Sayt test holatida ishlamoqda!
25 Avgust, 2026   |   12 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:17
Quyosh
05:42
Peshin
12:25
Asr
17:10
Shom
19:12
Xufton
20:32
Bismillah
25 Avgust, 2026, 12 Rabi`ul avval, 1448
Maqolalar

Axborot olamida ijtimoiy odoblarga rioya qilish insoniy burchdir

12.11.2025   7433   4 min.
Axborot olamida ijtimoiy odoblarga rioya qilish insoniy burchdir

Har bir shaxsda qadriyatga bo‘lgan tushuncha har xil bo‘lishi mumkin. Qadriyat – bu inson yoki biror guruh tomonidan muhim deb hisoblangan tushunchadir, u odamlarni bir-biridan farqlashga yordam beradi. Boshqa bir ta’rifga ko‘ra, qadriyat – bu abstrakt tushuncha bo‘lib, har bir insonning ichki dunyosiga singib ketgan, hayotdagi xatti-harakatlariga mezon bo‘luvchi, o‘zgarmas asosdir.

 

Vatanga sadoqat – bu har qanday inson uchun konstitutsiyaviy burchdir. Namunali fuqaro sifatida biz Vatanparvarlik tuyg‘usiga ega bo‘lishimiz shart. Shu boisdan, biz davlatimizni himoya qilishga tayyor bo‘lishimiz va u yo‘lda fidokorlik ko‘rsatishimiz kerak. Vatanga sadoqat deganda bizning yurtimizga bo‘lgan muhabbatimiz hamda jamiyat va davlat yo‘lida fidokorona xizmat qilish ruhiyati tushuniladi. Bu tushuncha ma’naviy jihatdan fuqarolarning mamlakat taraqqiyotiga faol hissa qo‘shishi, ijtimoiy va madaniy hayotda ishtirok etishi orqali ifodalanadi. Jismoniy jihatdan esa mamlakatga tahdid soluvchi tashqi tajovuzlarga qarshi mudofaa choralari sifatida qaraladi.

Ijtimoiy odob deganda insonning jamiyatda o‘zini to‘g‘ri tutishi, boshqalarga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lishi, axborotni to‘g‘ri va xolis tarqatishi tushuniladi. Bugungi kunda ba’zi foydalanuvchilar haqoratli izohlar yozish, yolg‘on ma’lumotlar tarqatish yoki boshqalarning shaxsiy hayotiga aralashish kabi holatlarga yo‘l qo‘ymoqda. Bu nafaqat odobsizlik, balki jamiyatda ishonch va madaniyatning pasayishiga sabab bo‘ladi.

Axborot olamida har bir so‘z, har bir xabar insonning ichki dunyosi va ma’naviyatini ko‘rsatadi. Shu bois internetdagi xatti-harakatlarimiz ham axloq me’yorlariga mos bo‘lishi kerak. Ijtimoiy tarmoqlarda fikr bildirishda boshqalarni kamsitish yoki haqorat qilish emas, balki xurmat, mulohazalilik va insonparvarlik ustuvor bo‘lishi lozim.

Tadqiqotlarga ko‘ra, ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishdagi ijobiy xatti-harakatlar quyidagi beshta bosqichda namoyon bo‘ladi:

Foydalanuvchi kontentning mazmuniga e’tibor beradi.

Agar mazkur kontent foydali deb topilsa, u to‘liq o‘qiladi.

Foydalanuvchi ko‘rgan kontentning to‘g‘riligini tekshiradi.

Agar ishonch hosil qilinsa, foydalanuvchi uni hayotda qo‘llaydi.

Keyin ushbu kontentni boshqa foydalanuvchilar bilan bo‘lishadi.

Agar foydalanuvchilar ushbu qoidalarga rioya qilsalar, ular ijtimoiy tarmoqlarning barcha imkoniyatlaridan oqilona foydalanishlari mumkin bo‘ladi. Agar radikal tusdagi kontent uchrasa, foydalanuvchilar “comment”, “post” yoki “block” funksiyalari orqali bunday kontentga e’tiroz bildirishlari mumkin. Bundan tashqari, ijobiy kontentlarni ulashish, milliy birlik va hamjihatlikni targ‘ib qilish, xalqni radikal g‘oyalardan ogoh qilish va jamiyatda radikallashuvga qarshi immunitetni shakllantirish orqali ijtimoiy tarmoqlardan radikalizmga qarshi kurashish vositasi sifatida foydalanish mumkin.

Shaxs o‘zida Vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirgach, u doimo rivojlanishni xohlaydi va qilayotgan harakatlari milliy mafkuraga zid bo‘lmaydi. Bunday inson radikal g‘oyalarning o‘z ongiga singib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun doimiy harakatda bo‘ladi. Raqamli davrda radikalizmga qarshi kurashning asosiy yo‘llaridan biri — bu raqamli savodxonlik orqali bo‘lishi mumkin. Xususan, O‘zbekiston aholisi uchun radikalizm kabi tahdidlarni bartaraf etish uchun raqamli savodxonlikka ega bo‘lish nihoyatda muhim. Raqamli savodxonlik degani faqatgina “internetni bilish” yoki uning funksiyalaridan foydalana olish emas, balki mavjud ma’lumotlarni tahlil qilish va saralash qobiliyatidir. Texnologiyaning keskin rivojlanishi bilan internetda tarqalayotgan ma’lumotlar ko‘payib ketdi va ular filtrlarsiz ommaga taqdim etilmoqda. Bunday holatda keng bilim asosida internetdan foydalanish foydalanuvchining o‘zini himoya qilishiga xizmat qiladi. Bu bilim internetda radikalizm, nafratga undov, kiberjinoyatlar, yolg‘on xabarlar (feyklar) va shunga o‘xshash xatarlarga qarshi immunitetdir.

ABDUVAXIDOV ABDULLAZIZ ABDUSATTOR O‘G‘LI,

Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi ilmiy xodimi

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

18.08.2026   46866   4 min.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.

Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.

Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.

Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.

O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.

O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.

Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.

Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.

Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.

Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.

Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.

– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.

– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.

Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.

– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari