1. Hech qachon biror kishi bilan o‘tirgan holda qo‘l berib so‘rashmang.
2. Muzokarada hech qachon birinchi bo‘lib taklifni bermang.
3. Agar sizga sir aytilgan bo‘lsa, uni saqlay biling.
4. Agar birovning mashinasini minib turish uchun olgan bo‘lsangiz, qaytarayotganingizda bakini yoqilg‘iga to‘ldirib qo‘yishni unutmang.
5. Biron ishni qilsangiz ishtiyoq bilan qiling, bo‘lmasa umuman u ishga qo‘l urmang.
6. Qo‘l berib ko‘rishganda mahkam tuting va suhbatdoshingizning ko‘ziga qarang.
7. Yakka holda safarga chiqib ko‘ring.
8. Qayg‘uga botgan paytingizda sizga xursandchilik bag‘ishlagan odamni hecham yo‘qotmang.
9. Hayotingizni uzaytirmoqchi bo‘lsangiz, maslahat olishdan tortinmang.
10. O‘qish yoki ishxonada yangi kelgan odam bilan birga ovqatlaning.
11. G‘azabda xat yozsangiz tugatgandan so‘ng, o‘qib chiqing, o‘chiring va qayta yozing.
12. Ovqatlanish vaqtida ish, siyosat yoki din haqida gaplashmang.
13. Maqsadlaringizni yozib qo‘ying va ularga erishing.
14. O‘z fikringizni himoya qiling, lekin o‘zgalarga hurmatli va bag‘rikeng bo‘ling.
15. Yaqinlaringizga qo‘ng‘iroq qiling va ularni ziyorat qiling.
16. Hech narsadan afsuslanmang, hammasidan saboq oling.
17. Obro‘ va vafo sizning shaxsingizda bo‘lishi kerak.
18. Qarzga pul bermang, agar qaytarilmasligini bilsangiz.
19. Biron narsaga ishoning.
20. Ertalab uyqudan uyg‘onganda yotog‘ingizni yig‘ing.
21. Hammomda yuvinayotganda qo‘shiq aytmang.
22. O‘simlik parvarish qiling yoki bog‘ yarating.
23. Imkoniyat paydo bo‘lganda osmonni kuzating.
24. Qobiliyatlaringizni aniqlab, ulardan foydalaning.
25. Qilayotgan ishingizni seva biling, yoki uni tark eting.
26. Yordam kerak bo‘lganda yordam so‘rashdan tortinmang.
27. Kimgadir kichik bo‘lsa ham bir qadriyatni o‘rgating.
28. Sizga yordam ko‘rsatgan odamga minnatdorchilik bildiring.
29. Qo‘shnilaringizga mehribon bo‘ling.
30. Biron kishining bir kunini saodatli qiling — shunda sizga ham xursandlik bag‘ishlaydi.
31. O‘z nafsingiz bilan bellashing.
32. Yilda hech bo‘lmaganda bir marta sog‘ligingizni tibbiy muolaja qildiring.
33. Sog‘ligingizga e’tiborli bo‘ling.
34. Har doim tabassum bilan salom bering.
35. Tez o‘ylang, lekin sekin so‘zlang.
36. Og‘zingiz ovqatga to‘la holda gapirmang.
37. Oyoq kiyimingizni toza tuting, tirnoqlaringizni oling va har doim ko‘rinishingizni ozoda saqlang.
38. O‘zingiz bilmaydigan masalalarda fikr bildirmang.
39. Hech qachon hech kimga yomon muomala qilmang.
40. Hayotda go‘yoki umringizni oxirgi kunidek yashang.
41. Xotirjam bo‘lish imkonini beradigan fursatni hech qachon qo‘ldan bermang.
42. Har qanday kishining mehnatini tan oling.
43. Kamtar bo‘ling.
44. O‘z ildizlaringizni hech qachon unutmang.
45. Imkon tug‘ilganda sayohatga chiqing.
46. Qo‘rquvdan voz keching.
47. G‘oyibona sizni himoya qilgan odamni yo‘qotmang.
48. Hech qachon taslim bo‘lmasdan o‘z muvaffaqiyatingizni qidiring.
49. Adolatli bo‘ling; sizning yordamingizga muhtoj bo‘lganlarni himoya qiling.
50. Yolg‘izlik onlaridan zavqlanishni o‘rganing.
Homidjon domla ISHMATBЕKOV
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati