- 64فَخُوضُوا فِيهِ حِفْظًا وَاعْتِقَادًا تَنَالُوا جِنْسَ أَصْنَافِ الْمَنَالِ

Ma’nolar tarjimasi: Shuning uchun (ey o‘quvchilar) yodlab, (ma’nolariga) e’tiqod qilib, unga kirishinglar. (Shunda) turli mukofotlarga erishasizlar.

Nazmiy bayoni:

So‘zlarin yod oling qilib e’tiqod,
Mukofotlaridan bo‘lasizlar shod.

Lug‘atlar izohi:

فَ – “ta’liliya” ma’nosida kelgan harf.

خُوضُوا – “sho‘ng‘ish” ma’nosidagi خَوضًا masdaridan olingan amr fe’li. Foili oxiridagi واو dir.

فِيهِ – jor majrur خُوضُوا ga mutaalliq. هُوَ zamir oldingi baytdagi نَظْمًا ga qaytadi.

حِفْظًا – tamyizlikka ko‘ra nasb bo‘lib turibdi.

وَاعْتِقَادًا – bu kalima ham tamyizlikka ko‘ra nasb bo‘lgan. Nozim o‘quvchilardan ushbu nazmni faqat o‘qib qo‘yish bilan cheklanmasdan so‘zlarini yod olib ma’nolariga e’tiqod qilishni so‘ragan.

تَنَالُوا – “erishmoq” ma’nosidagi نَيْلاً masdaridan olingan amr fe’li. Foili oxiridagi واو dir.

جِنْسَ – maf’ul. Jins haqiqati har xil narsalarga, nav esa haqiqati bir xil narsalarga nisbatan ishlatiladi. Masalan, hayvon jins, inson navdir. Shunga ko‘ra ushbu kalimadan haqiqatlari turli mukofotlarga erishasizlar, ma’nosi tushuniladi.

اَصْنَافِ – muzofun ilayh. Bu kalima صَنْفٌ ning ko‘plik shakli bo‘lib, “turlar”, “navlar” ma’nolariga to‘g‘ri keladi.

الْمَنَالِ – lug‘atda “erishiladigan mukofot” ma’nosini anglatadi. Ya’ni dunyoyu oxiratda Alloh taolo beradigan mukofotlarga erishasizlar.

Matn sharhi:

Ushbu qisqa va lo‘nda nazmni yodlab, unda bayon qilingan masalalarga e’tiqod qilinsa, musaffo aqidaga ega bo‘linadi. E’tiqodi musaffo kishining esa qilgan ozgina amali ham ko‘p meva beradi, ya’ni Alloh taolo uning aqidasi musaffoligi sababli unga ikki dunyo baxt-saodatini ato etadi. So‘fi Ollohyor bobomizning mashhur so‘zlariga e’tibor bering:
 

Aqida bilmagan shaytona eldir,
agar ming yil amal deb qilsa, yeldir.

*****

Uyalma ma’rifatni o‘rganurdin
Tanur joying bo‘lur, qolsang tanurdin.

Ya’ni aqida bilmagan kimsada shaytondan o‘zini himoya qiladigan eng muhim vosita bo‘lmaydi. Shayton bunday himoyasiz kimsani bir hamladayoq o‘z izmiga solib yetaklab ketaveradi. Shaytonga ergashgan kimsaning esa o‘zicha ibodat deb qilayotgan narsalari, aslida, bemanilikdan boshqa narsa bo‘lmaydi. Shuning uchun ma’rifatni, ya’ni Alloh taolo to‘g‘risidagi sof e’tiqodni o‘rganishga astoydil harakat qilish lozim.

Musaffo e’tiqoddan bahramand bo‘lganlarni Alloh taolo xotirjamlik va qanoat ne’matidan bahramand qilib qo‘yadi. Qaysi bir inson erishgan muvaffaqiyatlari sababli hovliqishga emas, shukr qilishga o‘tayotgan bo‘lsa, boshiga tushgan musibat yo omadsizliklar sababli ortiqcha mahzunlikka emas, savob umidida sabr qilishga o‘tayotgan bo‘lsa, dunyoning o‘zidayoq musaffo e’tiqodining samarasini ko‘rayotgan bo‘ladi.

مَنْ شَاءَ عَيْشًا رَحِيبًا يَسْتَطِيبُ بِهِ فِى دِينِهِ ثُمَّ فِى دُنْيَاهُ اِقْبَالاً
فَلْيَنْظُرَنْ اِلَى مَنْ فَوْقَهُ وَرَعًا وَلْيَنْظُرَنْ اِلَى مَنْ دُونَهُ مَالاً

“Dinida xayrli hayot izlagan,
Qarasin taqvoda kim undan o‘zar.
Dunyoda farovon hayot ko‘zlagan,
O‘zidan nochorga tashlasin nazar”[1].

Keyingi mavzu:
Duo qilish odoblari bayoni.