Inson hayoti doimiy harakat, qaror va tanlovlardan iborat. Bu yo‘lda inson o‘zini oqlab yashashi ham, o‘zini tarbiyalab, kamolga intilishi ham mumkin. Shuning uchun ham aql egalari har kuni o‘zini taftish qilib turishni hayot qoidasiga aylantirgan. O‘zingizni taftish qilish — bu o‘zgani ayblash emas, balki o‘z qalbingizga rost qarashdir. Nima ish qildim? Qanday so‘z aytdim? Birovning haqqiga xiyonat qilmadimmi? Birovning ko‘nglini og‘ritmadimmi? Mana shu savollar insonni to‘g‘ri yo‘lda ushlab turadi.

Islom ta’limotida ham nafsni hisobga tortish ulug‘ amal sifatida ta’kidlangan. Hazrati Umar roziyallohu anhu: «Hisobga tortilmasdan oldin o‘zingizni hisobga torting», deganlar. Bu gap tasodifiy emas. Chunki o‘zini taftish qilgan inson xatosini vaqtida anglaydi, pushaymon bo‘ladi va tuzatishga harakat qiladi.

Agar inson o‘zini tekshirmasa, kamchilikni faqat boshqalardan qidiradi. Bunday holat esa kibr, g‘urur va adovatga olib boradi. Holbuki, jamiyatdagi ko‘p muammolarning ildizi ham aynan o‘z-o‘zini nazorat qilmaslikdan kelib chiqadi.

O‘zingizni taftish qilishning eng qulay payti — kun oxiri. Kechqurun bir oz to‘xtab, uxlashga shoshilmasdan, o‘tgan kunni taftishdan o‘tkazing. Yaxshi amallar uchun shukr qiling, xato va kamchiliklar uchun istig‘for ayting. Shu oddiy odat insonni ma’nan poklaydi, qalbni yumshatadi.

Shuningdek, o‘zingizni taftish qilish atrofdagilarga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Chunki o‘zini nazorat qilgan odam so‘ziga ehtiyot bo‘ladi, adolatli ish tutadi, mas’uliyatni his qiladi. Bunday inson oilada ham, jamoada ham ishonchli bo‘ladi.

Xulosa qilib aytganda, o‘zingizni taftish qilib turish — o‘zingizdan kamchilik izlash emas, balki kamolga, xatolarni kamaytirishga intilishdir. Bu odat insonni xato yo‘ldan qaytaradi, vijdonni uyg‘oq qiladi va oxirat uchun ham, dunyo uchun ham manfaatli bo‘ladi.

Akbarshoh Rasulov