hamkorligi juda muhimdir. Farzandlar bilan doimiy muloqot qilish, ularning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, kitobxonlik, sport va ijodiy faoliyatga jalb qilish orqali ko‘plab salbiy holatlarning oldini olish mumkin.

Aziz yoshlar! Sizlar mamlakatimizning eng katta boyligi va kelajagisiz. Hayotda katta maqsadlar qo‘ying, ilm oling, kasb egallang, sport bilan shug‘ullaning, yurt taraqqiyotiga munosib hissa qo‘shishga intiling. Giyohvand moddalar hech qachon baxt va muvaffaqiyat olib kelmaydi. Aksincha, ular insonni halokat sari yetaklaydi.

Pok hayot, sog‘lom turmush tarzi, mustahkam iroda va ezgu maqsadlar har qanday yomon yo‘ldan saqlaydi. Shuning uchun har birimiz giyohvandlikka qarshi murosasiz munosabatda bo‘lishimiz, yoshlarimizni bu illatdan asrash uchun bor kuch va imkoniyatlarimizni safarbar etishimiz zarur.

Xulosa qilib aytganda, giyohvandlik – jism va ruhni yemiruvchi, oila va jamiyatni izdan chiqaruvchi, iqtisod va ma’naviyatga katta zarar yetkazuvchi illatdir. Undan yoshlarni asrash – nafaqat davlat idoralari, balki har bir ota-ona, ustoz, imom-xatib va fuqaroning muqaddas vazifasidir.

Kelajagimizni asraylik, yoshlarimizni sog‘lom va pok hayot sari chorlaylik! Zero, yoshlarimiz – bizning kelajagimizdir. 

Firuz ABDULLAYEV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Buxoro viloyati vakilligi matbuot kotibi