1975 yilda Fir’avn Ramzes IIning qabri topilganidan beri, olimlarni bir savol hayratga solmoqda. 3000 yildan ortiq vaqt ilgari halok bo‘lgan jasad qanday qilib bugungi kungacha bu qadar yaxshi holda saqlanib qolgan?
Bu savol bilan qiziqqanlar orasida fransiyalik mashhur tadqiqotchi doktor Moris Byukay ham bor. Fir’avnning jasadi ilmiy tadqiqot uchun Fransiyaga yuborildi. Ko‘plab tahlil va tekshiruvlardan so‘ng, doktor Moris Byukay Fir’avn jasadidan topilgan tuz zarralari uning dengizda halok bo‘lganiga ochiq dalil ekanligini aniqladi.
Qur’on bu haqiqatni 1400 yil avval bayon etgan edi. Fir’avn dengizda g‘arq bo‘lgani va uning jasadi Alloh taolo tomonidan saqlanishi haqida xabar bergan.
Matto va Luko injillarida faqat Fir’avnning hazrat Muso alayhissalomni quvgani haqida so‘zlaydi, ammo uning dengizda halok bo‘lishi yoki jasadining saqlanishi haqida hech narsa aytilmagan.
Shu haqiqatni anglaganidan so‘ng, doktor Moris Byukay Islomni qabul qildi.
Shuningdek, Britaniya muzeyining “Qadimgi Misr” bo‘limida YEA32751 inventar raqami ostida mo‘miyolanmagan, yoshi 3000 yillarga teng deya taxmin qilingan sajda holatidagi qadimiy jasad saqlanadi.
Ayrim manbalarga ko‘ra bu jasad Ramzes Ikkinchining o‘g‘li Merneptaxga (er. av. 1212-1202-y.) tegishli deb qaraladi. Chunki tarixiy ma’lumotlar Qur’onda tilga olinganidek yahudiylarning Misrdan quvg‘in qilinishi aynan ushbu Fir’avn davriga to‘g‘ri kelishini tasdiqlaydi.
Bugungi kunda Fir’avnning dengizda halok bo‘lib, minglab yillar o‘tsa-da, jasadining saqlanib qolgani — Alloh taoloning ulug‘ qudrati va oyatlaridan biridir. Bu haqda Qur’oni Karimning “Yunus” surasi, 90–92-oyatlarida bunday deyilgan:
“Va Bani Isroilni dengizdan o‘tkazdik. Bas, Fir’avn va uning askarlari haddan oshgan va tug‘yon qilgan holda ularni ta’qib etdilar. Toki unga g‘arq bo‘lish yetganida: “Bani Isroil iymon keltirgan zotdan o‘zga iloh yo‘qligiga iymon keltirdim va men musulmonlardanman”, dedi. Endimi! Oldin isyon qilgan va buzg‘unchilardan bo‘lgan eding-ku?! Bugun sening badaningni qutqaramiz. Toki o‘zingdan keyingilarga ibrat bo‘lgin. Albatta, ko‘p odamlar Bizning oyatlarimizdan g‘ofildirlar”.
Haqiqatdan ham, Qur’on Fir’avnning jasadi saqlanib qolishini oldindan xabar bergan va bugungi kunda uning mumiyasi Qohira shahridagi Misr Qirollik mumiyolari muzeyida saqlanmoqda.
Po‘latxon KATTAYEV,
TII Hadis va islom tarixi fanlari kafedrasi katta o‘qituvchisi.
Misr poytaxti Qohira shahrida bo‘lib o‘tayotgan xalqaro anjumanning tantanali ochilish marosimida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari nufuzli mukofot — Imom Qarofiy nomidagi "Fatvo sohasidagi yuksak xizmatlari uchun" xalqaro mukofoti bilan taqdirlandilar.
Yuksak mukofotni Misr Arab Respublikasi bosh muftiysi, Butunjahon fatvo idoralari va hay’atlari Bosh kotibiyati raisi, professor Nazir Muhammad Ayyod, Misr vaqf vaziri doktor Usoma al-Azhariy hamda Xalqaro Islom fiqhi akademiyasi bosh kotibi doktor Qutb Mustafo Sano kabilar tantanali ravishda topshirdilar.
So‘zga chiqqan notiqlar O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohada olib borilayotgan keng ko‘lamli islohotlarni yuqori baholab, ushbu e’tirof Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlarining Islom dini ma’rifatini keng yoyish, ilmiy-tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash hamda zamonaviy fatvo faoliyatini yangi bosqichga olib chiqishdagi fidokorona mehnatlarining munosib samarasi ekanini alohida ta’kidladi.
Taqdirlash chog‘ida turli mamlakatlardan kelgan 500 nafardan ziyod anjuman ishtirokchilari e’tiboriga O‘zbekistondagi diniy-ma’rifiy soha islohotlari hamda Muftiy hazratlarining ko‘p qirrali faoliyatiga bag‘ishlangan maxsus videorolik namoyish etildi. Unda yurtimiz qadimdan buyuk sivilizatsiyalar beshigi, ilm-ma’rifat va islom madaniyatining muazzam markazi bo‘lib kelgani e’tirof etildi. Shuningdek, lavhada bugungi kunda Davlatimiz Rahbari boshchiligida diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli yangilanishlar, nufuzli xalqaro anjumanlar, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlarining samarali faoliyati, jumladan, Fatvo markazining ishga tushirilishi va mo‘tadillikni targ‘ib etish borasidagi salmoqli tashabbuslari atroflicha ko‘rsatib berildi.
Ma’lumot o‘rnida, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bunga qadar ham bir qator yuksak mukofotlarga sazovor bo‘lganlar:
- Prezidentimiz farmonlariga muvofiq “Oliy darajali Imom Buxoriy” ordeni;
– Rossiya Federatsiyasi markaziy diniy idorasining «Al-I’tisom» («Hamjihatlik») medali;
– Qirg‘iziston musulmonlari diniy boshqarmasining «Ыntimak» («Birdamlik») medali;
– «Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasining 30 yilligi» yubiley medali;
– Shimoliy Kavkaz musulmonlarini muvofiqlashtirish markazining «Ummat oldidagi xizmatlari uchun» ordeni;
– Rossiya Federatsiyasi Imom Buxoriy nomidagi diniy tashkilotining «Al-Ilm» ordeni.
«Fatvo sohasidagi yuksak xizmatlari uchun» mukofoti haqida:
Mazkur nufuzli xalqaro mukofot Butunjahon fatvo idoralari va hay’atlari Bosh kotibiyati tomonidan ta’sis etilgan bo‘lib, buyuk alloma, faqih Imom Shihobuddin al-Qarofiy (1228–1285) sharafiga nomlangan.
Ushbu mukofot Islom ummatida mo‘tadillik tamoyillarini ilgari surish, bir yoqlama va tor qarashlardan saqlanish, jamoaviy ijtihod hamda fatvo berish amaliyotini takomillashtirish va zamonaviy muammolarga to‘g‘ri shar’iy yechimlar ishlab chiqishga ulkan hissa qo‘shgan yetuk ulamolarga taqdim etiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati