Xotira
Buyuk vatandoshimiz Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarini nafaqat Markaziy Osiyo davlatlari musulmonlari, ayni paytda butun Islom olami yuksak ehtirom bilan tilga oladi. Misrlik olim, Qur’on hofizi “al-Azhar” universiteti mudarrisi Shayx Abdulloh Husayn Sha’lon marhum Shayx hazrat haqida maqola yozib, nashr ettirdi.
Bugun – 15 aprel Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf rahimahullohning ham tavallud topgan, ham boqiy duyonga rihlat qilgan kunlari. Shu munosabat bilan Shayx Abdulloh Husayn Sha’lon yozgan maqolani tarjima qilib, siz azizlarga ham ilindik.
***
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlari umrini ilm o‘rganish va o‘rgatishga bag‘ishlagan mujtahid ulamolardan. U kishi ilm va taqvoda yuksak martabaga erishdi. Ilmni amal bilan, fikrni suluk bilan uyg‘unlashtirdi.
Fazilatli Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf hazratlarining shaxsiyatiga oid muhim xususiyatlardan biriga men u zotning tarjimayi hol va faoliyatini o‘rganish asnosida amin bo‘ldim. Hazrat ruhiy tarbiyaga va nafsni poklashga juda katta ahamiyat bergan. Bu ustozning darslari, ma’ruzalari va kitoblarida yaqqol namoyon bo‘lgan. Zero, inson ruhiy tarbiyasiz, nafsni yengmasdan turib to‘g‘ri yo‘lda bo‘lolmaydi, ulug‘ daraja hosil qilolmaydi.
Chunonchi, ruhiy tarbiya ruhni poklaydi, nafsni tozalaydi. Shu bois Islom muntazam ravishda ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘lishga buyurgan. Alloh taolo Shams surasida bunday marhamat qiladi: «(Mazkurlar bilan qasamyod etamanki) haqiqatan, uni (nafsni) poklagan kishi najot topur va u (nafs)ni (gunohlar bilan) ko‘mib, xorlagan kimsa esa (Allohning rahmatidan) noumid bo‘lur!» (9–10-oyatlar).
Islomda ruhiy tarbiya – nafsni poklashdan maqsad sargardon ruhdan Alloh taoloni tanuvchi, U Zotga bandalikni bekamu ko‘st ado etuvchi ruhga aylanishdir. Shundan kelib chiqib, ruhiy tarbiya har bir shaxs kundalik amaliga aylanishi zarur.
Fazilatli Shayx Muhammad Sodiq bu yo‘lda tinimsiz harakat qilib, xalqni, yurtdoshlarini ruhiy tarbiyaga da’vat qildi. U kishi Movarounnahrning har bir o‘lkasida shu ishni amalga oshirdi. Ko‘p yillar har jabhada – diniy, axloqiy, madaniy va mafkuraviy jihatdan – kommunistlar ta’siri ostida bo‘lgan, hozir istiqlol nashidasini surayotgan xalq uchun ruhiy tarbiya juda kerak bo‘lgan bir paytda yashab, dinga xizmat qilib o‘tdi.
Shayx hazratlari ruhiy tarbiya faqat ilm, so‘ngra amal bilan ro‘yobga chiqishini chuqur anglagan. U kishi jiddu jahd qilib, muborak da’vatlari asnosida Alloh taolo ato etgan ilm, hikmat va basirat bilan ilmni keng yoydi. Bu jarayon “diniy savodxonlikni oshirish” deb bildi. Chunki yaratilish (fitrat)ning go‘zalligi kamolotni, salohiyatni taqozo etadi. Uning yo‘llari najotga eltadi. Hazrat shu zahmatli yo‘lda tinim bilmadi.
Darslarida ham, ma’ruzalarida ham shariat ilmi va ruhiy tarbiya omuxtaligi uzilmay kelgan. Da’vati ta’sirli, yurish-turishi, xulq-atvori barchaga o‘rnak, mohir murabbiy, hassos mutafakkir, insonlar qalbidan joy olgan ulug‘ alloma edi.
Shayx rahimahulloh muallifligida bitilgan kitoblarga kelsak, u kishi uch jilddan iborat “Ruhiy tarbiya”, “Tasavvuf haqida tasavvur”, “Zuhd va hayo”, besh jilddan iborat “Xislatli hikmatlar sharhi”, “Islom ma’naviy jinoyatlarga qarshi”, “Islom va poklik” kabi asarlarni ta’lif etgan. Boshqa asarlari ham ruhiy tarbiyadan xoli bo‘lmagan holda shariat ishlari muolajasiga bag‘ishlangan.
Shayx hazrat bu xizmatlari bilan Markaziy Osiyo mintaqasidagi musulmonlarning ruhiy-ma’naviy jihatdan yuksalishiga juda katta hissa qo‘shdi. Alloh taolodan u zotni buyuk mukofot bilan siylashini so‘raymiz. Omin!
Shayx Abdulloh Husayn SHA’LON,
“Al-Azhar” universitetining Qur’on,
qiroatlar va Qur’on ilmlari ustozi.
O‘zbek tiliga Tolibjon NIZOM o‘girdi.
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz