Munosabat

Alloh taologa beadad shukrki, yurtimizda yuzdan ziyod millat va elat vakillari o‘zaro hurmat, do‘stlik va hamjihatlik muhitida yashaydi. Albatta, bashariyat uchun xayrli bo‘lgan bu hodisa zamirida yangi O‘zbekistonning bag‘rikenglik va totuvlik g‘oyalariga xayrixohlik siyosati mujassam.

O‘zbek xalqi asrlar mobaynida e’tiqod qilib kelayotgan, inson qadrini, ilm-ma’rifatni, ezgulik va bag‘rikenglikni targ‘ib etuvchi islom dini va payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom biz — mo‘minlarni boshqa din vakillari bilan tinch-totuv hayot kechirish, ularning haqiga rioya etish va jamiyat ravnaqi yo‘lida hamkorlik qilishga chaqirganlar.

Unutmaslik kerakki, o‘zga din vakillari bilan muomalaga kirishgan kishi ular havas qiladigan darajada go‘zal axloqli bo‘lishi lozim. Qaysi jamiyatda bag‘rikenglik tamoyillari mustahkam qaror topgan bo‘lsa, o‘sha yerda o‘zaro hurmat va do‘stona munosabatlar rivojlanadi, insonlar tinch va osoyishta hayot kechiradi. Tinchlik bo‘lmagan joyda taraqqiyot va farovonlik bo‘lmagani kabi bag‘rikenglik bo‘lmagan jamiyatda osudalik hukm surmaydi. Shu bois, insoniyat yer yuzida hayot kechira boshlaganidan buyon bag‘rikenglik tamoyillariga amal qilib yashashga katta ehtiyoj sezadi.

Insoniyat tarixiga nazar tashlasak, qaysi jamiyatda ahillik, birodarlik, o‘zaro hamjihatlik mustahkam bo‘lsa, kuchli taraqqiyotga erishilganini ko‘ramiz. El osoyishta, xalq farovonlik yashagan. Aksincha, murosasizlik, o‘zaro xusumat kuchayib, urush va mojarolar avj olgan joyda yurt vayronaga, el parokandalikka yuz tutgan. Shuning uchun islom dini turli e’tiqoddagilarni diniy bag‘rikenglik, millatlararo totuvlik tamoyillari asosida yashashga da’vat etgan.

Bugunga kelib saodat sohiliga aylangan yangi O‘zbekistondagi tinchlik va osoyishtalik, turli e’tiqod egalari orasidagi totuvlik muhiti tahsinga sazovor. Vatanimizdagi bunday holatga xorijlik birodarlarimiz ham havas bilan qaraydi.

O‘zbekistonda diniy bag‘rikenglik borasida kuzatilayotgan barqarorlik va millatlararo totuvlikning qator sabablari bor. Avvalo, Haq taolo bir yurtda umrguzaronlik qilayotganlarni ahil yashash va yurtni obod etishga buyurgan. Islom dinimiz to‘g‘ridan to‘g‘ri bag‘rikenglikka chorlagan. Diniy bag‘rikenglik va millatlararo hamjihatlik tamoyili Prezidentimiz boshlagan insonparvar islohotlarning eng muhim bo‘g‘iniga aylangan. Shu bois, Vatanimizda millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglikni ta’minlash, mehr-oqibat va inson qadrini ulug‘lashga hamisha ulkan e’tibor qaratiladi. Har yili yurtimizda an’anaviy o‘tkaziladigan “Bag‘rikenglik haftaligi” ham ana shu yuksak e’tibor mevasidir.

Alloh taolo Qur’oni karimda bunday marhamat qilgan: “Ey insonlar! Darhaqiqat, Biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo‘ydik” (Hujurot surasi, 13-oyat). Bu oyati karima odam bolalari o‘rtasidagi tenglik va do‘stlikka dalolat qilguvchi, ma’rifatga chorlovchi ilohiy nido aslida.

Imom Termiziy rivoyat qilgan hadisi shariflarning birida “Odamlarga tashakkur aytmagan Allohga ham shukr qilmaydi”, deyiladi. Yurtimizdagi tinchlik, barqarorlik muhiti, diyorimizda yashayotgan turli din va millat vakillari orasidagi totuvlik mustahkamligi, qo‘shni davlatlar va u yerlarda yashayotgan xalqlar bilan yuzaga kelgan do‘stona aloqalar uchun Alloh taologa beadad shukr qilgan holda unga sababchi bo‘lgan davlatimiz rahbariga – yangi O‘zbekiston me’moriga, albatta, tashakkur izhor qilish lozim.

Atrofimizdagi qo‘shni xalqlar va millatlar bilan do‘stona aloqalarimiz yangi O‘zbekiston rahbarining insonparvar qarashlari va islohotlari tufayli mutlaqo samimiy, ishonch va birdamlik bosqichiga kirdi. Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti “Markaziy Osiyo yangi davr ostonasida” nomli maqolasida bunday yozadi: “Markaziy Osiyo o‘z taraqqiyotining yangi, tarixiy ahamiyatga molik bosqichiga qadam qo‘ymoqda. Bugun biz chinakam birdamlik bosqichiga o‘tyapmiz. Bizning mintaqamizda uzoq yillar davomida ilk bor birgalikda oldinga qarab borishimiz uchun poydevor bo‘lib xizmat qilayotgan o‘zaro ishonch, yaxshi qo‘shnichilik va hurmat muhiti shakllanmoqda”.

Vatanimizdagi keng ko‘lamli islohotlar aniq maqsadlarga xizmat qiladi. Bu maqsadlar zamirida esa, shubhasiz, inson qadri mujassam. Dinimiz ko‘rsatmalariga hamohang tarzda yangi O‘zbekistonda qabul qilinayotgan qonun-qoidalar va me’yoriy hujjatlar ham e’tiqod erkinligi, inson sha’nini hurmatlash va haq-huquqlarni himoya qilishni ko‘zlaydi. O‘zbek xalqining mutlaq xayrixohligi bilan qabul qilingan, ezgu niyatlar bilan yangilangan bosh qonun – O‘zbekiston Konstitutsiyasi mamlakat fuqarolarining munosib hayot kechirishi, millatlararo va konfessiyalararo totuvlik, ko‘p millatli jonajon Vatanimizning farovonligini va gullab-yashnashini nazarda tutadi.

Bosh qonunning 4-moddasida “O‘zbekiston Respublikasi o‘z hududida istiqomat qiluvchi millat va elatlarning tillari, urf-odatlari va an’analari hurmat qilinishini ta’minlaydi, ularning rivojlanishi uchun sharoit yaratadi”, deb yozilgan. Shu yil 25 fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasida fuqarolarning vijdon erkinligini ta’minlash va diniy sohadagi davlat siyosati konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qonun ham davlatchiligimiz tarixi va umuminsoniy qadriyatlarga tayangan holda ishlab chiqilgan. Mazkur konsepsiya fuqarolarning teng huquqliligini kafolatlaydi, diniy konfessiyalararo totuvlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.

Mamlakatimiz taraqqiyotining yangi davrida har yili 16 noyabr Xalqaro bag‘rikenglik kuni sifatida keng nishonlab kelinmoqda. Mazkur sana munosabati bilan “Bag‘rikenglik haftaligi” tashkil etilishi hamda shu haftalik doirasida turli anjumanlar, davra suhbatlari, uchrashuvlar, taqdimotlar va madaniy-ma’rifiy tadbirlar o‘tkazilishi yaxshi an’anaga aylangan.

Jamiyatimizda dinlararo hamjihatlik va bag‘rikenglikni keng targ‘ib etgan, o‘zaro hamkorlik rivojiga munosib hissa qo‘shganlarni taqdirlash uchun Vazirlar Mahkamasi qarori bilan “Diniy bag‘rikenglik” ko‘krak nishoni ta’sis etilgan.

O‘zbekiston xalqi bu yorug‘ olamda yashayotgan bag‘rikeng va mehmondo‘st xalqlar qatorida zikr etiladi. Azaldan diyorimizda yashab kelayotgan turli millat va elat vakillari o‘zaro yelkadosh bo‘lib, bir-birining og‘irini yengil, mushkulini oson qilgan. Shuning uchun xursandchilikda ham, to‘y va ma’rakada ham ko‘p millatli xalqimizning hamjihatligiga hamisha guvohmiz.

Parvardigorimiz barcha millat va e’tiqodlar orasida adolat bilan ish tutishga chaqiradi. Chunki bashariyatning asli bir: hamma Odam Ato va Momo Havvodan tarqalgan. Alloh taolo ularni turli xalqlar va qabilalarga ajratib qo‘ygan. Insonlarning turfa xalq va qabilalarga bo‘linishining hikmati esa o‘zaro tanishish, hamkorlik va ma’rifatda bardavom bo‘lishdadir.

Muqaddas dinimiz o‘zidan oldingi samoviy dinlarni ehtirom qilish barobarida ularga va ularga e’tiqod qiluvchilarga muruvvat ko‘rsatishni buyuradi. Bu haqiqatni o‘ta ulkan zakovati bilan anglay olgan movarounnahrlik mashhur mufassir Abul Barakot Nasafiy “Madorik ut-tanzil” asarida “Mumtahana” surasining 8-oyatini bunday tafsir qilgan: “O‘zga din vakillariga ehtirom ko‘rsating, ularga so‘z bilan ham, ish bilan ham yaxshi muomalada bo‘ling!”

Ulug‘ allomaning tafsirda bunday xulosaga kelishiga hazrati payg‘ambar alayhissalomning Habashistondan kelgan nasroniy mehmonlarni o‘z masjidlariga tushirganlari va: “Ular bizning sahobalarimizni hurmat qilgan edilar. Men ularni izzat-ikrom qilishni xush ko‘raman”, deb shaxsan o‘zlari ularga xizmat qilganlari haqidagi dalil sabab bo‘lgandir, ehtimol.

Islom tarixida bunday voqealar juda ko‘p...

Islom ta’limoti o‘zga din va millat vakillari bilan hamisha chiroyli va bag‘rikeng munosabatda bo‘lishga chorlaydi. Bu go‘zal chorlovdan hosil bo‘lgan ezgu an’analar bugun ham bardavom. Xususan, imomlar homiylar va hojilarni jalb qilgan holda o‘zi faoliyat yuritadigan masjid joylashgan mahalla hududidagi ehtiyojmand oilalar holidan muntazam xabar olib turadi. Bu holatda qaysi millat yo din vakili bo‘lishidan qat’i nazar, ehtiyojmandlarga ham moddiy, ham ma’naviy yordam ko‘rsatiladi. E’tibor va ardoqdan ko‘ngli tog‘dek ko‘tarilgan yurtdoshlarimiz esa el-yurtimiz tinchligi va farovonligini so‘rab duo qiladi.

“Yomg‘ir bilan yer ko‘karadi, duo bilan el ko‘karadi” deydi dono xalqimiz. Shu ma’noda aytish mumkinki, bugun xalqimizga yetayotgan jami yaxshiliklarga yurt egasining ezgu maqsadi, shu maqsadning amaliy qadamlari va bu qadamlardan manfaat ko‘rayotgan fuqarolarning chin dildan qilayotgan samimiy duolari sabab.

Alloh taolo aziz va mustaqil yurtimizda yashayotgan barcha mo‘min-musulmonlarning, millat va elatlar vakillarining tinch-totuv, o‘zaro hurmat va e’tiborda istiqomat qilishida madadkor bo‘lsin. Yangi O‘zbekistonning, inson qadrining faol himoyachisi bo‘lgan muhtaram Prezidentimizning jamiyatda hamjihatlik va barqarorlik, inson huquq va erkinliklarini ta’minlash borasidagi ezgu ishlariga qut-baraka yog‘ilaversin.

Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy,

“Oliy darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi