Sayt test holatida ishlamoqda!
07 Noyabr, 2026   |   27 Jumadul avval, 1448
search icon
Avvalgi sayt
ЎЗ РУ EN AR

Toshkent shahri
Tong
05:41
Quyosh
07:01
Peshin
12:12
Asr
15:30
Shom
17:15
Xufton
18:30
Bismillah
07 Noyabr, 2026, 27 Jumadul avval, 1448
Avvalgi sayt
#search
 YouTube
Maqolalar

Sovchilik

13.12.2024   14373   5 min.
Sovchilik

Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
 

«Sovchilik» degani muayyan bir ayol yoki qizga uylanish istagini uning o‘ziga yoki valiysiga bildirishdir. Aslida, ayol kishining o‘zi yoki yaqinlari tomonidan kuyovning o‘ziga yoki uning oila tarafiga sovchilik qilinishi ham mumkin.

Bu bildirish uylanmoqchi kishining o‘zi yoki uning vakili tomonidan bo‘lishi mumkin. Shuningdek, sovchilikni nikohi istalgan shaxsga yoki uning ishboshilaridan biriga bildirish ham mumkin.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hafsa onamizga uylanganlarida u kishining otalari Umar roziyallohu anhuga sovchilik qilganlar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anhoga uylanganlarida u kishining o‘zlariga sovchilik qilganlar.

Faziylatli kishilarga ayolning o‘zi, ota-onasi yoki ishboshilaridan biri sovchilik qilishi joiz.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga ba’zi ayollar kelib, o‘zini nikohlab olishlarini so‘raganlar.

عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ. رَوَاهُ الْخَمْسَةُ. وَفِي رِوَايَةٍ: قَالَ أَنَسٌ: إِنَّ امْرَأَةً عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَضَحِكَتِ ابْنَةُ أَنَسٍ، فَقَالَتْ: مَا كَانَ أَقَلَّ حَيَاءَهَا فَقَالَ أَنَسٌ: هِيَ خَيْرٌ مِنْكِ عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Sahl ibn Sa’d roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: "Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Bir ayol kelib, u kishiga o‘zini taqdim qildi. U zot unga boshdan-oyoq nazar solib qaradilar" (Beshovlari rivoyat qilganlar).

Boshqa bir rivoyatda: Anas: «Bir ayol o‘zini Nabiy sollallohu alayhi vasallamga taqdim qildi», dedi.

Anasning qizi kulib: «Muncha ham hayosi oz ekan!», dedi. Shunda Anas: «U sendan yaxshiroq. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamga o‘zini taqdim qildi», dedi.

عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: تَأَيَّمَتْ حَفْصَةُ مِنْ خُنَيْسِ بْنِ حُذَافَةَ السَّهْمِيِّ، وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ بِالْمَدِينَةِ، فَقَالَ عُمَرُ: عَرَضْتُ حَفْصَةَ عَلَى عُثْمَانَ، فَقَالَ: سَأَنْظُرُ فِي أَمْرِي، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ ثُمَّ لَقِيَنِي، فَقَالَ: قَدْ بَدَا لِي أَلَّا أَتَزَوَّجَ يَوْمِي هَذَا. فَلَقِيتُ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ فَقُلْتُ: إِنْ شِئْتَ زَوَّجْتُكَ حَفْصَةََ، فَصَمَتَ أَبُو بَكْرٍ، وَكُنْتُ أَوْجَدَ عَلَيهِ مِنِّي عَلَى عُثْمَانَ، فَلَبِثْتُ لَيَالِيَ، ثُمَّ خَطَبَهَا رَسُولُ اللهِ، فَأَنْكَحْتُهَا إِيَّاهُ، فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ: لَعَلَّكَ وَجَدْتَ عَلَيَّ حِينَ عَرَضْتَ عَلَيَّ حَفْصَةَ فَلَمْ أَرْجِعْ إِلَيْكَ شَيْئًا، قَالَ عُمَرُ: قُلْتُ: نَعَمْ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ: إِنَّهُ لَمْ يَمْنَعْنِي أَنْ أَرْجِعَ إِلَيْكَ فِيمَا عَرَضْتَ عَلَيَّ إِلَّا أَنِّي كُنْتُ عَلِمْتُ أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ ذَكَرَهَا، فَلَمْ أَكُنْ لِأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَوْ تَرَكَهَا قَبِلْتُهَا. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Hafsa Xunays ibn Huzafa as-Sahmiydan beva qoldi. U Nabiy sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bo‘lib, Madinada vafot etgan edi. Bas, Umar aytdi: «Hafsani Usmonga taqdim qildim. U «O‘ylab ko‘ray-chi», dedi. Bir necha kun kutdim. So‘ng u menga uchrab, «Hozirgi kunda uylanmay turganim ma’qulga o‘xshaydi», dedi.

Abu Bakr Siddiqqa uchrab, «Xohlasang, senga Hafsani nikohlab beraman», dedim. Abu Bakr indamadi. O‘shanda undan Usmondan achchig‘im chiqqanidan ko‘ra ko‘proq achchig‘im chiqdi. Bir necha kun turganimdan so‘ng unga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sovchi bo‘ldilar va men uni u zotga nikohlab berdim. So‘ngra Abu Bakr menga uchrab:

«Hafsani menga taqdim qilganingda, men esa senga javob bermaganimda, achchig‘ing chiqqan bo‘lsa kerak?» dedi.

«Ha», dedim.

«Meni senga javob berishdan faqat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning uni zikr qilganlarini eshitganim man qildi, xolos. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sirlarini fosh qilishim mumkin emas edi. U zot tark qilganlarida, uni qabul qilar edim», dedi Abu Bakr».

Buxoriy rivoyat qilgan.

Bizning sharoitimizda, odatda, sovchilik yigitning ota-onasi yoki ular tayinlagan kishilar tomonidan kelinlikka nomzodning ota-onasiga yoki oila a’zolariga qilinadi.

Aytaylik, mazkur ish sodir bo‘ldi. Erkak tomondan ayol-qiz tomonga sovchilik qilindi. Endi ayol-qiz taraf munosib kuyov tanlash majburiyatida qoladi. Albatta, ular ham bu tanlashda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning ko‘rsatma va tavsiyalariga amal qilsalar, juda ham yaxshi bo‘ladi va bunday o‘ta nozik, umr savdosi bo‘lgan ishda eng to‘g‘ri yo‘l tutgan bo‘ladilar.

"Baxtiyor oila" kitobidan

Maqolalar
#logo
Boshqa maqolalar

Rasululloh ﷺ yosh bolalarga qanday munosabatda bo‘lganlar?

01.06.2026   23373   7 min.
Rasululloh ﷺ yosh bolalarga qanday munosabatda bo‘lganlar?

Farzand hayotimizdagi eng katta ne’matlardan biridir. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday deganlar: “Agar oralaringizda munkillagan qariyalar, o‘tlab yurgan jonzotlar va emizikli chaqaloqlar bo‘lmaganda edi, boshingizga balolar yomg‘irdek yog‘ilar edi”.

Demak, oramizda yosh bolalarning borligi bu barchamiz uchun Allohning rahmati ekan. Buni aslo unutmasligimiz lozim.

Ummu Xolid yoshligida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga borgani haqida so‘zlab beradi. U Habashistondan otasi bilan birga kelgan va egniga sariq rangli ko‘ylak kiygandi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uni ko‘rib: “Sana, sana (Habashiston lahjasida “yaxshi” degan ma’noni anglatadi)” dedilar so‘ngra qizaloq bilan kulishib, habash lahjasida gaplashdilar. Chunki qizaloq Habashistonda tug‘ilgani uchun faqat shu lahjada gaplasha olardi.

Qizaloq jajji qo‘llarini Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning muborak ko‘ylaklarining orqasiga kiritib, chap kuraklarining ustki qismidagi kabutar tuxumidek keladigan payg‘ambarlik muhrini o‘ynay boshladi.

Buni ko‘rgan qizaloqning otasi qattiq tanbeh berdi. Ammo Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Uni tinch qo‘y!” dedilar. Keyin Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ikki qo‘llarini ko‘tarib uning haqqiga: “Ko‘ylakingni kiyib, eskirtiravergin, Alloh o‘rniga beraversin. Kiyib, eskirtiravergin, Alloh o‘rniga beraversin”, deb duo qildilar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning duolari sababli o‘sha qizning umri uzun bo‘ldi. Eskirgunicha chiroyli kiyimlarni kiyardi, keyin yanada chiroylisini sotib olardi.

Qarang, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam kichik bolaga qanday munosabatda bo‘lyaptilar. Jajji qizaloqqa qanchalik mehribonlik ko‘rsatdilar. Bolalarning qiziquvchanligi, o‘yinqaroqligini yaxshi bilganlar va shunga munosib javob qaytarganlar.

Biz ham bundan o‘zimizga o‘rnak olishimiz kerak. Zero, bu ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bolalarga nisbatan muomalariga oid sunnatlari, xulqlaridan biridir.

 

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bolalarni alohida hurmat qilardilar

Jamiyatda insonlarning aksariyati bolalarni chetga surishadi. Aytaylik, ular biror narsa sotib olmoqchi yoki sotmoqchi bo‘lishsa, sotuvchi ham, sotib oluvchi ham ularga e’tibor bermaydi. Hech kim ularga ahamiyat bermaydi, go‘yoki ularning qo‘lidan hech qanday ish kelmaydi. Biroq Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har bir bolaga alohida ahamiyat berardilar.

Kunlarning birida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga suv keltirishdi. U zot alayhissalom undan ichdilar. Nabiy alayhissalomning o‘ng tomonlarida 10 yoshli Ibn Abbos, chap tomonlarida esa Abu Bakr Siddiq va yana boshqa katta sahobalar roziyallohu anhum o‘tirishgan edi. Aslida ichimlik ichishni o‘ng tomondan boshlash sunnat sanaladi.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ibn Abbos roziyallohu anhuga qarab: “Buni Abu Bakrga uzatishimga izn berasanmi?” deb ruxsat so‘radilar. 10 yashar Ibn Abbos roziyallohu anhu: “Hargiz unday qila olmayman. Sizdan bo‘lgan nasibamni biror kishiga ravo ko‘rmayman. Men Sizdan keyin ichishni istayman”, dedi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam muborak qo‘llarini bolakayning qo‘liga qo‘yib, bu narsa uning haqqi ekanini bildirib qo‘ydilar. Ya’ni bolakay yosh bo‘lishiga qaramay o‘z navbatida suv ichdi.

 

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bolalar bilan muloqotdagi uslublari

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bolalar bilan shunday gaplashar edilarki, ular o‘zlarini xuddi kattalardek his etishardi. Ammo ayrim odamlar bolalar bilan kulgili tovushlar chiqarib o‘ynashadi. Ba’zan ko‘chadagi bolalar bilan ham ularning jig‘iga tegib, o‘zlari qochib ketmaguncha hazillashadilar. Hatto 10 yoshar bolani yuzlarini chimchilab xuddi go‘dakka o‘xshab kulishini kutamiz.

Bunday erkalashlarda bola o‘zini kattalardek his qilmaydi. Ammo Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Ibn Abbos bilan suhbatlashganda, unga nimalarni aytganlarini bilasizmi? U zot sollallohu alayhi vasallam bunday dedilar: “Ey bolakay! Men senga kalimalarni o‘rgataman. Allohni(ng buyrug‘u qaytariqlarini) muhofaza qilgin, shunda U Zot seni muhofaza qiladi. Allohni muhofaza qilsang, U Zotni ro‘parangda topasan. So‘ramoqchi bo‘lsang, Allohdan so‘ra. Ko‘mak istamoqchi bo‘lsang, Allohdan ista. Bilki, agar butun ummat (mahluqotlar) senga biror manfaat berish uchun jamlansa ham, Alloh senga yozgan narsadan boshqasini bera olmaydi. Agar ularning hammasi senga biror zarar yetkazish uchun jamlansa ham, Alloh senga yozgan narsadan boshqasini yetkaza olmaydi”.

Ushbu muborak hadis Ibn Abbos roziyallohu anhu orqali bizgacha yetib keldi. Bu go‘zal so‘zlarni Ibn Abbos roziyallohu anhu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan tinglaganlarida bor yo‘g‘i 9 yoshda edilar.

 

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning xato qilgan bolalarga munosabatlari

Hech shak-shuhbasiz, har qanday yosh bola xato qiladi. Ba’zan noto‘g‘ri ish qiladi. Axir u bola-ku. Ammo ko‘pchiligimiz bolalarning xatosini qabul qila olmaymiz. Farzandimiz yoki boshqalarning farzandining xatolaridan qattiq g‘azablanamiz. Ba’zilar hatto farzandini kaltaklaydi, uradi. Ammo, unutmangki! Alloh toalo yosh bolalarni hisob-kitob qilmaydi.

Rofi’ ibn Amr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Men va bir do‘stim ansorlarning xurmolariga tosh otardik”. Bu haqda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga xabar qilishdi.

Meni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oldilariga olib borishdi. U zot alayhissalom menga: “Ey yigit, nega xurmolarga tosh otyapsiz?” dedilar.

“Yeyish uchun”, deb javob berdim.

“Tosh otmang, yerga tushganini olib yeyavering”, dedilar va boshimni silab: “Allohim, uning qornini to‘ydirgin” deb duo qildilar (Imom Ahmad, Imom Abu Dovud va Imom Termiziy rivoyati).

Qarang, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam go‘zal xulqni o‘rgatdilar, yomonlikdan qaytardilar va ularning haqiga duo qildilar.

 

Alloh taolo sizni yaxshi ko‘radi

Farzandlarimizga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni xulqlarini, sunnatlarini o‘rgatsak, ular Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni yaxshi ko‘rib qoladilar. Bu barchamizning vazifamizdir. Buning uchun avvalo har birimiz amalda o‘rnak bo‘lishimiz talab etiladi.

Alloh taolo bunday marhamat qiladi: «Ayting (ey Muhammad!): “Agar Allohni sevsangiz, menga ergashingiz. Shunda Alloh sizlarni sevadi”» (Oli Imron surasi, 31-oyat).

 

Davron NURMUHAMMAD