Proyekt perevoda Korana na yazik roxindja osushestvlyayetsya v usloviyax, kogda musulmane roxingya na protyajenii desyatiletiy podvergayutsya presledovaniyam i izgnaniyu so svoyey zemli, s selyu vospolnit nedostatok znaniy ob islame i borotsya s podavleniyem yazika roxingya.
Kak soobshayet IQNA, roxindja - eto indoariyskaya etnolingvisticheskaya gruppa, preimushestvenno musulmanskaya, projivayushaya v shtate Rakxayn na zapade Myanmi. Po otsenkam, do genotsida 2017 goda, kogda boleye 740 000 chelovek bejali v Bangladesh, v Myanme projivalo 1,4 milliona roxindja.
Do 1989 goda etot shtat bil izvesten kak Arakan, istoricheskoye nazvaniye regiona, prostirayushegosya vdol severo-vostochnogo poberejya Bengalskogo zaliva i vklyuchayushego sovremenniy Bangladesh. Voyenniy sovet, prishedshiy k vlasti v 1988 godu, v ramkax svoix usiliy po otdeleniyu Myanmi ot svoyego soseda s musulmanskim bolshinstvom, izmenil nazvaniye provinsii i namerenno vibral nazvaniye preimushestvenno buddiyskoy etnicheskoy gruppi, a imenno rakxayn. Eto bilo chastyu rasistskogo proyekta natsionalnogo stroitelstva i yeshe odnim shagom v dolgoy istorii popitok isklyuchit etnicheskuyu gruppu roxingya iz istorii i obshestva Myanmi.
Selenapravlennie usiliya po isklyucheniyu etnicheskoy gruppi roxindja
S momenta prixoda k vlasti pervogo voyennogo soveta v 1962 godu roxindja sistematicheski lishalis grajdanskix i politicheskix prav pod predlogom togo, chto oni ne yavlyayutsya nastoyashimi birmansami, a yavlyayutsya grajdanami Bangladesh i nelegalnimi immigrantami v Myanmu. Oni stradali ot nexvatki obrazovaniya, infrastrukturi, zdravooxraneniya i ekonomicheskogo razvitiya, vo vsem etom im namerenno otkazivali. Pervaya volna nasilstvennix presledovaniy privela k tomu, chto sotni tisyach lyudey bejali v Bangladesh v 1978 godu, bolshinstvu iz kotorix vposledstvii bilo razresheno vernutsya posle soglasheniya o repatriatsii, zaklyuchennogo Organizatsiyey Ob’edinennix Natsiy.
Odnako v 1982 godu Zakon o grajdanstve Birmi ogranichil grajdanstvo tolko temi «natsionalnimi rasami», kotorie bili pryamo upomyanuti v zakonoproyekte, v kotoriy ne vxodili roxindja, chto sdelalo ix litsami bez grajdanstva. Dalneysheye gosudarstvennoye nasiliye protiv roxindja proizoshlo v 1991-1992 godax i, nakones, v xode krupneyshey i samoy sistematicheskoy popitki iskorenit musulmanskoye naseleniye Myanmi, nachinaya s 2012 goda, kotoraya dostigla svoyego pika v «krizise roxingya» v 2015 godu. Eta skoordinirovannaya kampaniya protiv roxingya bila klassifitsirovana Upravleniyem Verxovnogo komissara OON po pravam cheloveka kak «genotsid» i «prestupleniye protiv chelovechnosti».
Nekotorie uchenie, analitiki i politicheskiye deyateli, v tom chisle laureat Nobelevskoy premii i yujnoafrikanskiy bores s aparteidom arxiyepiskop Desmond Tutu, sravnivali usloviya, v kotorix naxodyatsya roxindja v Myanme, s aparteidom. Posledneye masshtabnoye peremesheniye roxingya v 2017 godu pobudilo Mejdunarodniy ugolovniy sud provesti rassledovaniye prestupleniy protiv chelovechnosti, a Mejdunarodniy sud OON zanyalsya etim delom kak genotsidom.
Proyekt perevoda Korana dlya naroda roxindja
V takix obstoyatelstvax proyekt sozdaniya perevoda Korana na yazik roxingya bil predprinyat s selyu vospolnit nedostatok znaniy ob islame i protivostoyat podavleniyu yazika roxingya. Etot proyekt bil initsiirovan Kutubom Shaxom, roxindja, izuchayushim sravnitelnoye religiovedeniye v Mejdunarodnom islamskom universitete Malayzii. On sotrudnichal s knijnim magazinom "Dakwah Corner Bookstore", religioznim izdatelem, baziruyushimsya v Petaling Djaya, prigorode Kuala-Lumpura, kotoriy spetsializiruyetsya na islamskom obrazovanii na angliyskom yazike.
Poskolku yazik roxindja redko ispolzuyetsya v pismennoy forme, i, kak sledstviye, nemnogiye roxindja nauchilis yego chitat, nezavisimo ot sistemi pisma, komanda reshila predprinyat neobichniy shag: snachala predstavit ustniy perevod Korana na yazik roxindja, prejde chem nachat sozdaniye pismennogo perevoda.
Poetomu komanda perevodchikov nachala s sozdaniya audio- i videomaterialov. Pri etom oni ispolzovali ryad tolkovaniy Korana i perevodov na angliyskiy, urdu, bengali i birmanskiy yaziki, opublikovannix Kompleksom imeni Korolya Faxda v Medine. Knijniy magazin "Dakwah Corner" imeyet filial v Mekke, chto otrajeno v vibore etix istochnikov.
Rabota nad ustnim perevodom Korana nachalas v nachale 2021 goda i zavershilas v avguste 2023 goda. Polzovateli mogut vibirat iz professionalnix audio- i videofaylov, kotorie sochetayut chteniye Korana na arabskom yazike s ustnim perevodom na yazik roxindja.
Perevod Korana - put k vozrojdeniyu yazika roxindja
Na osnove ustnogo perevoda v nastoyasheye vremya sozdayetsya pismennaya versiya shriftom xanifi, kotoraya poka oxvativayet pervie pyat sur. Komanda perevodchikov otmetila, chto stolknulas s ryadom problem pri realizatsii etogo proyekta, pervoy iz kotorix yavlyayetsya istoriya ugneteniya yazika roxindja.
Oni pisali: "Xotya sistema pisma razvivalas v konse 1970-x godov, yee populyarnost bila ostanovlena iz-za sistematicheskogo genotsida, kotoromu podverglis yee nositeli."
Perevod Korana na etot yazik, veroyatno, bil pervoy popitkoy perevesti takoy tekst na yazik roxindja.
V marginalnix soobshestvax s musulmanskim bolshinstvom, takix kak roxindja, sushestvuyet potensial dlya sozdaniya simbioza mejdu yazikovimi proyektami, kampaniyami po soxraneniyu kulturi i usiliyami po prodvijeniyu i obucheniyu islamu. Proyekt Korana na yazike roxindja - lish samiy posledniy primer etogo, no, bezuslovno, odin iz samix vpechatlyayushix, blagodarya toy tshatelnosti i professionalizmu, kotorie bili prilojeni k yego realizatsii.
Press-slujba Upravleniya musulman Uzbekistana
“Yangi O‘zbekiston” gazetasining shu yil 27 avgust kungi 175-sonida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR hazratlarining “Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt” nomli maqolasi chop etildi.
Ezgulik, bag‘rikenglik markaziga aylanayotgan mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohada erishilayotgan tarixiy yutuqlar e’tirofiga bag‘ishlangan qiyosiy-tahliliy maqolaning to‘liq matni bilan quyida tanishishingiz mumkin:
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Butun xalqimiz tomonidan katta shodiyona qilinayotgan, o‘z taqdirini shu aziz Vatan taqdiri bilan bog‘lagan qirq millionga yaqin yurtdoshimiz qalbini cheksiz faxr-iftixor tuyg‘ulariga to‘ldirayotgan mustaqillik bayrami – istiqlolimizning 35 yillik ayyomi bilan barchani chin qalbimdan muborakbod etaman.
Alloh taologa behisob shukrki, mamlakatimizda so‘nggi yillardagi jadal va keng ko‘lamli islohotlar qatorida e’tiqod erkinligini ta’minlash hamda mo‘min-musulmonlar emin-erkin toat-ibodat qilishi uchun yaratilayotgan sharoitlar yangi bosqichga ko‘tarildi.
Bunyodkorlik va ma’naviy tiklanish solnomasi
So‘nggi o‘n yillik solnomasiga qaraydigan bo‘lsak, yurtimizning har bir hududida ulkan bunyodkorlik ishlariga guvoh bo‘lamiz. Ularning eng mahobatlilari, shubhasiz, poytaxtimizdagi Islom sivilizatsiyasi markazi va Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasidir.
Bundan 9 yil oldin Islom sivilizatsiyasi markazini barpo etish haqida maxsus qaror qabul qilinib, amaliy ishlar boshlangan edi. Nihoyat joriy yilda qadimdan Toshkentning ma’naviy markazi bo‘lib kelgan Hazrati Imom majmuasi yonida milliy ruh va zamonaviy sharoitlarga ega muhtasham inshoot barpo etildi. Markazning asosiy zali, ta’bir joiz bo‘lsa, qalbi, hech shubhasiz, muqaddas Qur’on zalidir. Bu yerda dunyodagi eng qadimiy Hazrati Usmon Mus'hafi yuksak maqomiga yarasha munosib o‘rin topdi.
Bu maskanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi ham yangi qarorgohiga ega bo‘ldi. Prezidentimizning oq fotihasi bilan biz ham shu yerda faoliyatimizni davom ettiryapmiz.
Imom Buxoriy majmuasi qurilishi 2019 yilda boshlangan edi. Qariyb 45 gektar maydonni qamrab olgan hududda ulkan maqbara, 10 ming kishilik masjid, innovatsion muzey, kutubxona, mehmonxonalar va boshqa zarur infratuzilma inshootlari barpo etildi.
Shu muazzam majmua foydalanishga topshirilayotganida xayolimga bir fikr keldi. Bilasiz, Imom Buxoriy bobomiz ilm talab qilish yo‘lida qancha mashaqqatlar chekib dunyo kezdilar. Buyuk muhaddis bo‘lib Vatanimizga qaytib keldilar. Lekin unga hozirgidek e’tibor, ehtirom, e’zoz ko‘rsatilmagandi. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini yuksak darajada qadrlash va targ‘ib etishga yangi bosqichda keng imkoniyatlar yaratildi. Hozir butun islom olami, barcha musulmonlar shu majmuaga talpinmoqda.
Shuningdek, Farg‘onadagi Burhoniddin Marg‘inoniy yangi majmuasi, Namangandagi Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi, Andijon bosh masjidi, Surxondaryodagi termiziylar maqbaralari, Qashqadaryodagi Abu Muin Nasafiy ziyoratgohi, Buxorodagi Mir Arab oliy madrasasi, Nukusdagi Imom Eshon Muhammad, Urganchdagi Oxun bobo masjidlari, Toshkentdagi Suzuk ota, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf masjid-majmualari, Toshkent viloyatidagi Zangiota ziyoratgohini ham sanab o‘tish mumkin.
Yurtimizning shaharu qishloqlarida, eng chekka hududlarida 130 taga yaqin yangi masjid ochildi. 500 dan ziyod jome butunlay qaytadan bunyod etildi. 3 ta oliy va 1 ta o‘rta maxsus madrasa tashkil etildi. Jumladan, 500 yillik tarixga ega Mir Arab oliy madrasasining tarixiy maqomi tiklandi va uni dunyoga mashhur al-Azhar majmuasi darajasiga yetkazish ishlari davom etmoqda.
Samarqandda Hadis ilmi maktabi, Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti, shuningdek, Imom Termiziy nomidagi o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi faoliyat boshladi. Toshkent islom institutida magistratura tashkil qilinib, bu yil ilk bitiruvchilar sohaning nufuzli idoralarida mehnat faoliyatiga kirishdi.
Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari soni 30 dan oshdi. Mashg‘ulotlarni 100 mingdan ziyod tinglovchi yakunlab, Allohning kalomini o‘qish baxtiga erishdi. Bundan tashqari, internet orqali onlayn qiroat saboqlari yo‘lga qo‘yildi.
Diniy idoramiz huzurida Markaziy Osiyoda yagona bo‘lgan Fatvo markazi tashkil etildi. Bu yerda diniy ulamolarimiz har yili yurtdoshlarimizning 300 mingdan ortiq savoliga javob berib kelmoqda. E’tiborlisi, ishlash yo o‘qish maqsadida chet davlatda bo‘lib turgan vatandoshlarimizning savollariga mobil ilova va ijtimoiy tarmoqlar orqali ham javob berish imkoniyati yaratilgan.
Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband nomidagi 4 ta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ta’sis etilib, nodir ilmiy-ma’rifiy asarlar tadqiq qilinmoqda.
Ziyorat va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
Haj va umra safarlariga keng yo‘l berildi. Haj kvotasi 3 baravar, ya’ni 5 mingdan 15 mingga ko‘paygan bo‘lsa, umraga qo‘yilgan kvota cheklovlari olib tashlandi. Natijada har yili 1 millionga yaqin hamyurtimiz Allohning baytini ziyorat qilishga muvaffaq bo‘lmoqda.
Bu yildan boshlab Prezident hojilari dasturi joriy etilib, el-yurtimizga sidqidildan xizmat qilgan 100 nafar yurtdoshimiz haj safariga imtiyozli borib keldi.
Ramazon oyi, ikki hayit bayrami haqiqiy ma’noda katta ayyomga aylandi. Bu muborak sanalarni Prezident qarori bilan keng nishonlash dunyo mamlakatlari tajribasida yo‘q. Ayniqsa, joriy yilgi ayyomlarda davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilgan ulkan voqeliklarni alohida ta’kidlash kerak: Ramazon oyida 1 trillion 100 million so‘m, Qurbon hayitida 700 milliard so‘m mablag‘ xayriya ishlariga yo‘naltirildi.
Diniy soha xodimlariga bugungidek e’tibor, ijtimoiy, moddiy qo‘llab-quvvatlash ilgari kuzatilmagan edi. Ayniqsa, 15 ulamoning Imom Buxoriy ordeni bilan mukofotlanishi tarixiy voqea bo‘ldi.
Imom-xatiblarimiz xorijiy tajriba almashish va malaka oshirish uchun chet davlatlarga bormoqda. Xususan, AQSH, Rossiya, Buyuk Britaniya, Yevropa mamlakatlari, Saudiya Arabistoni, Misr, BAA, Turkiya, Janubiy Koreya singari davlatlarda malaka oshirish kurslari, Qur’oni karim xatmlari, diniy-ma’rifiy suhbatlarda ishtirok etmoqda. Albatta, bunday yuksak ehtirom va keng imkoniyatlar qalblarimizda cheksiz shukronalik tuyg‘usini uyg‘otadi. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda shukr qiluvchilarga ne’matlarini yanada ziyoda etishni va’da qilib, bunday marhamat qiladi:
“Va Robbingiz sizga: “Qasamki, agar shukr qilsangiz, albatta, sizga ziyoda qilurman. Agar kufr keltirsangiz, albatta, azobim shiddatlidir”, deb bildirganini eslang” (Ibrohim surasi, 7-oyat).
Ushbu ilohiy va’daga muvofiq, tinch va farovon kunlarimizning qadriga yetish, yurtimizda amalga oshirilayotgan xayrli va ezgu ishlarga shukronalik keltirish ne’matlarning bardavom va yanada ziyoda bo‘lishiga sababdir. Zotan, shukr faqat tilda emas, balki mehr-oqibat, saxovat va ezgu amallarda namoyon bo‘lishi bilan o‘z ma’nosini topadi.
Buyuk saodatning ifodasi
Mamlakatimizdagi ochiqlik siyosati natijasida O‘zbekiston musulmonlari idorasining islom olami bilan aloqalari rivojlanmoqda. Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik mustahkamlandi. Turkiy davlatlar muftiylari kengashi, Abu Dabi tinchlik forumi, Xalqaro musulmon ulamolari kengashi, Musulmon donishmandlar kengashi, Islomiy fiqh akademiyasi, Islom olami uyushmasi, Podshoh Salmon nomidagi Hadisi sharif akademiyasi va Xalqaro islom fiqhi akademiyasi kabi nufuzli tashkilotlar shular jumlasidan.
Yaqinda mamlakatimizda I xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘tkazildi. U butun dunyo e’tiborini yana bir bor O‘zbekistonga qaratdi. Forum doirasida ko‘plab nufuzli olimlar, ulamolar yurtimizga tashrif buyurib, amalga oshirilayotgan ijobiy o‘zgarishlarning shohidi bo‘ldi.
Yurtimizdan yetishib chiqqan buyuk mutafakkir allomalarning hayoti va ilmiy merosini o‘rganish yuzasidan 600 dan ortiq kitob, monografiya, risola, roman nashr qilindi.
Umuman olganda, inson qadrini ulug‘lashga qaratilgan xalqparvar siyosat aholining turmush sifatini yanada oshirish, ilgari adashgan yo‘lidan qaytib, sog‘lom hayot kechirish yo‘lini tanlagan shaxslarni afv etish kabi savobli ishlarda namoyon bo‘layotir.
Bularning bari Alloh taoloning inoyati bilan erishilgan istiqlol sharofatidandir. Tiklangan ma’naviy qadriyatlar, keng ochilgan e’tiqod imkoniyatlari yangi O‘zbekistonda inson qadri naqadar yuksak darajaga ko‘tarilganining yorqin misolidir. Bu ishlar ma’rifat, bag‘rikenglik va ezgulik tamoyillari atrofida birlashgan xalqimizning kelajakka ishonchini yanada mustahkamlaydi.
Zero, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o‘z ta’limotlarida inson uchun eng ulug‘ saodat tinchlik-osoyishtalik, tansihatlik va xotirjamlik ekanini alohida ta’kidlaganlar:
“Sizlardan kim ahli-oilasi tinch, tani sog‘ va bir kunlik yeguligi bor holda tong ottirsa, go‘yoki unga butun dunyo to‘laligicha berilibdi” (Imom Termiziy rivoyati).
Bugun yurtimizda hukm surayotgan tinchlik va emin-erkinlik mana shunday ulug‘ saodatning amaliy ifodasidir.
Alloh taolo jonajon Vatanimiz istiqlolini abadiy, tinchligimizni barqaror aylasin! Yurtimiz rivoji va xalqimiz farovonligi yo‘lida sidqidildan xizmat qilayotgan Prezidentimiz va barcha mutasaddilarga kuch-g‘ayrat, mustahkam sog‘liq va ulkan zafarlar yor bo‘lsin. El-yurtimiz ahil-inoqligi, xonadonlarimizning qut-barakasi hech qachon arimasin!
Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi