Tahorat olish uchun shunday joy tanlash lozimki, quyilgan suv yerga tushib, kiyim-boshga sachramasin. Zero, poklanish uchun tahorat qilaturib, kiyim-boshni bulg‘ab olish mantiqqa zid. Xalo va istinjo qilgan joyda tahorat qilinmaydi. Tahorat qilishda behuda so‘zlarni gapirilmaydi. Sharoit bo‘lsa, yuzni qiblaga qilib tahorat olish ham odobdandir.

Namozxon tahorat qilishidan oldin unga tayyorgarlik ko‘rishi kerak. Ko‘pchilik bunga ahamiyat bermaydi. Masalan, oyoqlarni yuvish navbati kelgandagina paypoqlarini yechishadi. Bir oyoqdagi paypoq yechilib, oyoq yuvilgach, u qayta kiyilib, so‘ngra ikkinchi oyoq paypog‘i yechilib yuviladi. Ba’zilar o‘rtada bir artinib olib, so‘ngra oyoqni yuvishga kirishadilar va hokazo. Bunday qilish makruh hisoblanadi.

Sunnatga ko‘ra, tahorat amallari orasiga begona amal kirmasligi kerak. Uzrli kishilar bundan mustasno. Erkaklar istalgan pokiza joyda tahorat olaveradilar. Ayollar esa, nomahramlar ko‘zi tushmaydigan yerda tahorat qilishlari kerak. Tahorat qo‘yidagi tartibda olinadi:

1. Niyat qilish. Niyat qalbdan o‘tkazish bilan bo‘ladi. Ammo niyatni tilda aytish mustahabdir[1].

 

2. Tahoratni “Bismillahir Rohmanir Rohiym” bilan boshlash. Agar tahorat avvalida “Bismilloh”ni aytish esdan chiqsa, eslaganda aytiladi.

 

3. Ikki qo‘lni bo‘g‘inlari bilan uch marta yuvish. Barmoqlarni bir-biriga kiritib, oralariga suv yetkazish kerak. Uzugi bor odam uni qimirlatib tagiga suv yetkazishi zarur. Qo‘llar yuvilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ الْمَاءَ طَهُورًا وَالْإِسْلَامَ نُورًا

“Alhamdu lillahillaziy ja’alal maa tohuron val Islama nuron”

“Suvni poklik manbai, Islom dinini esa nur qilib yaratgan Allohga hamdu sanolar bo‘lsin”.

 

4. Og‘izga o‘ng qo‘l bilan suv olib, yaxshilab (hamma yeriga yetkazib) chayish. Bu holat 3 marta takrorlanadi. Og‘iz chayilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ طَهِّرْ نَكْهَتِي وَاسْقِنِي مِنْ حَوْضِ نَبِيِّك

“Allohumma tohhir nakhatiy vasqiniy min havzi nabiyyik”

“Allohim, og‘zimni pok qil va menga Payg‘ambaringga ato qilganing “Havzi kavsar” suvidan ichishni nasib et”.

 

5. Burunga o‘ng qo‘l bilan yaxshilab suv tortib[2], chap qo‘l bilan qoqish. Bu amal 3 marotaba bajariladi. Burunga suv tortilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ أَرِحْنِي رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَلَا تُرِحْنِي رَائِحَةَ النَّارِ

“Allohumma arihniy roihatal jannati va la turihniy roihatan nari”

“Allohim, meni jannat hididan bahramand et, do‘zax isidan nari tut”.

Eslatma! Ro‘zador kishi og‘iz chayish va burunga suv olishda mubolag‘a qilmaydi. Chunki tomog‘idan suv o‘tib, ro‘zasi buzilishi xavfi bor. Shuningdek, oqar suvlardan tahorat qilinganida og‘iz va burundan chiqqan suv ariqqa tashlanmaydi.

 

6. Yuzni peshonaning ustki qismidan boshlab iyak ostigacha va ikki quloq yumshog‘i o‘rtasidagi joylarni uch marta yuvish. Ikki lab va ustidagi qismlari ham yuzdan hisoblanadi. O‘ng qo‘l hovuchi bilan peshonaning o‘ng tarafiga ohista suv quyilib (bunda ko‘zlarni yummaslik kerak) peshonaning soch ungan yeri, iyak osti va ikki quloq yumshoqlari oralig‘ida biror joy qoldirmay uch bor yuviladi.

Ko‘zlar ichiga suv yetkazish farz emas, chunki ko‘zning ichi yuz hisoblanmaydi. Ko‘z yuz hududida joylashgan alohida bir a’zodir. Uning atrofida yig‘ilib qolgan kirlarni tozalab, o‘rnini yuvish kerak. Yuz yuvilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ بَيِّضْ وَجْهِي بِنُورِكَ يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهُ أَوْلِيَآئِكَ وَلَا تُسَوِّدْ وَجْهِي يَوْمَ تَسْوَدُّ وُجُوهُ أَعْدَائِكَ

“Allohumma bayyiz vajhiy bi nurika yavma tabyazzu vujuhu avliyaika va la tusavvid vajhiy yavma tasvaddu vujuhu a’daik”

“Allohim, suyukli bandalaring yuzlari pok holatda turuvchi kuni mening yuzimni ham O‘z nuring bilan yorug‘ qil. Dushmanlaring yuzi qora bo‘lguvchi kunda mening yuzimni qora qilmagin”.

 

7. Soqolga mas'h tortish. Yuz uch bora yuvilgach, qo‘llar yangidan namlanib, soqol ikki qo‘l bilan siypalanib mas'h tortiladi. Bunda barmoqlarni jag‘ tagidan soqol orasiga kiritib, suv yetkazish kerak.

Eslatma! Siyrak soqolli kishilar yuz yuvishda soqoli ostiga suv yetkazishlari lozim.

 

8. Qo‘llarni tirsaklari bilan qo‘shib uch marta yuvish. Ikki qo‘lni yuvishda barmoq uchlaridan boshlab, tirsakda tugatiladi. Avval o‘ng qo‘l so‘ng chap qo‘l yuviladi. O‘ng qo‘l tirsagi bilan yaxshilab ishqalangach, kaftga suv to‘ldirilib, tirsak tomon oqiziladi va yana ishqalanadi. O‘ng va chap qo‘llar tirsaklari bilan shu ravishda uch bora yuviladi. Qo‘llarning mukammal yuvilganiga aniq ishonch hosil qilish uchun tirsaklardan ikki enlik o‘tkazib yuvilsa, maqsadga muvofiqdir. Shunga ko‘ra, tahoratdan oldin tayyorgarlik ko‘rayotganda yenglarni ham tirsakkacha emas, sal yuqoriroqqacha shimarish kerak, shunda ikki enlik tepadan yuvishga imkon bo‘ladi.

O‘ng qo‘l yuvilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ أَعْطِنِي كِتَابِي بِيَمِينِي وَحَاسِبْنِي حِسَابًا يَسِيرًا

“Allohumma a’tiniy kitabiy biyaminiy va hasibniy hisaban yasiro”

“Allohim, (qiyomat kuni) amallarim yozilgan daftarim (nomai a’molim)ni o‘ng tarafimdan berib, hisob-kitobimni oson qilgin”.

Chap qo‘l yuvilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ لَا تُعْطِينِي كِتَابِي بِشِمَالِي وَلَا مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي وَلَا تحَاسِبْنِي حِسَابًا شَدِيدًا

“Allohumma laa tu’tiniy kitabiy bishimaliy va laa min varoi zohriy va laa tuhasibniy hisaban shadiyda”

“Allohim, (qiyomat kuni) amallarim yozilgan daftarim (nomai a’molim)ni chap tarafimdan ham, ortimdan ham bermagin hamda meni qattiq hisob-kitob qilmagin”.

 

9. Boshga bir marta mas'h tortish. Boshga mas'h tortish uchun ikki qo‘lning kaft va barmoqlari yangidan namlanadi, bosh hamda ko‘rsatkich barmoqlaridan boshqa barmoqlar birlashtirilib boshning old tomonidan orqasiga qarab (kaftlarning jimjiloq tomonidan yarmi boshga tekkizib) bo‘yingacha siypalanadi. So‘ng bosh hamda ko‘rsatkich barmoqlari birlashtirilib boshning orqasidan old tarafiga qarab (kaftlarning qolgan nam qismi, ya’ni bosh barmoq tomonidan yarmi boshga tekkizib) peshonagacha mas'h qilinadi.

Boshga mas'h tortilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ غَشِّنِي بِرَحْمَتِكَ وَأَنْزِلْ عَلَيَّ مِنْ بَرَكَاتِكَ

“Allohumma g‘oshshiniy birohmatika va anzil ’alayya min barokatik”

“Allohim, O‘z rahmating bilan boshimni silagin va ustimga barakotlaringni yog‘dirgin”.

 

10. Quloqqa mas'h tortish. Boshga mas'h tortilgach, barmoqlar qayta namlanmaydi, balki, boshga mas'h tortish uchun namlangan bosh hamda ko‘rsatkich barmoqlari bilan ikki quloq bir marta mas'h qilinadi. Ko‘rsatkich barmoq bilan quloq ichlari, bosh barmoq bilan esa quloq orqalari siypalanadi.

Quloqqa mas'h tortilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ

“Allohummaj’alniy minallaziyna yastami’unal qovla fayattabi’una ahsanah”

“Alloh, so‘zni tinglab, so‘ng uning eng go‘zaliga (foydalisiga) ergashadiganlardan qilgin”.

 

11. Bo‘yinga mas'h tortish. Quloqlar mas'h qilingach, kaftning orqa tarafi gardandagi qon tomirlariga tekkiziladi. Ko‘pchilik tomoqqa mas'h tortadi. Bu esa bid’atdir.

Bo‘yinga mas'h tortilganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ أَعْتِقْ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ وَاحْفَظْنِي مِنَ السَّلاَسِلِ وَاْلأَغْلاَلِ

“Allohumma a’tiq roqobatiy minan nari vahfazniy minas salasili val ag‘lal”

“Allohim, meni do‘zax azobidan qutqargin va zanjirlarda sudralishdan saqlagin”.

 

12. Oyoqlarni uch marta yuvish. Avval o‘ng oyoq, so‘ng chap oyoq yuviladi. Oyoqni yuvish barmoq uchlaridan boshlab to‘piqda tugatiladi. “To‘piq” oyoqning ikki yonida bo‘rtib chiqqan suyakdir. Oyoq yuvilganda, to‘piq ham qo‘shib yuviladi.

Tahorat oyoqni yuvish bilan mukammal bo‘ladi. Oyoqni yuvish, qo‘lni yuvishdek, barmoqlardan boshlanadi. Avval o‘ng oyoq barmoqlariga suv quyilib, to‘pig‘i bilan bir bor yuvilgach, chap qo‘l jimjilog‘i bilan o‘ng oyoq jimjilog‘ining ost tomonidan boshlab bir marta xilol qilinadi. So‘ng yana ikki bor mazkur tartibda yuviladi.

O‘ng oyoq yuvilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ ثَبِّتْ قَدَمَيَّ عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ اْلأَقْدَامُ

“Allohumma sabbit qodamayya ’alas siroti yavma tazillu fiyhil aqdam”

“Yo Alloh, oyoqlar toyguvchi (qiyomat) kun(i)da oyoqlarimni Sirot (ko‘prigi) uzra sobitqadam ayla”.

Chap oyoq ham o‘ng oyoqni yuvish tartibida yuviladi, lekin chap oyoqni hilol qilish (chap qo‘l jimjilog‘i bilan) bosh barmoqdan boshlab, jimjiloqda tugatiladi.

Chap oyoq yuvilayotganda ushbu duo o‘qiladi:

اَللّٰــهُمَّ اجْعَلْ سَعْيِي مَشْكُورًا وَذَنْبِي مَغْفُورًا

“Allohummaj’al sa’yiy mashkuron va zanbiy mag‘furo”

“Allohim, qilgan ishlarimni savob yo‘liga burgin va gunohlarimni avf etgin”.

 

13. Tahorat olgandan so‘ng: “Ashhadu allaa ilaha illallohu vahdahu laa shariyka lahu va ashhadu anna Muhammadan ’abduhu va Rasuluhu”, deb aytish.

Umar ibn Xattob roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kim tahorat olib: “Ashhadu allaa ilaha illallohu vahdahu laa shariyka lahu va ashhadu anna Muhammadan ’abduhu va Rasuluhu”, desa, unga jannatning sakkizta eshigi ochilib, xohlaganidan kiraveradi», dedilar (Imom Muslim rivoyati).

 

14. Uyda tahorat olish. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim o‘z uyida tahorat qilib, Allohning uylaridan bir uyga Allohning farzlaridan bir farzni ado etish uchun yurib borsa, uning ikki qadamidan biri ila xatosi o‘chadi, boshqasi ila darajasi ko‘tariladi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).

 

15. Ishqalash. Qo‘lni a’zo ustidan suv bilan yoki undan keyin yurg‘izish.

 

16. Suvni tejash. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir mud suv ila tahorat qilar edilar (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).

 

17. Oynaga qaraganda duo qilish. Ali roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam oynaga qarasalar:

“Allohumma anta hassanta xolqiy fa hassin xuluqiy”

“Allohim, yaratilishimni go‘zal qilding, xulqimni ham chiroyli qilgin”, deb aytardilar.