Shayx Abdul Fattoh Abu G'udda (1336-1417)
Abdulfattoh ibn Muhammad ibn Bashir ibn Hasan Abu G'udda Halab (Suriyaning shimoli)da tug'ilgan. Olimning nasabi Holid ibn Validga borib etadi. Shayxning xonadonlarida ushbu nasab shajarasi hamon saqlanib kelinadi.
Otasi Muhammad taqvosi, Qur'on qiroati bilan tanilgan shaxslardan edi, ota kasb – to'qima gazlamalar savdosi bilan shug'ullanardi. Bobosi Bashir ham Halabdagi to'qima gazlama savdogari edi. Onalari esa Fotima Muzaktaliy olima, fozila ayollardan edi.
Shayx boshlang'ich ma'lumotni tug'ilgan shahrida oldi va oliy ma'lumot olish uchun Misrning "Al-Azhar" universitetiga o'qishga kirdi. XIV asrning tengsiz ulamosi Zohid Kavsariydan (1296-1371) juda ko'p ilmiy manfaatlar oldi.
Shuningdek, Shayx Muhammad Abu Zahra (1898-1974) faqih olim; Shayx Muhammad Huzar al-Husayn (1876-1958) tafsir va fiqh sohasida o'z asrining allomasi, xususan Molikiy mazhabi va qiyosiy fiqhda bilimdon bo'lgan; Shayx Yusuf Dujaviy (1893-1963) faqih, alloma; Shayx Abdulmajid Darroz; Shayx Ahmad Muhammad Shokir (1893-1963) muhaddis; Shayx Mahmud ibn Muhammad Shaltut (1893-1963) mufassir, faqih va Azhar shayxi; Shayx Mustafo Sabriy (1869-1954); Shayx Abdulhalim Mahmud (1907-1978) mufassir, mutasavvif, adib; Shayx Iyso Manun (1889-1956) faqih; Shayx Abdulvahhob Hallof (1888-1956) muhaddis, faqih, meros ilmi kabi fanlar bo'yicha mutaxassis va boshqa etuk ulamolardan ilm oldi.
Shayx Abdul Fattoh hadis ilmi bo'yicha mutaxassis edi. Ko'plab klassik asarlarga izohlar yozgan. Damashq universitetining shariat fakul'tetida mudarris bo'lib faoliyat yuritdi. U erda uch yil "usul al-fiqh", "hanafiy fiqhi", "mazhablar orasidagi qiyosiy fiqh"dan dars berdi. Undan keyin Ibn Hazmning mahalliy fiqhi entsiklopediyasini tuzishda ham ishtirok etdi. U ikki jildda nashr etildi.
Bundan tashqari, 1385-1408 yillar davomida Ar-Riyoz (Saudiya Arabistoni)dagi Muhammad ibn Saud universitetining hadis fakul'teti va boshqa fakul'tetlarida ma'ruzalar o'qidi. Bir muddat Qirol Saud universitetida (Ar-Riyoz) ham dars berdi.
Shayx Abdul Fattoh Ar-Riyozda vafot etdi. Baqi qabristoniga dafn etilgan.
Muftiy Ibrohim Desai rahimahullohning "Hadis ilmiga kirish" kitobidan olindi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.
Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.
Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.
Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.
Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.
Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.
Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.
Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati