Bismillahir Rohmanir Rohiym
Sahoba raziyallohu anhumlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitgan Qur’oni karimning shari’at hukmlarini istefoda qilar edilar. Ko‘pincha, Qur’oni karim oyatlari batafsil aytilmasdan yoki qaydlanmasdan nozil bo‘lardi. Masalan, namozning necha rakat ekani, qaysi ko‘rinishda bo‘lishi va vaqtlari bayon qilinmasdan umumiy bir farz tarzida kelgan. Zakotning ham qancha miqdor mol-davlatdan vojibligi qaydlanmagan. Miqdori va shartlari bayon qilinmagan.
Shuningdek, shartlari, asoslari va biron hukmni buzib yuborishi kabi izohlari aniq-tiniq bayon etilmagan. Shuning uchun ham bu hukmlarni batafsil bilish uchun Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga murojaat qilishga ehtiyoj tug‘dirardi.
Sahobalar Qur’oni karimda dalil bo‘lib kelmagan ko‘p hodisalarga duch kelishganda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yo‘lini tutib, hukmni hadisga ko‘ra bayon qilishni lozim deb bilishar edi. Chunki u zot sollallohu alayhi vasallam Robbilari tarafidan yetkazuvchi va Alloh taoloning shariati, uning chegarasi va maqsadlarini yaxshi bilar edilar.
Darhaqiqat, Alloh taolo Qur’oni karimda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Kalomi sharifni bayon qilguvchi ekanlari haqida:
وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
“…Va senga odamlarga nozil qilingan narsani o‘zlariga bayon qilib berishing uchun Zikrni nozil qildik. Shoyadki, tafakkur qilsalar”. (Nahl, 44-oyat).
Har bir xilof ishda u zotning hukmlariga bo‘ysunishga chaqiradi:
فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا
“Yo‘q Robbinga qasamki, ular toki o‘z oralaridan chiqqan narsaga hakam qilmagunlaricha, so‘ngra sen chiqargan hukmlardan nafslarida tanglik topadigan bo‘lmagunlaricha va unga to‘laligicha taslim bo‘lmaguncha zinhor mo‘min bo‘la olmaslar” (Niso, 65-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga Qur’oni karim va hikmat insonlarga ta’lim berishlari uchun ato qilinganini aytadi:
لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آَيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ
“Batahqiq, Alloh mo‘minlarga o‘zlaridan Payg‘ambarimiz yuborib ne’mat berdi. U ularga Allohning oyatlarini tilovat qilib beradir, ularni poklaydir, Kitob va hikmatni o‘rgatur. Garchi oldin ochiq-oydin adashuvda bo‘lsalar ham” (Oli Imron, 164-oyat).
Jumhur olimlar va muhaqqiqlar “hikmat” Qur’oni karimdan boshqa narsa deganlar. “Hikmat” Alloh taolo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni xabardor qilgan din asrorlari va shariat hukmlari. Ulamolar undan sunnat deb ta’bir beradilar.
Hofiz Ibn Kasir ham “hikmat”ni sunnat deganlar.
Imom Shofe’iy: “Alloh “Kitob”ni zikr qildi, u Qur’oni karim. Ulamolar “hikmat”ni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari, deganlarini eshitdim. Chunki Qu’on zikr qilindi, orqasidan “hikmat” keldi, Demak, bu – Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari”, deganlar.
Imom Shofi’iy rohmatullohu alayhning gaplaridan ko‘rinib turibdiki, “hikmat”ni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlari deb qat’iyan aytsa bo‘ladi. Chunki Alloh taolo uni “Kitob”ga atf bilan keltirdi. Demak, ma’tuf va ma’tuf alayh bir-biridan boshqa narsa ekanini lozim tutadi. Bu esa sunnatdan boshqa narsa bo‘lishi ham mumkin emas.
Hikmat Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan shariat ko‘rsatmalariga nisbatan aytgan gaplari va hukmlaridan iborat sodir bo‘lgan ishlar hisoblanadi. Shunday ekan, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga Qur’oni karim va ergashish vojib bo‘lgan yana bir narsa, ya’ni, sunnat berildi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sifatlarida bu narsa ochiq ravshanbayon etilgan. Alloh taolo aytadi:
يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ
“U (Payg‘ambarimiz) ularni yaxshilikka buyuradi, yomonlikdan qaytaradi va pok narsalarni halol qilib, nopok narsalarni ularga harom qiladi, hamda ularning yuklarini va ustilaridagi kishan (qiyinchilik)larni olib tashlaydi” (A’rof, 157-oyat).
Abu Dovud rahmatullohi alayhi Miqdom ibn Ma’diykariba roziyallohu anhudan qilgan rivoyatda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:
“Menga Qur’oni karim bilan uning o‘xshashi ham berildi”, deganlar.
Alloh taolo Rasululloh sollallohu alayhi vasallam buyurgan va qaytargan ishlarda u zotga ergashishni vojib qilgani ham bunga dalolat qiladi. Alloh taolo aytadi:
“…Rasululloh nimani bersa uni olingiz, va nimadan qaytarsa qaytingiz…” (Hashr, 7-oyat).
Ko‘pgina oyatlarda Alloh taolo O‘ziga itoat qilishni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga itoat qilish bilan birga keltirib aytadi:
“Allohga va Rasuliga itoat eting. Shoyadki, rahim qilinsangiz” (Oli Imron, 132-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam chaqirgan ishlarga javob qilishga targ‘ib qilib oyatda aytiladi:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُم
“Ey iymon keltirganlar. Sizlarni tiriltiruvchi narsa (ilm olish) ga chorlaganda Alloh va Rasuliga (labbay) deb javob qilingiz” (Anfol, 24- oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga itoat Allohga itoat, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga itoat qilish Allohni sevish ekanini bayon qilib aytadi:
مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ
“Kim Payg‘ambarimizga itoat qilsa, Allohga itoat qilgan bo‘lur” (Niso, 80-oyat);
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ
“Ayting ey, Muhammad! Agar Allohni sevsangiz menga ergashing” (Oli Imron, 31-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning buyruqlariga qarshi bo‘lishdan qaytargan:
فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
“U(Payg‘ambar)ning amriga xilof ish tutadigan kimsalar o‘zlariga biror kulfat yetib qolishidan yoki alamli azob yetib qolishidan saqlansinlar”.
Balki Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning buyruqlariga qarshi bo‘lish kufr ekaniga ishora qilindi:
قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِين
“Ayting: «Alloh va Payg‘ambarga itoat etingiz!» Agar yuz o‘girsalar, Alloh, shubhasiz, kofirlarni sevmas” (Oli Imron, 32-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hukmlariga va buyruqlariga qarshi bo‘lish mo‘minlarga muboh emas ekani haqida aytildi:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِين
“Hech bir mo‘min erkak va hech bir mo‘mina ayol uchun Alloh va Uning Rasuli bir ishga hukm qilganida, o‘z ishlarini o‘zlaricha ixtiyor qilmoq yo‘q. Kim Allohga va uning Rasuliga osiy bo‘lsa, bas, batahqiq, ochiq adashishda adashibdi” (Ahzob, 36-oyat).
Balki Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bilan birga bo‘lganlarida u zotdan izn so‘rab ketish iymonning komil ekaniga dalil bo‘lishining xabarini berdi.
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آَمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
“Albatta, mo‘minlar Allohga va uning Rasuliga iymon keltirgan kishilardur. Ular U (Payg‘ambarimiz) bilan birga jamlovchi (muhim) ishda bo‘lsalar, undan izn so‘ramasdan turib ketib qolmaslar. Albatta, sendan izn so‘raydiganlar, ana o‘shalar, Allohga va Uning Rasuliga iymon keltiradiganlardir. Ular ba’zi ishlari uchun sendan izn so‘rasalar ulardan kimga hohlasang izn ber va ular uchun Allohga istig‘for ayt. Albatta, Alloh o‘ta mag‘firatli o‘ta Rahmli zot” (Nur, 62-oyat).
Ibn Qayyum aytadi: “Alloh taolo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning yonlarida bo‘lgan inson u zotning ruxsatlari bilangina yonlaridan ketishlarini iymon shartlaridan qildi. Demak har bir gapda-yu, ilmiy yo‘lda ham u zotning iznlari bilan yurishimiz lozim”.
Bu kabi ishlarning hammasida sahobalar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga murojaat qilishar edi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam esa ularga Qur’oni karim hukmlarini tafsir qilar, qiyin joylarini bayon qilar, nizolarda ularning o‘rtasida hukm qilar va o‘rtalaridagi kelishmovchiliklarni hal qilar edilar.
Sahoba roziyallohu anhumlar u zotning amr va nahiylarining chegarasini mahkam ushlashar, amallarida, ibodatlarida va muomalalarida doimo itoatda edilar. Hadisda kelgan:
“Namozni men namoz o‘qiyotganimda ko‘rganlaringdek o‘qinglar”, degan buyruqlariga qarab Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan namozning farzlari, sunnatlari va mustahablari o‘rganar edilar.
“Mendan haj arkonlaringni o‘rganinglar”, degan buyruqlariga bo‘ysunib hajga tegishli bo‘lgan hukmlarni o‘rganar edilar.
Ayrim vaqtlarda ba’zi sahobalar u zotning ko‘rsatmalariga asoslanmasdan o‘z fikrlari bilan ish tutganda g‘azablanar edilar. Imom Molik “al-Muatto”da Ato ibn Yasordan quyidagi voqeani rivoyat qiladi: “Sahobalardan bir kishi xotinini “ro‘zador odam ayolini o‘psa hukmi nima bo‘ladi?”, deb so‘rash uchun Rasululloh sollallohu alayhi vasallam oldilariga yubordi. Ummu Salama onamiz roziyaallohu anho: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ro‘zadorlik vaqtlarida o‘par edilar”, deb xabar berdilar. Ayol esa uni eriga yetkazganda: “Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga o‘xshagan emasman. Alloh Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga xohlagan narsasini halol qiladi”, dedilar. Bu gap Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga yetganda g‘azablanib: “Men sizlardan ko‘ra Allohga taqvoliroq va chegaralarni bilguvchiroqman”, dedilar.
Bunday voqea Hudaybiyya sulhida sahobalarni soch oldirishga va ehromdan chiqishga buyurganlarida, ular qilmaganlarida ham sodir bo‘ldi. Chunki Huduaybiyya sulhida musulmonlar o‘sha yili Ka’bani tavof qilmasdan qaytib ketishlari va kelasi yil kelishlariga kelishuv bo‘ladi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalar bilan Ka’bani ziyorat qilish niyatida chiqqan edilar. Sahobalar Hudaybiyya sulhida umra haqidagi kelishuv bekor qilinishini kutishgan. Shu sababli ehromdan chiqishni kechiktirishadi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘zlari bu ishni boshlab berib, ehromdan chiqqanlarida ular ham ergashishdi.
Sahoba roziyallohu anhum Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga ergashishlari juda ham yuqori darajada edi. Hatto, sababini bilmasdan, hikmatini so‘ramasdan u zot qilgan ishlarni qilar, tark qilgan ishlarni tark qilar edilar. Imom Buxoriy rahmatullohi alayhi Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tilladan uzuk taqqanlarida sahobalar ham uzuk taqdilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uzukni tashlab: “Endi hech qachon taqmayman”, deganlarida, sahobalar ham uzuklarni tashlashdi”.
Qozi Iyoz “Shifo” nomli qitoblarida Abu Sa’id Xudriy roziyallohu anhudan rivoyat qiladilar: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalari bilan namoz o‘qiyotganlarida kavishlarni yechib chap tarafga qo‘ydilar. Qavm buni ko‘rib oyoq kiyimlarini uloqtirib yuborishdi. Namoz tugagandan so‘ng: “Nimaga oyoq kiyimlaringizni uloqtirdinglar”, deb so‘radilar. “Siz kovushingizni yechganingizni ko‘rdik”, dedilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Jabroil alayhissalom oldimga kelib kovushlarimda najosat borligining xabarini berdi”, dedilar.
Ibn Sa’d “at-Tobaqatul Kubro”da: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam musulmonlar bilan masjidda ikki rak’at namoz o‘qidilar, so‘ng Masjidul Haromga yuzlanishga buyurildilar. Masjidul Haromga burulganlarida musulmonlar ham burildilar”, degan rivoyat keltirilgan.
Sahobalar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning buyruqlariga odatiy va kundalik hayot kechirishda ham so‘zsiz bo‘ysunar edilar. Ibn Abdulbarr “Jome’ bayonil ilm va fazlihi”da va Abu Dovud rahmatullohi alayhimo Ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilishgan. Ibn Mas’ud roziyallohu anhu juma namoziga kelganlarida Nabiy sollallohu alayhi vasallam xutba o‘qiyotgan edilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni “O‘tiringlar”, deganlarini eshitib masjid eshigiga o‘tirdilar. Ya’ni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ushbu so‘zni aytganlarida qayerda bo‘lgan bo‘lsalar shu joyga o‘tirdilar. Nabiy sollallohu alayhi vasallam u zotni ko‘rib “Ey, Abdulloh ibn Mas’ud kel”, dedilar.
Mana buni o‘z rahbariga ergashish va uning so‘ziga itoat deyiladi. Sahobalarning hayotlari bu kabi ergashishni ko‘rsatuvchi misollarga to‘lib toshgan. Ular Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayotlarida mana shunday hayot kechirishar edi. So‘zlari, qilgan ishlari va biron narsani tasdiq qilishlaridan shar’iy hukmlar olishar edi. U hukmlarda hech qaysi birlari ixtilof qilmas edilar.
Oybek Hoshimov,
“Hadis va Islom tarixi fanlari” kafedrasi o‘qituvchisi.
(2026 yil 28 avgust, Toshkent sh.)
Assalomu alaykum, qadrli vatandoshlar!
Hurmatli mehmonlar!
Bugun muqaddas Vatanimiz mustaqilligining qutlug‘ o‘ttiz besh yillik bayramini katta iftixor va tantana bilan nishonlayapmiz.
Aziz xalqimiz, jumladan, muhtaram nuroniylarimiz, shijoatli yoshlarimiz, mo‘tabar ayollarimizni, yurtimizdagi barcha millat va elat vakillarini, xorijdagi vatandoshlarimizni ushbu ayyom bilan chin yurakdan samimiy tabriklayman.
Eng ulug‘ bayramimiz Yangi Toshkentda o‘tkazilayotgani tantana shukuhini yanada oshirmoqda.
Kelgusida ilm-fan, ta’lim va madaniyat markazi bo‘ladigan ushbu hududda kuni kecha Yangi O‘zbekiston universiteti, Nizomiy Ganjaviy nomidagi O‘zbekiston Milliy pedagogika universiteti, O‘zbekiston milliy kutubxonasining muhtasham binolarini ishga tushirdik.
Bugun sizlarning ishtirokingizda ochiladigan favvora dunyodagi eng baland musiqali favvora sifatida Ginnesning rekordlar kitobidan joy olgani ham bayram kayfiyatiga yanada baland ruh bag‘ishlaydi.
Bir necha yuz yillik orzular ro‘yobga chiqayotgan bu betakror makonda butun xalqimiz bilan hali yana ko‘plab quvonchli va tarixiy voqealarga guvoh bo‘lamiz.
Aminmanki, Yangi Toshkent poytaxtimizning ko‘rkiga ko‘rk qo‘shib, biz barpo etayotgan Yangi O‘zbekistonning kuch-qudratini namoyon etadigan chinakam taraqqiyot markaziga aylanadi!
Qadrli do‘stlar!
Biz 1991 yilda xalqimizning xohish-irodasi va qat’iyati bilan o‘z davlat mustaqilligimizni qo‘lga kiritdik. Aslida buyuk istiqlolimiz ildizlari uch ming yildan ziyod bo‘lgan davlatchilik an’analarimiz va qadimiy sivilizatsiyamiz tarixiga borib taqaladi.
Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Mir Alisher Navoiy kabi buyuk allomalarimiz bashariyat tafakkuri xazinasini boyitgan.
Sohibqiron Amir Temur bobomiz barpo etgan davlat esa adolat va bunyodkorlik timsoli sifatida tarix zarvaraqlaridan munosib o‘rin olgan.
Vatan ozodligi va milliy istiqlol yo‘lida jonini fido qilgan Behbudiy, Munavvarqori, Fitrat, Qodiriy, Cho‘lpon kabi jadid bobolarimizning hurriyat haqidagi orzu-niyatlari bugun Yangi O‘zbekistonda to‘liq ro‘yobga chiqmoqda.
Mustaqillik, eng avvalo, bizga shonu sharafimizni, muqaddas dinimizni, ona tilimizni, unutilayotgan milliy qadriyatlarimizni qaytarib berdi.
Istiqlol tufayli biz o‘zligimizni angladik, nomi hamisha e’zozda bo‘lgan ota-bobolarimizning munosib vorislari ekanimizni butun dunyoga namoyon etdik.
Ushbu hayajonli daqiqalarda bugungi erkin hayot uchun jonini fido qilgan ulug‘ ajdodlarimiz, jadidlar xotirasiga ta’zim bajo keltiramiz.
Mana shu tarixiy sanada o‘tgan 35 yil davomida mustaqilligimizni mustahkamlashga munosib hissa qo‘shgan barcha marhum yurtdoshlarimizning fidokorona mehnati va jasoratini yana bir bor e’tirof etishni joiz, deb bilamiz.
Birinchi Prezidentimiz, atoqli davlat va siyosat arbobi Islom Abdug‘aniyevich Karimovning yorqin xotirasini ehtirom bilan yod etamiz.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Mustaqillikning buyuk ahamiyati, avvalo, inson qadri va erkin hayotida namoyon bo‘ladi. Shu bois, biz islohotlarni boshlagan birinchi kunlardanoq xalqning qalbiga quloq soldik, aholining dardiga darmon bo‘lishni maqsad qildik. “Inson qadri uchun!” degan g‘oyani davlat siyosatining markaziga olib chiqdik. Birinchi galda “paxta qulligi”, “majburiy mehnat va bolalar mehnati”, “konvertatsiya cheklovi”, “propiska” kabi odamlarni yillar davomida qiynab kelgan muammolarga barham berdik.
Eng asosiysi, fuqarolarimiz yuragidagi qo‘rquv va hadik o‘rnini ishonch va xotirjamlik egalladi. Har bir inson erkin va farovon yashaydigan jamiyat barpo etish uchun keyingi o‘n yilda tinimsiz izlandik, qattiq mehnat qildik.
Katta siyosiy iroda ko‘rsatib, O‘zbekistonni dunyoga keng ochdik. Xususan, chegara muammolari hal qilindi, qo‘shnilarimiz bilan do‘stlik va hamkorlik mustahkamlandi. Valyuta, soliq, bojxona va investitsiya siyosatida tub o‘zgarishlar amalga oshirildi. Natijada “Iqtisodiy erkinlik indeksi”dagi o‘rnimizni 80 pog‘ona yaxshilab, “iqtisodiyoti mo‘tadil erkin” davlatlar qatoridan joy oldik.
Ilgari iqtisodiyotimizga yiliga 2-3 milliard dollar xorijiy investitsiya olib kelingan bo‘lsa, hozirgi paytda 40-50 milliard dollar chet el sarmoyasi jalb qilinmoqda. Yurtimizga investitsiyalar bilan birga ilg‘or texnologiyalar, zamonaviy bilim va yangi iqtisodiy imkoniyatlar kirib kelmoqda.
Biz uch yil oldin 2030 yilda yalpi ichki mahsulot hajmini 160 milliard dollarga yetkazishni reja qilgan edik. Global logistikadagi uzilishlar, dunyodagi notinch vaziyatga qaramasdan, bu vazifani shu yilning o‘zida ortig‘i bilan amalga oshiramiz va daromadi o‘rtachadan yuqori bo‘lgan davlatlar qatoriga kiramiz.
E’tiborli jihati – biz bunday yuksak natijalarga xalqimizning fidokorona mehnati, intellektual salohiyati hamda millat va davlat birdamligi tufayli erishyapmiz. Ijobiy o‘zgarishlarni har bir inson, har bir oila o‘z hayotida chuqur his etyapti, desam, fikrimga qo‘shilasiz, albatta.
Yangi davrda zamonaviy uy-joyga ega bo‘lgan 650 mingdan ziyod oilaning quvonchini so‘z bilan ta’riflab bo‘ladimi?
Minglab mahallalarimizga Yangi O‘zbekiston qiyofasi kirib bormoqda.
Kambag‘allik masalasini ochiq tan olib, uni keskin qisqartirish bo‘yicha Yangi O‘zbekiston tajribasini yaratdik. Ehtiyojmand oilalarning daromadi, kasbi, salomatligi, farzandlarining ta’lim olishi va yashash sharoitini yaxshilash bo‘yicha “mahallabay” ishlash tizimini yo‘lga qo‘ydik.
Izchil sa’y-harakatlarimiz tufayli bugungi kunda kambag‘allik darajasini 2017 yildagi 35 foizdan 4 foizga tushirishga erishdik. Ushbu raqamlar zamirida ro‘zg‘origa baraka kirib, turmush sifati yaxshilangan 10 million insonning quvonchi va shukronalik tuyg‘ulari mujassam.
Muhtaram yurtdoshlar!
Dunyo hamjamiyatida munosib o‘rin egallashimiz uchun bizga bilimli, kelajak kasblarini puxta egallagan, mustaqil fikriga ega bo‘lgan yangi avlod mutaxassislari kerak. Shu bois, ta’limga sifat va mazmun olib kiryapmiz. Muallimning obro‘-e’tiborini tiklab, daromadini oshirib boryapmiz.
O‘tgan o‘n yilda, aholimiz 8 millionga ko‘paygan sharoitda ham bog‘cha qamrovini 78 foizga yetkazdik. Maktablarda 1,5 million qo‘shimcha o‘quvchi o‘rni yaratildi. Prezident, ijod va ixtisoslashgan maktablar tashkil etilgani farzandlarimizga yetakchi xorijiy ta’lim maskanlaridan kam bo‘lmagan darajada chuqur bilim egallash uchun keng imkoniyatlar eshigini ochdi.
Yoshlarga xorijiy tillar va kasb-hunar o‘rganishlari uchun munosib sharoitlar yaratdik.
Oliygohlarda o‘qish uchun qulay sharoitlarni kengaytirganimiz hisobiga hozirgi kunda talabalar soni 1 million 600 ming nafarga yetdi. Quvonarlisi, yoshlarda bilim olishga ishtiyoq kuchaydi. Ota-onalar uchun farzandini oliy ma’lumotli qilish faqat orzu emas, erishsa bo‘ladigan maqsadga aylandi.
Ayniqsa, talabalarning yarmidan ko‘pini xotin-qizlar tashkil etayotgani – Uchinchi Renessansning o‘ziga xos qiyofasi, desak, to‘g‘ri bo‘ladi. Chunki, bilimli qizlar – bilimli oila, bilimli avlod va ma’rifatli jamiyat deganidir.
Biz ta’lim bilan bir qatorda ilm-fan, zamonaviy texnologiya va innovatsiyalarni ham taraqqiyotimizning hal qiluvchi omili, deb bilamiz.
Shu bilan birga, IT, sun’iy intellekt, kreativ iqtisodiyot kabi yo‘nalishlar rivojiga yangi ruh berib, juda katta harakatni boshlab yubordik. Bu orqali 10 million yoshlarimizni raqamli industriya va kelajak kasblariga olib kiramiz.
Istiqlol bayramimiz arafasida xitoylik hamkorlarimiz bilan “Samarqand – 2028” sun’iy yo‘ldoshini fazoga uchirganimiz bizga alohida g‘urur bag‘ishlaydi.
Mening niyatim: O‘zbekiston texnologiya sohalarida jahonga ilg‘or tashabbuslarni taklif qiladigan markazga aylanishi zarur.
O‘zbek tili – raqamli dunyoda ilm va texnologiya yaratiladigan til bo‘lishi lozim.
Aziz vatandoshlar!
Inson qadri haqida so‘z yuritganda, aholimizning sog‘lig‘i masalasiga alohida e’tibor qaratishimiz tabiiy. So‘nggi yillarda ushbu sohaga ajratilayotgan mablag‘ni 8 karradan ziyod oshirdik. Eng muhimi, sifatli tibbiy xizmat olish imkoniyati nafaqat markazda, balki hududlarda ham yaratildi.
O‘tgan davrda yurtimizda 652 ta yangi tibbiyot muassasasi barpo etilgani, xususiy sektorga keng imkoniyat berilgani tufayli tibbiy xizmatlar hajmi 3 karra oshdi. Yuqori malakali shifokorlar tayyorlashni yo‘lga qo‘yib, ularga sharoit yaratganimiz
o‘z natijasini beryapti. Ilgari xorijda amalga oshirilgan 100 dan ziyod murakkab diagnostika va davolash usullari bugun yurtimizda ham mukammal bajarilmoqda.
Umuman, aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi 1991 yildagi 66,4 yoshdan 2025 yilda 75,4 yoshga yetgani, go‘daklar va onalar o‘limi ko‘rsatkichi 4 barobar kamaygani sohadagi islohotlarimizning eng muhim natijasidir.
Qadrli do‘stlar!
Jonajon Vatanimiz azaldan ulug‘ mutafakkirlar, aziz avliyolar, buyuk allomalar yurti bo‘lib kelgan. Biz mana shunday bebaho merosga munosib ravishda Islom sivilizatsiyasi markazi, Imom Buxoriy, Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmualari kabi betakror ilmiy-ma’rifiy dargohlarni barpo etdik.
Bu muhtasham va tabarruk maskanlar bugun nafaqat yurtimiz va islom olami, balki butun jahon ahlining haqli e’tirofiga sazovor bo‘lmoqda. Biz bunday bunyodkorlik ishlarini jadal davom ettiramiz.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Bizning eng katta boyligimiz – ertangi kunimizning hal qiluvchi kuchi bo‘lgan Yangi O‘zbekiston yoshlaridir. Intiluvchan va tirishqoq o‘g‘il-qizlarimizni qo‘llab-quvvatlash, ularga keng imkoniyatlar ochish uchun har yili 20-25 trillion so‘m ajratilmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekistondagi biznes vakillarining 35 foizini yosh tadbirkorlar tashkil etyapti.
Tokio va Parij Olimpiya hamda Paralimpiya o‘yinlarida, dunyo maydonlarida yosh sportchilarimiz erishgan tarixiy yutuqlar xalqimizga cheksiz iftixor bag‘ishladi.
Futbolchilarimiz ilk bor jahon chempionatida ishtirok etib, o‘zbek sporti tarixida yangi sahifa ochdi. Ular boshlagan yo‘l albatta davomli va zafarli bo‘ladi, deb ishonamiz.
Yaqin kunlarda Samarqandda katta sport anjumani – Jahon shaxmat olimpiadasi boshlanadi. Noyabr oyida esa mashhur grossmeysterimiz Javohir Sindorov jahon shaxmat toji uchun kurashga kirishadi.
Ushbu musobaqalarda shaxmatchi o‘g‘il-qizlarimga ulkan zafarlar tilayman!
Xalqaro fan olimpiadalarida, tanlov va festivallarda yuqori o‘rinlarni egallayotgan yoshlarimizni – Yangi O‘zbekiston yulduzlari, kelajak bunyodkorlari, deb bilaman!
Oldinga qarab intilishdan va doimiy izlanishdan hech qachon to‘xtamang, aziz farzandlarim!
Muhtaram yurtdoshlar!
Bugun biz tarixning yanada mas’uliyatli va hal qiluvchi pallasida turibmiz. Mamlakatimiz taraqqiyotning mutlaqo yangi davriga qadam qo‘ymoqda. Kelgusi o‘n yillik – biz uchun milliy yuksalish davri bo‘ladi.
Buni faqat va faqat xalqimizning aql-zakovati, mehnati va birdamligi orqali o‘zimiz bunyod etamiz. Shu maqsadda kelgusi yillarda yurtimizda inson qadrini yanada yuksaltiradigan 7 ta milliy dasturni amalga oshiramiz.
Birinchi milliy dastur bilim va malakani kelgusi taraqqiyotimizning asosiy kapitaliga aylantirishdan iborat bo‘ladi.
Bolalarning 6 yoshli tayyorlov guruhlariga qamrovini qisqa muddatda 100 foizga olib chiqamiz. Xususiy bog‘cha tashkil qilish bo‘yicha mavjud imtiyozlar saqlab qolinadi.
Barcha maktablar xalqaro baholash dasturlari bilan to‘liq qamrab olinadi.
Yurtimizdagi texnikumlarda xalqaro ta’lim standartlarini joriy etamiz. Ularda yoshlarimizni yuqori daromadli kasblarga o‘qitishni yo‘lga qo‘yib, qamrovni 1 millionga yetkazamiz. Bir so‘z bilan aytganda, Yangi O‘zbekistonda kasb egallamagan birorta yigit-qiz qolmaydi.
Biz kelgusi yillarda kamida 10 ta universitetimizni TOP mingtalikka kiritishni katta marra sifatida belgilaymiz.
Ikkinchi milliy dastur xalqimizning sog‘lom bo‘lishi va uzoq umr ko‘rishini ta’minlashga xizmat qiladi.
Shu maqsadda aholi salomatligi bilan bog‘liq davlat xarajatlarini kelgusi besh yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan 5 foizga yetkazamiz.
Biz tibbiyotda profilaktikani kuchaytirish orqali salomatlikni asrash modeliga o‘tamiz. Davlat tibbiy sug‘urtasi mamlakatning barcha xonadonlariga kirib boradi.
Ixtisoslashgan tibbiyotda raqobat muhitini kuchaytirish maqsadida dunyoning eng nufuzli kamida 5 ta klinikasini olib kelamiz.
Yurtimizni zamonaviy tibbiyot, farmatsevtika, biotexnologiyalar va tibbiy ta’lim taraqqiy etgan maskanga aylantiramiz.
Hurmatli tadbir ishtirokchilari!
Uchinchi milliy dastur – iqtisodiyotimizni yuqori texnologiya va mehnat unumdorligi modeliga o‘tkazish.
Buning uchun kelgusi o‘n yilda 450 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilamiz. Iqtisodiyotda yuqori o‘sish sur’atini saqlagan holda, 2030 yilgacha yalpi ichki mahsulot hajmi 300 milliard dollarga yetkaziladi, sanoatda 2 millionta yuqori daromadli ish o‘rni yaratiladi.
Yoshlarimizning salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarishda startap, venchur va sun’iy intellektni rivojlantirish ustuvor yo‘nalishga aylanadi.
Shuningdek, kichik biznes – o‘rta biznesga, o‘rta korxonalar esa yirik kompaniya va korporatsiyalarga aylanishi uchun yaxlit ekotizimni yo‘lga qo‘yamiz. Bularning hisobiga kelgusi o‘n yilda jon boshiga yalpi ichki mahsulot hajmi 10 ming dollarlik marradan oshadi.
Aziz do‘stlar!
Global iqlim o‘zgarishi sharoitida suv va ekologiya masalalari yanada dolzarb bo‘lib bormoqda.
Shu bois, to‘rtinchi milliy dastur suv va tabiatga munosabatni tubdan o‘zgartirishga qaratiladi.
Kelgusi besh yilda ekin maydonlarida suv tejaydigan texnologiyalar qamrovini 100 foizga olib chiqamiz. Bu – umummilliy marraga aylanadi.
Tabiatga munosabat – xalqning madaniyati, davlatning mas’uliyati va taraqqiyotning sifat ko‘rsatkichidir. Shuning uchun mamlakatimizda “Yashil makon” umummilliy harakatini yangi sifat bosqichiga olib chiqamiz. Maktab, bog‘cha, shifoxona va ko‘p qavatli uylar atrofidagi yashil hududlar jamiyatning daxlsiz boyligi sifatida muhofaza qilinadi. Yaqin yillarda tuman va shahar markazlarida yashillik ko‘lamini 30 foizga yetkazamiz.
Qadrli yurtdoshlar!
Adolat qaror topgan joyda iqtisodiy o‘sish ham, ijtimoiy ishonch ham yuksaladi.
Bu borada beshinchi milliy dastur – sud mustaqilligini kuchaytirish va qonun ustuvorligini ta’minlashni umumiy qadriyatga aylantirishdan iborat.
Buning uchun huquqiy tarbiyani maktabdan boshlab aniq tizim asosida yo‘lga qo‘yamiz. Fuqarolar va tadbirkorlarning qonuniy kafolatlarini kuchaytirish bo‘yicha islohotlarimizni qat’iy davom ettiramiz. Kiberjinoyatchilik, giyohvandlik va odam savdosining oldini olish bo‘yicha choralarni yanada kuchaytiramiz.
“Yashirin iqtisodiyot”, uyushgan jinoyatchilik, ayollar va bolalar huquqini kamsitishga qarshi kurashni yangi bosqichga ko‘taramiz.
Aziz vatandoshlar!
Odamlarimizning kayfiyati, oilalarning farovonligi, yoshlarning orzu-istagi, tadbirkorlarning tashabbuskorligi, eng avvalo, mahallada namoyon bo‘ladi.
Shuning uchun oltinchi milliy dastur mahallani jamiyat taraqqiyotining asosiy buyurtmachisiga aylantirishga yo‘naltiriladi.
Endi davlat dasturlarini ishlab chiqish bo‘yicha yondashuv butkul o‘zgaradi. Tuman budjeti, investitsiya dasturi hamda infratuzilma loyihalari mahalla buyurtmasi asosida ishlab chiqiladi. Bunda fuqarolarning talab va ehtiyoji, mahallaning farovonligi – eng asosiy mezon sifatida belgilanadi.
Hurmatli bayram ishtirokchilari!
Yettinchi milliy dastur – O‘zbekistonning tinchlik va do‘stlik diyori, bag‘rikeng o‘lka sifatidagi nufuzini har tomonlama yuksaltirishdan iborat.
Yurtimizda 130 dan ortiq millat va elat vakillari, 16 ta diniy konfessiya a’zolari bir oila farzandlaridek ahil va inoq yashamoqda.
Bugungi notinch zamonda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik xalqimizning oltin fondi, bebaho boyligidir.
Bizning ochiq, pragmatik va tinchlikparvar siyosatimiz uzoq muddatli taraqqiyotimizni ta’minlashga qaratilgan.
Markaziy Osiyoda ahil qo‘shnichilik, strategik sheriklik va do‘stlik aloqalarini kengaytirishda tarixiy yutuqlarga erishildi.
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi, Yevropa Ittifoqi, Amerika, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi va arab-musulmon dunyosi davlatlari bilan munosabatlarimiz yanada mustahkamlandi. Sharqiy Yevropa, Afrika va Lotin Amerikasida yangi hamkorlik yo‘nalishlari ochildi.
Mamlakatimiz bilan diplomatik munosabat o‘rnatgan davlatlar soni qariyb 170 taga yetdi.
O‘zbekistonni xalqaro diplomatiyaning muhim markaziga aylantirish uchun ko‘pqirrali, vazmin va muvozanatli tashqi siyosatni davom ettiramiz. Iqtisodiy diplomatiya tashqi siyosatimizning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qoladi.
Mamlakatimiz 2027-2029 yillarda Qo‘shilmaslik harakatiga ilk marotaba raislik qiladi. Dunyodagi 120 dan ortiq davlatni birlashtirgan ushbu global tuzilma samaradorligini oshirishga qaratilgan tashabbuslarni faol ilgari suramiz.
Yon qo‘shnimiz bo‘lgan Afg‘oniston bo‘yicha konstruktiv siyosatimizni qat’iy davom ettiramiz.
Fursatdan foydalanib, bugungi tantanamizda ishtirok etayotgan diplomatik korpus vakillariga, xorijiy ommaviy axborot vositalari xodimlariga, AQSH, Turkiya va Singapurdan kelgan yuqori martabali mehmonlarimizga samarali hamkorlik uchun alohida minnatdorlik bildiraman.
Aziz va muhtaram vatandoshlarim!
Bir fikrni ishonch bilan aytmoqchiman.
Biz bugun kechagidan kuchlimiz. Nasib etsa, ertaga bundan ham kuchli bo‘lamiz.
O‘ttiz besh yillik mustaqil taraqqiyot yo‘limiz bizga bir haqiqatni o‘rgatdi: xalq va davlat yagona maqsad yo‘lida birlashib, astoydil harakat qilsa, zabt etib bo‘lmaydigan marraning o‘zi yo‘q.
Bunday buyuk qudratga ega xalq va davlatni yenga oladigan kuchning o‘zi yo‘q.
Biz yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va buyuk kelajagimizni birgalikda barpo etamiz!
Ishonchim komil, matonatli, mard va olijanob xalqimiz o‘z oldiga qo‘ygan ulug‘ maqsadlarga albatta yetadi.
Vatanimizning oltin davrini, yangi buyuk tarixini albatta barchamiz birgalikda yaratamiz!
Bizga mustaqillik ne’matini bergan Parvardigorimizga cheksiz shukronalar bo‘lsin!
Istiqlolimiz ijodkori va haqiqiy bunyodkori bo‘lgan xalqimizga shon-sharaflar bo‘lsin!
Sizlarni, sizlar orqali butun xalqimizni bugungi ulug‘ bayram – O‘zbekiston Respublikasi davlat mustaqilligining o‘ttiz besh yilligi bilan yana bir bor tabriklayman.
Yurtimiz tinch, xonadonlarimiz obod va farovon bo‘lsin!
Yashasin O‘zbekiston Respublikasi!
Yashasin O‘zbekiston xalqi!