Bismillahir Rohmanir Rohiym
Fotiha surasining 5-oyatidagi “Sengagina ibodat qilamiz” jumlasi bandaning kufr va shirkdan yiroq bo‘lishga, “Sendangina yordam so‘raymiz” esa Allohdan o‘zgasiga tavakkul qilmaslikka targ‘ib qiladi. Lekin, bunda vosita bo‘ladigan narsalar inkor qilinmaydi. Masalan, biron yerga yetib olishda ulov vosita vazifasini bajarsa, u yerga xotirjam yetib olishga Alloh madad beradi.
Xullas, Islom yordam va ko‘mak ma’nosida vosita va sabab bo‘ladigan narsalarga qarshi emas. Faqat ana o‘sha vositalarning o‘ziga suyanib qolmasdan, qalbni butunlay Allohga toshpirish va sabablarni harakatga keltirish lozim.
Allohdan yordam so‘rash ikki xil bo‘ladi:
1. Ibodatlarni to‘liq, nuqsonsiz va bekamu ko‘st ado etishda yordam so‘rash;
2. Zararni daf qilish va yomonliklardan saqlanishda yordam so‘rash.
Ulamolarimiz oyati karimada avval ibodat, keyin isti’onat (yordam so‘rash)ning keltirilishiga bir necha sabablarni sanab o‘tishgan:
– Alloh taoloning haqqi bandalar haqqidan ustundir. Ibodat Allohning bandalari ustidagi haqqi, isti’onat esa bandalarning Alloh ustidagi haqqidir.
– avval umumiy, keyin xos narsaning zikr qilinishi. Ibodat umumiy ma’nodagi tushuncha bo‘lsa, isti’onat o‘sha ibodat turiga mansub amallardan biridir.
– avval vosita bo‘ladigan narsa zikr qilinsa, so‘ralayotgan duoning ijobati oson bo‘lishi.
– banda ibodat qilsagina Allohdan yordam so‘raydi. Imon yoki haqiqiy ibodatdan mahrum kishilar Allohga duo qilish va U Zotdan yordam so‘rashdan bebahra bo‘ladilar.
Allohning ibodatida bo‘lish va U Zotdangina yordam so‘rash bandani abadiy saodat sari yetaklovchi eng asosiy omildir. Bu ikkisini bajarmay turib haqiqiy baxtga erishib bo‘lmaydi.
Ibodat Alloh taoloning roziligini istab ado etilsa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga mos kelsa, shundagina haqiqiy ibodat bo‘ladi. Aks holda, niyatning yo‘qligi va amalning shariatga muvofiq kelmasligi, uni botil (bekor, behuda) qilib qo‘yadi.
Ibn Abbos roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ortlaridan ketayotgan edim, u zot: “Ey bola, men senga bir necha (manfaatli) so‘zlarni o‘rgataman: Alloh(ning hududlari)ni saqla. Shunda U Zot seni saqlaydi. Alloh(ning haqlari)ni saqla. Shunda Uni qarshingda topasan. Agar so‘ramoqchi bo‘lsang, bas, Allohdan so‘ra. Agar yordam istasang, bas, Allohdan yordam so‘ra. Bilginki, agar ummat (bir joyga) to‘planib, senga mafaat yetkazmoqchi bo‘lsalar, faqat Alloh senga (taqdir qilib) yozib qo‘ygan darajada manfaat yetkaza oladilar. Agar ular yig‘ilib, senga ziyon yetkazmoqchi bo‘lsalar, faqat Alloh senga yozgan darajada zarar yetkaza oladilar, xolos. Qalamlar ko‘tarildi, sahifalar quridi”, dedilar (Imom Termiziy, Ahmad, Hokim “Mustadrok”da, Tabaroniy “Kabiyr” va “Avsat”da va Bayhaqiy “Shu’abul iyman”da rivoyat qilgan. Abu Iso Termiziy: “Bu hadis hasan-sahih”, degan. Bayhaqiy o‘z rivoyatida: “Agar panoh istamoqchi bo‘lsa, bas, Allohdan panoh so‘ra” jumlasini ziyoda qilgan).
Allohdan o‘zga zot biron narsani berish va man qilishga, zararni daf etish yoki foyda keltirishga qodir emas. Panoh va yordam so‘rashda ham faqat U Zotning O‘zigagina yuzlanish lozim. Allohdan o‘zgasi mukammal suratda, haqiqiy ma’noda panoh berolmaydi. Bandalar bergan “panoh” esa vaqtinchalik, o‘tkinchi va zavol topuvchidir.
Alloh O‘zidan so‘ragan bandasini yaxshi ko‘radi va aksincha, Unga duo qilmaydigan, hojatlarini so‘ramaydigan bandani yomon ko‘radi. Shu ma’noda Fuzayl ibn Iyoz rahimahulloh aytadi: “Odamlarga odamlarning yoqimlirog‘i odamlardan behojat bo‘lgani va ulardan hech narsa so‘ramaydiganidir. Odamlarga odamlarning yoqmaydigani ularga muhtoj bo‘lganidir. Alloh uchun odamlarning suyumlirog‘i Allohga muhtoj bo‘lgani va Undan so‘ragani, Allohga odamlarning yoqmaydigani Undan “behojat” bo‘lgani va hech narsa so‘ramaginidir”.
Allohdan yordam so‘rash bir ishga kirishishdan oldin bo‘lgani afzal. Ya’ni, o‘sha ishni boshlamasdan oldin Allohga duo qilib, ishning yengil kechishi va barakali bo‘lishi so‘raladi va tavakkul qilinib, keyin harakatga o‘tiladi. Bu borada sa’y-harakat, intilish unutib qo‘yilmasligi lozim. Banda o‘zi dangasalik qilib, hech bir chora-tadbir ko‘rmay turib, Allohga duo qilishi, urug‘ ekmay turib hosil kutgan dehqonning behuda urinishiga o‘xshaydi.
Yuqoridagi oyati karima va uning tafsiri orqali Alloh taolodan nimalarni so‘rashni bilib oldik. Endi Allohdan o‘zgasidan, xususan dunyodan o‘tib ketganlardan yordam so‘rash mo‘min kishiga to‘g‘ri kelmasligi, bunday ishlar Islom e’tiqodiga zid ekani haqida suhbatlashamiz.
Odilxon qori Yunusxon o‘g‘li
Alloh taolo odamzodga aql, es-hushga qo‘shib did, farosat degan ulug‘ ne’matlarni berganki, ularni ishlatgan, ishlata olgan kishi har doim hamma joyda e’zoz va qadr topgan. Illo, ishlata olmagan kishining o‘zidan boshqalarni ayblashi ayni ahmoqlik, johillik va nodonlikdir.
Qur’oni karimni oyoqlari ostiga olib tepkilayotganini tasvirga tushirib, ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatgan kimsaning xatti-harakatlari yurtimiz mo‘min-musulmonlarining nafratini uyg‘otdi, g‘azabini keltirdi. Rost-da, aqlli, sog‘lom kishi shunday ishni qilishi u yoqda tursin, hatto xayoliga ham keltirishining o‘zi dahshatli-ku.
Islom shiorlari ulug‘lanadi, diniy masalalarga nafaqat har bir musulmon, ayni paytda barcha kishilar hurmat bilan munosabatda bo‘lishi ham odamiylik nuqtayi nazaridan, ham huquqiy jihatdan zarurdir.
Alloh taoloning shiorlarini oyoqosti qilish, ulardan birortasini masxaralash, kamsitish, behurmat qilish, xo‘rlash, mensimaslik, xor qilish mo‘min kishining dindan chiqishiga sabab bo‘ladi (Alloh asrasin!).
Islom ta’limotiga ko‘ra, “shior” so‘zi “nishon”, “belgi”, “alomat” ma’nolarini bildiradi. Alloh taoloning dinining ko‘zga ko‘ringan va shon-shavkati alomati bo‘lgan narsalar shior hisoblanadi. Mus'hafi sharif, oyati karimalar ko‘chirilgan varaqlar shularning eng old safida turadi.
Alloh taolo Islom shiorlarini qadrlashga targ‘ib etgan va ularni toptash, masxaralashdan qattiq qaytargan. Jumladan, Haq taolo Qur’oni karimda: “(Gap) shudir. Yana kimki Allohning shiorlari (qurbonliklar)ni ulug‘ deb bilsa, bas, albatta, (bu) dillarning taqvosidandir” (Haj surasi, 32 oyat), – deb xitob qilgan.
Savbon roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam shariatning shiorini past sanaganlarni qattiq qoralab bunday deganlar: «“Aniq bilamanki, ummatim ichidagi ba’zi kimsalar Qiyomat kunida Tihoma tog‘i kabi ulkan hasanotlar bilan oppoq bo‘lib kelishadi, lekin Alloh taolo ularning amallarini to‘zigan chang kabi qilib qo‘yadi”. Shunda Cavbon roziyallohu anhu: “Yo Racululloh, bizga ularni cifatlab, ochiq bayon qilib bersangiz, bilmasdan o‘shalardan bo‘lib qolmaylik!” dedi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ular cizlarning birodarlaringiz, cizlarga o‘xshagan odamlardir. Ular ham ciz kabi tunlari ibodat qiladi. Lekin ular shunday odamlarki, yolg‘iz qolgan vaqtlarida shariatning shiorlarini toptaydilar”, – dedilar (Imom Ibn Moja rivoyati).
Qur’oni karimning darajasi shu qadar ulug‘ki, hatto Mus'hafni tahoratsiz ushlab bo‘lmaydi. Qur’onni ushlamoqchi bo‘lgan odam tahoratli bo‘lishi vojibdir. Alloh taolo: «Uni faqat poklanganlargina ushlaydir», degan (Voqea surasi, 79-oyat).
Ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Qur’onni pok odamgina ushlaydi”, dedilar (Imom Tabaroniy rivoyati).
Shuningdek, Alloh taoloning Kitobini uning mavqeiga munosib, chiroyli g‘ilofda saqlash vojibligi, tozaligiga etibor qaratish, munosib joyga qo‘yish ham vojibdir.
Ulamolar: “Qur’oni karimni axlatga tashlagan odam kofir bo‘ladi”, deyishgan. Kalomullohning hurmatini joyiga qo‘ymaydigan odamga Mus'hafni sotish harom.
“Sahihi Buxoriy” va “Sahihi Muslim”da Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Mus'haf dushmanning qo‘liga tushib qolish xavfi bo‘lsa, Mus'haf bilan dushman yerlariga safar qilishdan qaytarganlari keltirilgan.
Ulamolarning fatvolarida bunday deyiladi: “Kim azonni masxara qilsa yoki Qur’oni karimni yengil sanab oyoqosti qilsa, shar’iy ilmlarni yoxud ulamolarni masxara qilsa, ibodatlarni yengil sanab bajarmasa, masjidni masxara qilsa, kofir bo‘ladi” (“G‘amzu uyunil basoir sharh ashboh van-nazoir” kitobi).
Biz Qur’oni karimni ulug‘lashni solih salaflardan o‘rganishimiz kerak. Imom Qatoda rahimahulloh: “Qur’oni karim o‘qiganimdan buyon piyoz yemadim”, degan bo‘lsa, Imom Mujohid rahimahulloh: “Qur’on o‘qiyotib sizni esnoq tutib qolsa, esnog‘ingiz ketgunicha o‘qimay turing”, degan.
Allohninrg oyatlarini oyoqosti qilayotgan kimsalar nahotki Imom Navaviy rahimahullohning: “Kimdir sizga Mus'haf bersa, uni tik turgan holda oling. Chunki ulamo va aziz kishilar kelganda turish mustahab sanaladi. Mus'haf (uchun turish) avloroqdir”, deganini anglamasa...
Qur’oni karimni xorlash, masxaralash, qadrini yerga urish kofir va munofiq kimsalarning ishidir. Bu haqda oyati karimada bunday deyiladi: “Kofir bo‘lganlarga bu dunyo ziynatli qilib qo‘yilgan. Ular imon keltirganlar ustidan kuladilar. Holbuki, qiyomat kuni taqvoli bo‘lganlar ulardan balanddirlar” (Baqara surasi, 212-oyat).
Islom shiorlarini, xususan, Qur’oni karimni masxara qilish mo‘minga ham, sog‘lom aql egasiga ham mutlaqo yarashmaydi. Ayniqsa, mamlakatimiz aholisining asosiy qismi Islom diniga e’tiqod qilar ekan, xalqimizning milliy va diniy qadriyatlarini hurmat qilish har bir O‘zbekiston fuqarosining burchidir.
Tolibjon NIZOM