Har bir banda hazir bo‘lishi lozim bo‘lgan qalb xastaliklaridan yana biri munofiqlikdir. Arab tilida munofiqlikni anglatuvchi so‘zlarning o‘zagi bo‘lmish «nifoq» so‘zi ichi bo‘sh, tashqi ko‘rinishi o‘zgacha narsaga ishlatiladi. Misol uchun, yumronqoziq yoki tulkining uyasiga ham «nifoq» so‘zi ishlatiladi.
Chunki, ular ustidan oddiy yerga o‘xshaydi, bir tarafdan kirsa, ikkinchi tarafdan chiqib ketaveradi. Hozirgi kunda ajnabiy tillarda «tonnel» deb nomlanayotgan inshootlar ham arabchada «nafaq» deyiladi. Agar bu ma’noni diniy-aqidaviy istilohda ishlatmoqchi bo‘lsak, sirtdan musulmonlikni e’lon qilib, ichidan unga loyiq bo‘lmaslikka «munofiqlik» deb aytiladi. Odamlar ko‘z o‘ngida Islom diniga mansubligini e’lon qilib, hatto ba’zi amallarni ham qilib yuradigan, aslida, e’tiqodi buzuq bo‘lgan kishilar «munofiq» deyiladi. Jurjoniy nifoqni «Ta’rifot»da: «Nifoq til bilan iymonni izhor qilib, dildagi kufrni berkitishdir», deb ta’rif qilgan. Bu «katta nifoq» deb ataladi. Ko‘pgina hadisi shariflarda munofiqlarning alomatlari haqida so‘z yuritilgan.
Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinadi: «Uch narsa qay kishida bo‘lsa, munofiq bo‘lur: gapirsa yolg‘on gapiradi, va’da bersa, xilof qiladi, omonat ishonilsa, xiyonat qiladi. Kimda shu xislatlardan bittasi bo‘lsa, uni tark qilgunicha nifoqdan bitta xislati bo‘ladi» – Ahmad rivoyat qilgan.
Bunday nifoq amaliy – «kichik nifoq» deb ataladi. Alloh taolo «Niso» surasida: «Albatta, munofiqlar do‘zaxning eng ostki qavatidadirlar va hargiz ularga bir yordamchini topa olmassan», degan (145-oyat).
Alloh taolo «Tavba» surasida: «Alloh munofiq erkaklarga, munofiq ayollarga va kofirlarga jahannam otashini va’da qildi. Unda abadiy qolurlar. O‘sha ular uchun yetarlidir. Hamda Alloh ularni la’natladi. Ularga doimiy azob bordir», degan (68-oyat).
Imom Buxoriy qilgan rivoyatda Huzayfa ibn Yamon roziyallohu anhu: «Bugungi munofiqlar Nabiy sollallohu alayhi vasallamning davrlaridagidan yomondir. Chunki, ular munofiqlikni maxfiy qilardilar, bular esa, oshkora qilmoqdalar», degan ekanlar.
Bir kishi aytgan ekan: Kunlarning birida yo‘lda ketayotib, janjalning ustidan chiqib qoldim. Ikki kishi mushtlashguday bo‘lib, baralla nimalarnidir muhokama qilishardi. Qiziquvchanligim ustunlik qilib, bir to‘da odamlar ichidagi qariyadan voqeaning sababini so‘radim. Otaxon bosh chayqagancha, “Omonatga xiyonat – bu juda katta gunoh”, dedi-yu boshqa biror so‘z aytmadi. Voqeaning asl mohiyatini tushunmagan bo‘lsam-da, sababini anglab yetdim. Ularning qaysidir biri unga ishongan inson omonatiga xiyonat qilgan ko‘rinadi.
Shu o‘rinda bir hikoyat esimga tushdi. O‘g‘irlik bilan nom taratgan o‘g‘riboshining yo‘lida bir mo‘ysafid duch kelib, bir xalta tillo tanga beribdi-da, bu omonatimni masjiddan chiqgunimcha ushlab tursang, deb iltimos qilibdi. O‘g‘ri ham ikkilanmay xaltani olibdi. Chol esa bemalol namozini o‘qib chiqib, o‘g‘riboshidan tillolarni olib yo‘lida davom etibdi. Bu holatni ko‘rgan o‘g‘rilardan biri nega tillolarni qaytarib berganini, o‘g‘irlik qilish uchun tug‘ilgan qulay imkoniyatni qo‘ldan boy berganining sababini so‘rabdi. Shunda o‘g‘riboshi, u menga omonat deb aytdi. Qilayotgan ishimdan ko‘ra omonatga xiyonat og‘ir gunoh, deb javob beribdi.
Ba’zan shunday hikoyalarni o‘qib o‘ylanib qolamiz. “Biz ham omonatlarga xiyonat qilmayapmizmi?” degan savol xayolimizga keladi. O‘z-o‘zimizda sodir bo‘lgan shunday voqealarni tahlil qilamiz. O‘zimizcha xulosa yasaymiz. Zero, eng katta omonatlarga xiyonat qilayotganimizni bilamizmi?!
Alloh tomonidan bizga berilgan bu aziz jon, umrimiz ham omonat. O‘tib borayotgan har bir daqiqamiz orqali og‘ir gunoh qilmayapmizmi? Umrimizni bekorchi narsalarga sarflab, vaqtimizni yutqazib, birovlarning qalbiga ozor berib, omonatlarga xiyonat qilmayapmizmi?
Xulosa qilib adolat tamoyillari asosida o‘ylab ko‘rish kerak emasmikin!
Ja’farxon Sufiyev,
TII Modul ta’lim tizimi talabasi, “Is'hoqxon to‘ra” jome masjidi imom-xatibi
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati