Sayt test holatida ishlamoqda!
11 Avgust, 2026   |   28 Safar, 1448
search icon
Avvalgi sayt
ЎЗ РУ EN AR

Toshkent shahri
Tong
03:58
Quyosh
05:28
Peshin
12:30
Asr
17:24
Shom
19:32
Xufton
21:00
Bismillah
11 Avgust, 2026, 28 Safar, 1448
Avvalgi sayt
#search
 YouTube

Sukut saqlashning 702 ta eng muhim foydasi (4-qism)

20.01.2026   10758   14 min.
Sukut saqlashning 702 ta eng muhim foydasi (4-qism)

Bismillahir Rohmanir Rohiym

 

1-qism, 2-qism, 3-qism

faqat ASOSIYLARIni sanab o‘tamiz 

ULUG‘  USTOZ  ULAMOLARIMIZ  bayon  qilib  berganlar:  

SUKUT saqlashning

702 ta eng muhim XISLATI (faqat ASOSIYLARI)

 

 

  1. Sukut — AQL VA FIKR RAVSHANLIGINING MANBAI.
  2. Sukut — aqlning boyligi.
  3. Sukut — aqlning qut-barakasi.
  4. Sukut — fikrning ravshanligi.
  5. Sukut — teran tafakkur eshigi.
  6. Sukut — zehnni changdan tozalaydi.
  7. Sukut — fikrni tinchlantiradi.
  8. Sukut — xulosani to‘g‘ri chiqaradi.
  9. Sukut — tafakkurga fazo ochadi.
  10. Sukut — masalani aniq ko‘rsatadi.
  11. Sukut — qarorni pishitadi.
  12. Sukut — har fikrni vazminlaydi.
  13. Sukut — donolikning avvali.
  14. Sukut — fikrni puxta qiladi.
  15. Sukut — chalg‘ituvchi narsalardan asraydi.
  16. Sukut — qalbdagi g‘ovlarni ketkazadi.
  17. Sukut — fikrni tartibga soladi.
  18. Sukut — zehnni guldek ochadi.
  19. Sukut — aqlni hadikdan ozod qiladi.
  20. Sukut — o‘zini anglashga xizmat qiladi.
  21. Sukut — har ishni qayta o‘ylatadi.
  22. Sukut — insofli xulosa beradi.
  23. Sukut — tajribaning eng yaxshi ustozi.
  24. Sukut — muammoni chuqur o‘rgantiradi.
  25. Sukut — javobni pishitadi.
  26. Sukut — har bir so‘z ortidagi ma’noni ochadi.
  27. Sukut — to‘g‘ri qaror topishga yordam beradi.
  28. Sukut — ilhomni uyg‘otadi.
  29. Sukut — zehnga nur soladi.
  30. Sukut — qalb va aql o‘rtasidagi ko‘prik.
  31. Sukut — tafakkur qudratini oshiradi.
  32. Sukut — vazmin fikrlash odati.
  33. Sukut — aqlni beg‘araz qiladi.
  34. Sukut — xom xulosalardan saqlaydi.
  35. Sukut — fikrni nafis qiladi.
  36. Sukut — muammoning ildizini ko‘rsatadi.
  37. Sukut — eng kuchli mulohaza.
  38. Sukut — behuda gapdan asraydi.
  39. Sukut — hikmatni eshitish imkoni.
  40. Sukut — fahm-farosatni rivojlantiradi.
  41. Sukut — vaziyatni chuqur anglash.
  42. Sukut — har fikrni o‘ylab aytish.
  43. Sukut — muvaffaqiyat kaliti.
  44. Sukut — aql uchun musaffolik.
  45. Sukut — qalb uchun orom.
  46. Sukut — fikr uchun ozodlik.
  47. Sukut — g‘oyalar parvozi.
  48. Sukut — xayolni nazorat qiladi.
  49. Sukut — har ishni mulohaza bilan bajartiradi.
  50. Sukut — nutqdan avvalgi xazina.
  51. Sukut — to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatuvchi nur.
  52. Sukut — ishonchli xulosalar manbai.
  53. Sukut — fikrda poklik.
  54. Sukut — har bir savolga mulohazali yondashuv.
  55. Sukut — fikr-farosatni oshiradi.
  56. Sukut — anglashning chuqurlashuvi.
  57. Sukut — ichki dunyo bilan muloqot.
  58. Sukut — ijodning otilishi.
  59. Sukut — qalbdagi g‘oyalarni oydinlashtiradi.
  60. Sukut — sabr bilan fikr yurgizish.
  61. Sukut — o‘y va mulohaza bag‘ri.
  62. Sukut — xayolining oyoqqa turishi.
  63. Sukut — har fikrning imtihoni.
  64. Sukut — fikrni chuqurlashtiradi.
  65. Sukut — murakkab masalalarni osonlashtiradi.
  66. Sukut — aqlga oziq.
  67. Sukut — so‘zni puxta tanlaydi.
  68. Sukut — fikrdagi tartib.
  69. Sukut — har bir fikr qimmatini oshiradi.
  70. Sukut — to‘g‘ri yechim topish yo‘li.
  71. Sukut — xulosa chiqarish madaniyati.
  72. Sukut — ilmiy fikrning tayanchi.
  73. Sukut — ma’rifat eshigi.
  74. Sukut — azaliy hikmat siri.
  75. Sukut — ichki xotirjamlik.
  76. Sukut — vaziyatni diqqat bilan kuzatish.
  77. Sukut — kamgaplik hikmati.
  78. Sukut — fikr orolining tinchligi.
  79. Sukut — beozorlik.
  80. Sukut — himoya vositasi.
  81. Sukut — shoshilmaslik fazilati.
  82. Sukut — aniq fikrning manbai.
  83. Sukut — boshqalarni yaxshiroq anglash.
  84. Sukut — mulohazali insonning yo‘ldoshi.
  85. Sukut — xayoldagi tartib.
  86. Sukut — zehnni charxlaydi.
  87. Sukut — dushmanga qarshi mudofaa.
  88. Sukut — har bir fikrni sinchkov qiladi.
  89. Sukut — anglash qudrati.
  90. Sukut — ilhom chorlagan lavha.
  91. Sukut — axborotni sidqidil bilan qabul qilish.
  92. Sukut — qalbdagi g‘ovlarni yuvib tashlaydi.
  93. Sukut — bema’ni so‘zga qarshi qalqon.
  94. Sukut — xato so‘zdan saqlovchi devor.
  95. Sukut — ichki intizom.
  96. Sukut — o‘zingni tinglash fazilati.
  97. Sukut — fikrni jiddiylashtiradi.
  98. Sukut — ruhni poklash.
  99. Sukut — chuqur idrok yoritqichi.
  100. Sukut — muvaffaqiyatli mulohazaning asli.
  101. Sukut — aqlni nur bilan to‘ldiruvchi xazina.

 

  1. Sukut — ODOB VA KAMTARLIK MAKTABI.
  2. Sukunat — odobning nishoni.
  3. Kamgap odam — kamxato odam.
  4. Kamtarlik sukutdan boshlanadi.
  5. Sukunat — odobning eng chiroyli kiyimi.

 

 

  1. Sukut — ODOBU-AXLOQNING ASOSI.
  2. Sukut — odobning eng baland qirrasi.
  3. Sukut — olijanoblik tarozisi.
  4. Sukut — hayo va iffat ziynati.
  5. Sukut — tarbiyaning nishoni.
  6. Sukut — xulqni sokinlashtiradi.
  7. Sukut — insoniylikning mezoni.
  8. Sukut — odobning yuzi.
  9. Sukut — insoniylikka bezak.
  10. Sukut — hayoning ramzi.
  11. Sukut — muhtoj so‘zni tanlaydi.
  12. Sukut — yurakni yumshatadi.
  13. Sukut — muomalaga nafosat beradi.
  14. Sukut — imonning latofati.
  15. Sukut — iffatning niqobi.
  16. Sukut — xulqni nazorat qiladi.
  17. Sukut — xushmuomalaning avvali.
  18. Sukut — o‘rinli so‘zga rohat.
  19. Sukut — kamtarlik belgisi.
  20. Sukut — madaniyatning tayanchi.
  21. Sukut — barcha beniqoblikdan xalos qiladi.
  22. Sukut — tarbiya mezoni.
  23. Sukut — tozalik alomati.
  24. Sukut — qalbning toza oynasi.
  25. Sukut — gapni joyida aytishni o‘rgatadi.
  26. Sukut — so‘zni vazmin qiladi.
  27. Sukut — adolatning boshlang‘ichi.
  28. Sukut — samimiyatga buriladi.
  29. Sukut — kichiklikda ulug‘lik.
  30. Sukut — xulqning bezagi.
  31. Sukut — har kimga munosib javob.
  32. Sukut — so‘zning mas’uliyatini oshiradi.
  33. Sukut — behudalikdan asraydi.
  34. Sukut — izzatning darajasi.
  35. Sukut — nafsni tarbiyalaydi.
  36. Sukut — hurmatning nishoni.
  37. Sukut — kamtarlikning o‘zi.
  38. Sukut — oriyatni kuchaytiradi.
  39. Sukut — ibratning avvali.
  40. Sukut — so‘zni olam qilib beradi.
  41. Sukut — muvozanat tuyg‘usi.
  42. Sukut — odamlarda ishonch uyg‘otadi.
  43. Sukut — kibrdan xalos qiladi.
  44. Sukut — bebosh so‘zni yo‘q qiladi.
  45. Sukut — insonni nafis qiladi.
  46. Sukut — odatlar islohchisi.
  47. Sukut — xulq-atvorni yumshatadi.
  48. Sukut — og‘ir-bosiqning belgisi.
  49. Sukut — bevaqt so‘zdan saqlaydi.
  50. Sukut — odamlarga yaqinlashtiradi.
  51. Sukut — ortiqcha qo‘pollikni yo‘q qiladi.
  52. Sukut — salobatning chirog‘i.
  53. Sukut — oilada baraka.
  54. Sukut — tartib va tuzum belgisi.
  55. Sukut — o‘rinli gapga yo‘l ochadi.
  56. Sukut — har daqiqada hikmat.
  57. Sukut — barcha so‘zning ustozi.
  58. Sukut — ruhiy odob.
  59. Sukut — mahramlik rishtasi.
  60. Sukut — muhtaramlik darajasi.
  61. Sukut — insonga insoniy qiyofa beradi.
  62. Sukut — gunohdan panoh.
  63. Sukut — sabrning tarbiyachisi.
  64. Sukut — hurmatni mustahkamlaydi.
  65. Sukut — muomaladagi noziklik.
  66. Sukut — qalbni yumshoq qiladi.
  67. Sukut — so‘zning g‘animati.
  68. Sukut — odamlarga xush ta’sir.
  69. Sukut — odobning mukammal shakli.
  70. Sukut — avvalo tinglash madaniyati.
  71. Sukut — qadr topgan odob.
  72. Sukut — qalbga muloyimlik soladi.
  73. Sukut — nafsning islohchisi.
  74. Sukut — o‘zaro hurmatni mustahkamlaydi.
  75. Sukut — jimlikdan hikmat yaratadi.
  76. Sukut — so‘zga mas’uliyat.
  77. Sukut — odobdagi nufuz.
  78. Sukut — ruhiy ravishda latofat.
  79. Sukut — qiyofatda salobat.
  80. Sukut — ortiqcha gapdan poklaydi.
  81. Sukut — muomaladagi nodir fazilat.
  82. Sukut — vazminlikning o‘zi.
  83. Sukut — hurmatga munosiblik belgisi.
  84. Sukut — so‘zni tozalaydi.
  85. Sukut — oilada xushmuomalalik.
  86. Sukut — ruhiy salobat.
  87. Sukut — barcha bo‘sh gaplarga darvoza emas.
  88. Sukut — qalbni beqarorlikdan asraydi.
  89. Sukut — ma’naviyatni ko‘taradi.
  90. Sukut — o‘rinli so‘zga muhr.
  91. Sukut — muhokamani tozalaydi.
  92. Sukut — ortiqcha dag‘dag‘asiz hayot.
  93. Sukut — tabassumni ham chiroyli qiladi.
  94. Sukut — jamiyatda latofat.
  95. Sukut — qalblarga rohat beradi.
  96. Sukut — muomaladagi yutuq.
  97. Sukut — borliqni his qilish.
  98. Sukut — fahm-farosatda yordamchi.
  99. Sukut — bema’nilikka yo‘l qo‘ymaydi.
  100. Sukut — hurfaollik rishtasi.
  101. Sukut — yurakka muloyimlik soladi.
  102. Sukut — hayotni nafis qiladi.
  103. Sukut — odamzotni birlashtiradi.
  104. Sukut — ruhiy tarbiyani mustahkamlaydi.
  105. Sukut — o‘zida hech narsa yo‘qdek, ammo juda ko‘pni beradi.
  106. Sukut — odobning eng yuksak maqomi.

 

 

Sukutning AXLOQIY FOYDALARI:

  1. Sukut — odobning asosi.
  2. Sukut — odamni kamtar qiladi.
  3. Sukut — xushmuomalalikka yo‘l ochadi.
  4. Sukut — o‘rinsiz so‘zdan saqlaydi.
  5. Sukut — yomonlikka javob bermaslikning eng go‘zal yo‘li.
  6. Sukut — hurmat ichidan sug‘oriladi.
  7. Sukut — so‘zdagi og‘irlikni oshiradi.
  8. Sukut — yurakdagi kibrni sindiradi.
  9. Sukut — nafsga saboq beradi.
  10. Sukut — his-tuyg‘ularni tartibga soladi.
  11. Sukut — hikmatning asosi.
  12. Hikmatni eshitish uchun sukut kerak.
  13. Donolik — sukutdan tug‘iladi.
  14. Sukut qilsang, so‘zing vazmin bo‘ladi.
  15. Sukut — hikmat eshituvchilar yo‘li.
  16. Bezaksiz ziynat.
  17. Odobni mustahkamlaydi.
  18. Kamtarlikni oshiradi.
  19. Hikmat eshitish qobiliyatini kuchaytiradi.
  20. Mehribonlikni chuqurlashtiradi.
  21. Tavozeni oshiradi.
  22. Sukunat insonni ma’naviy kamolot sari yetaklaydi.

 

 

Sukutning HAYOTDAGI UMUMIY VA SHAXSIY AHAMIYATI:

  1. Sukut — hayotning pokligi.
  2. Sukut — ichki tinchlikning ramzi.
  3. Sukut — shoshma-shosharlikdan himoya.
  4. Sukut — qalbni poklash vositasi.
  5. Sukut — fikr va harakatda barqarorlik.
  6. Sukut — insonni sabrli qiladi.
  7. Sukut — hayotdagi muammolarni yengillashtiradi.
  8. Sukut — boshqalar bilan munosabatda muvozanat.
  9. Sukut — ruhiy salomatlikka yordam.
  10. Sukut — ishonch va hurmat uyg‘otadi.
  11. Sukut — ortiqcha so‘zdan himoya.
  12. Sukut — baxt hissini oshiradi.
  13. Sukut — ijobiy fikrlarni kuchaytiradi.
  14. Sukut — hayotdagi muvozanat belgisi.
  15. Sukut — har bir kunni sof his qilish.
  16. Sukut — ichki qudrat manbai.
  17. Sukut — aniq qarorlar chiqarishga yordam.
  18. Sukut — hayotiy tajribani to‘g‘ri qabul qilish.
  19. Sukut — qalbni yorug‘likka yo‘llaydi.
  20. Sukut — ruhiy barqarorlik.
  21. Sukut — hayotdagi to‘siqlarni yengib o‘tish.
  22. Sukut — diqqat va idrokni kuchaytiradi.
  23. Sukut — oila va do‘stlikni mustahkamlaydi.
  24. Sukut — ichki shoshma-shosharlikni kamaytiradi.
  25. Sukut — baxtli kunlarni to‘liq his qilish.
  26. Sukut — hayotiy qarorlarni puxtalashtiradi.
  27. Sukut — qiyin paytlarda tinchlik saqlaydi.
  28. Sukut — fikrlarni tozalaydi.
  29. Sukut — hayotdagi har bir lahzani qadrlash.
  30. Sukut — muammoga sabr bilan yondoshish.
  31. Sukut — insonga kuch va qudrat beradi.
  32. Sukut — ichki faollikni uyg‘otadi.
  33. Sukut — ortiqcha tafakkurdan xalos qiladi.
  34. Sukut — ruhiy tinchlikni ta’minlaydi.
  35. Sukut — hayotiy qimmatlarni ko‘rsatadi.
  36. Sukut — energiyani tejaydi.
  37. Sukut — hayotdagi muhim masalani to‘g‘ri baholash.
  38. Sukut — ichki oromni saqlash.
  39. Sukut — fuqarolik va insoniylikni uyg‘otadi.
  40. Sukut — o‘z-o‘zini nazorat qilishga yordam.
  41. Sukut — hayotiy tajribani boyitadi.
  42. Sukut — muvozanatli hayot qurish.
  43. Sukut — qalb va aqlni uyg‘unlashtiradi.
  44. Sukut — ortiqcha so‘zsiz ham ta’sir ko‘rsatadi.
  45. Sukut — hayotning osoyishtaligi.
  46. Sukut — ichki shiddatni yumshatadi.
  47. Sukut — qalbni quvonch va tinchlik bilan to‘ldiradi.
  48. Sukut — hayotdagi katta va kichik sinovlardan himoya.
  49. Sukut — haqiqiy donolik va baxt ramzi.

 

 

  1. Sukut — IJTIMOIY MUNOSABATLARNING BЕZAGI.
  2. Sukut orqali kishi o‘zini tutadi.
  3. Sukut jamiyatda obro‘ni oshiradi.
  4. Sukut — xushmuomalalik vositasi.
  5. Sukut — keraksiz tortishuvdan saqlaydi.
  6. Sukut — maslahatning yarmi.

 

 

Sukutning IJTIMOIY VA MULOQOTDAGI FAZILATLARI:

  1. Sukut — tinglash san’atining asosi.
  2. Sukut — bahsni tinch qiladi.
  3. Sukut — xulqli muloqot uchun sharoit yaratadi.
  4. Sukut — so‘zdan oldin ehtiyotlik.
  5. Sukut — ehtiromli munosabat belgisi.
  6. Sukut — aytishdan oldin o‘ylashni o‘rgatadi.
  7. Sukut — tushunmovchiliklardan saqlaydi.
  8. Sukut — o‘zga fikrlarga hurmat.
  9. Sukut — muammoni yechishda sabrlilik.
  10. Sukut — bahsda g‘alaba hamda ehtirom.
  11. Sukut — kalomni me’yorda qiladi.
  12. Sukut — so‘z bilan zarar bermaslik.
  13. Sukut — muomalada muvozanat.
  14. Sukut — muhokamada fikrni to‘g‘ri yetkazishga imkoniyat.
  15. Sukut — ziddiyatda orom.
  16. Sukut — gapni o‘z vaqtida aytishga o‘rgatadi.
  17. Sukut — so‘z ortidagi ma’noni anglash.
  18. Sukut — ishonchli muloqotning asosi.
  19. Sukut — bahsda ortiqcha his-tuyg‘ulardan saqlaydi.
  20. Sukut — so‘zsiz ham ta’sir ko‘rsatadi.
  21. Mo‘tadillikni oshiradi.
  22. Ortiqcha bahsdan saqlaydi.
  23. Nizolarni oldini oladi.
  24. Insonni mulohazali qiladi.
  25. Odamlar orasida obro‘ni oshiradi.
  26. Hukmronliksiz haybat.
  27. Sukunat odamlar bilan totuvlikda yashashni osonlashtiradi.
  28. Uzr aytishdan behojatlik.

 

 

  1. Sukut — BAXT VA OMONLIK YO‘LI.
  2. Sukut ko‘ngilni fozil qiladi.
  3. Sukut baxt eshigini ochadi.
  4. Sukut — xayotda barqarorlik manbai.
  5. Sukut — oila tinchligining ustuni.
  6. Sukut — serg‘ayratlikning siri.

 

 

  1. Sukut — RIZOLIK VA XOTIRJAMLIK MANBAI.
  2. Sukut qalbni tinch qiladi.
  3. Sukut jahlni so‘ndiradi.
  4. Sukut ruhni oromlantiradi.
  5. Sukut xayolga tinchlik olib keladi.
  6. Sukut xavotirni kamaytiradi.

 

      Ibrohimjon domla Inomov.

 

Boshqa maqolalar
Maqolalar

Payg‘ambarlik vahiy bilan namoyon bo‘ladi

10.08.2026   1315   15 min.
Payg‘ambarlik vahiy bilan namoyon bo‘ladi

Rabbining elchisi ekanini tasdiqlash uchun har payg‘ambarga ham xos kitob nozil bo‘lishi shart emas

 

Olimlar payg‘ambarni bunday ta’riflagan: «Payg‘ambar – shariat vahiy qilingan inson». Demak, payg‘ambarlik Alloh taoloning O‘zi bandalari orasidan tanlab olgan zotga vahiy nozil qilishi orqali yuzaga chiqadi. Alohida kitob tushishi payg‘ambarlik shartlariga kirmaydi. Bunga quyidagi dalillar dalolat bo‘ladi.
 

1. Payg‘ambarlik xabari vahiy orqali yetkaziladi. Alloh taolo biror bandasini payg‘ambarlik yo elchilikka tanlar ekan, unga saylanganini bildirib qo‘yadi. Bu bildirish nubuvvat va risolatning asosi bo‘lgan vahiyning bir turidir. Undan keyin Alloh taolo o‘sha payg‘ambarga kitob nozil qilishi ham, qilmasligi ham mumkin.


Nubuvvat xabari ba’zan kitob tushishi bilan boshlanadi. Masalan, Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ilk vahiy bo‘lib Alaq surasining «Yaratgan Zot bo‘lmish Parvardigoringiz nomi bilan o‘qing!» oyati nozil qilingan. Biroq payg‘ambarlik ko‘pincha kitob tushishidan boshqa yo‘llar bilan boshlangan va aksar payg‘ambarlarda shunday bo‘lgan.


2. Nubuvvatning tasdig‘i payg‘ambarning so‘zlari va u keltiradigan mo‘jizalarga bog‘liq. Alloh taolo tanlagan bandasiga payg‘ambarlik berganidan keyin odamlar orasida bu nubuvvat va risolatning haqiqiyligi faqat ikki hodisa bilan sobit bo‘ladi:


Birinchisi: Payg‘ambar o‘z ummatiga: «Alloh taolo meni sizlarga payg‘ambar va elchi qilib yubordi», deb e’lon qiladi.


Ikkinchisi: Alloh taolo ushbu da’voni tasdiqlash uchun o‘sha zot orqali mo‘jiza ko‘rsatadi.


Payg‘ambarning «Men Allohning elchisiman, Alloh meni sizlarga nabiy qilib yubordi» degan so‘zlari tilovat qilinmaydigan vahiy (ya’ni, muqaddas kitobning bir qismi) bo‘lib, payg‘ambarlikning, elchilikning, shariat va dinga oid barcha hukmlarning haqligini e’tirof etish mana shu so‘zning tasdig‘iga tayanadi.


3. Kitobning ilohiyligi g‘ayri matluv (tilovat qilinmaydigan) vahiy bilan tasdiqlanadi: Alloh taolo biror elchisiga kitob nozil qilganida, u payg‘ambarga tushishi hamono «Allohning huzuridan tushgan kitob» bo‘lib qolmaydi, ya’ni odamlar buni birdan bila qolmaydi. Bu kalom Alloh taoloning huzuridan tushganini sobit qilish elchining «Bu kitob Alloh taoloning huzuridan nozil qilingandir» degan so‘zlari orqali amalga oshadi.


Demak, rasullarning bu guvohligi Alloh taolo ularga bildirgan tilovat qilinmaydigan vahiydir. Kitob ko‘rinishidagi tilovat qilinadigan vahiyning haqligi mana shu tilovat qilinmaydigan vahiy ustiga bino bo‘ladi.


4. Agar payg‘ambarlik faqat kitob tushishi bilan amalga oshadi, deb hisoblansa, unda o‘ziga kitob nozil qilinmagan barcha haq payg‘ambarlarning nubuvvati botil bo‘lib qolgan bo‘lardi. Shuningdek, bunday payg‘ambar minglab mo‘jizalar ko‘rsatib, rostgo‘yligiga minglab dalillar keltirsa ham, hech kim unga imon keltirishga majbur bo‘lmas va bu gunoh sanalmas edi.


Vaholanki, Alloh taolo alohida kitob tushirmasdan minglab payg‘ambarlar yuborgani barchaga ma’lum va ijmo’ qilingan (barcha ulamolar bir ovozdan tasdiqlagan, haq deb ittifoq qilgan) haqiqatdir. Alloh u zotlarga yo tilovat qilinmaydigan vahiy orqali bildirilgan hukmlarga amal qilishni, yo o‘zidan oldingi payg‘ambarlarning kitobiga muvofiq ish tutishni buyurgan. Masalan, Muso alayhissalomdan keyin Bani Isroilga yuborilgan payg‘ambarlar Tavrotga amal qilinishiga mas’ul edi. Alloh taolo Iso alayhissalom haqida bunday deydi: «Iso ibn Maryam: «Ey Bani Isroil, albatta, men o‘zimdan oldin kelgan Tavrotni tasdiqlovchi va mendan keyin keluvchi Ahmad ismli Rasulning bashoratini beruvchi, Alloh sizlarga yuborgan Payg‘ambarman», deganini eslang. (Ahmad) ularga haq bilan kelgan vaqtda esa, “bu ochiq-oydin sehrdir” dedilar» [Sof surasi, 6-oyat].


Iso alayhissalomga ham Bani Isroilning boshqa payg‘ambarlari kabi Tavrot hukmlariga amal qilish buyurilgan edi. Payg‘ambarlarga kitob tushmagan bo‘lsa-da, ularni yolg‘onchiga chiqargan qavmlarni Alloh taolo turli azoblarga mubtalo qildi va bu jazolarning bir qismini Qur’oni karimda bayon etib ham o‘tdi.


5. Kitoblar va sahifalar faqatgina ba’zi payg‘ambarlar va nabiylarga nozil qilingani, ularning aksariyatiga esa hech qanday kitob ham, sahifa ham tushmagani ijmo’ qilingan haqiqatdir. Ularga faqat vahiyning o‘zi – kitobsiz, sahifasiz – nozil qilingan. Shu bilan payg‘ambarligi mukammal, nubuvvati sobit bo‘lgach, ular yuborilgan qavmlar uchun hujjat-dalil tayyor holatga kelgan va endi odamlar imon keltirish va ergashishga majbur bo‘lgan.


6. Mana Bu qissa Shuaro, Naml, Qasas, Toha va Noziot suralarida bayon qilingan bo‘lib, voqealar Muso alayhissalomga Tavrot nozil qilinishidan oldin yuz bergan. Alloh taolo ushbu qissada Musoning bir qibtiyni (qibtiylar – qadimgi Mirs xalqi) o‘ldirib qo‘ygani sababli Fir’avn va uning qavmidan qochib, Misrdan chiqib ketganini, Madyan tomon yo‘l olganini va u yerdagi solih kishining qiziga uylanganini zikr qiladi. Keyin u ahli ayoli bilan Misrga qaytayotganda Tur tog‘i tomonida bir olovni ko‘rib qoladi. Alloh taolo aytadi: «Bas, u(olov)ga kelganida, nido qilindi: «Ey Muso! Albatta, Men O‘zim sening Rabbingdirman. Kavushlaringni yech. Chunki sen muqaddas Tuvo vodiysidasan. Men seni ixtiyor qilib oldim. Vahiy qilinadigan narsaga quloq os. Albatta, Men, O‘zim, Allohdirman. Mendan o‘zga iloh yo‘q. Bas, Menga ibodat qil va meni zikr etish uchun namozni to‘kis ado et» [Toha surasi, 11-14-oyatlar].


Alloh azza va jalla unga payg‘ambar ekanini xabar qildi va unga vahiy qilinayotgan narsaga quloq tutishni, ibodat qilish va namozni ado etishni buyurdi. So‘ng Haq taolo ikki mo‘jiza bo‘lishi uchun unga qo‘lidagi asoni tashlashni, keyin esa qo‘lini qo‘yniga qo‘yishni buyurdi. Shundan keyin buyuk Zot unga Fir’avn huzuriga borishni amr etdi: «Biz senga buyuk mo‘jizalarimizni ko‘rsatish uchun (shunday qildik). Fir’avnga bor, albatta u tug‘yonga ketdi», dedi». [Toha surasi, 23-24-oyatlar].


So‘ngra Alloh taolo Muso alayhissalom bilan Fir’avn o‘rtasida nimalar bo‘lganini zikr qiladi.


Demak, Fir’avnga Muso alayhissalomning da’vati yetib borishi va bu da’vatga ulkan mo‘jizalar hamroh bo‘lishi bilan hukmdor uchun hujjat qoyim bo‘lgan edi. Vaholanki, u paytda Muso alayhissalomga hali Tavrot nozil qilinmagandi. Chunki, Tavrot u zot Bani Isroil bilan birga Misrdan chiqib ketgani va Fir’avn g‘arq qilinganidan keyin nozil bo‘lgan. Bu Qasas surasidagi oyatlarda bayon etilgan.


Shunday qilib, hujjat vahiy nozil bo‘lganidan keyin da’vatning yetib borishi va unga mo‘jizalar hamrohlik qilishi bilan qoyim bo‘ladi. Faqat kitob bilangina qoyim bo‘lganida edi, Fir’avn uchun hujjat kuchga kirmagan va Alloh taolo tomonidan unga va qavmiga dalilsiz azob berilgan bo‘lar edi. bu esa, Al-Adl bo‘lgan Allohning sifatiga umuman to‘g‘ri kelmaydi.


Yuqorida zikr qilganlardan kelib chiqib aytish mumkinki, vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emas, balki ba’zida kitobsiz va sahifasiz ham bo‘lishi mumkin. Payg‘ambarlikning yuzaga chiqishi va sobit bo‘lishida asosiy mezon – vahiyning nozil bo‘lishi. Kitob esa Alloh taolo elchilari orasidan saralab olgan zotlarga xoslab berilgan vahiydir.


7. Payg‘ambarlik kitob tushishi bilan emas, balki vahiy nozil bo‘lishi bilan amalga oshishiga va vahiylarning hammasi ham tilovat qilinadigan emasligiga dalolat bo‘ladigan jihatlardan yana biri – Alloh taoloning biror kitobi borligi ma’lum bo‘lmagan va Alloh taolo kitob ato etmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashganidir. Biz bu so‘zlashuvlarni Haq taolo so‘nggi Kitobida zikr qilgani tufayli bilganmiz. Quyida Qur’oni Karimda Alloh taoloning kitob nozil qilinmagan payg‘ambarlari bilan so‘zlashgani haqida hikoya qilingan voqealardan namunalar keltiramiz.


1. Odam alayhissalom bilan. Alloh taolo aytadi: “Va: “Ey Odam, sen o‘z jufting ila jannatda maskan top. Unda nimani xohlasalaringiz, yenglar, osh bo‘lsin, faqat mana bu daraxtga yaqin kelmanglar, bas, u holda zolimlardan bo‘lasizlar”, dedik” [Baqara surasi, 35-oyat].

Haq taolo dedi: “Rabbi ularga nido qilib: «Sizlarni ana o‘sha daraxtdan qaytargan emasmidim va, albatta, shayton ikkovingizga ochiq-oydin dushmandir, demaganmidim?!» dedi» [A’rof surasi, 22-oyat].

Bu voqealar ular Yerga tushirilishidan oldin, jannatda bo‘lganida yuz bergan.

Ular Yerga tushirilganidan keyin Alloh taolo bunday degan: “Odam o‘z Rabbidan so‘zlarni qabul qilib oldi, keyin U Zot uning tavbasini qabul qildi. Albatta, U tavbani qabul qiluvchi va rahmli Zotdir” [Baqara surasi, 37-oyat].

Bu ham Odam alayhissalomga biror kitob nozil qilinmasdan oldin bo‘lgan ishlar sirasidandir.


2. Nuh alayhissalom bilan. Haq taolo Nuh alayhissalom bilan uning qavmi o‘rtasida kechgan voqealarni zikr qilganidan keyin bunday deydi: “Va Nuhga: «Qavming orasidan avval imon keltirganlardan boshqa hech kim imon keltirmas va ularning qilmishlaridan qayg‘uga tushmagin. Bizning rioyatimiz va vahiyimiz ila kema yasagin hamda zulm qilganlar to‘g‘risida Menga gap ochmagin, albatta, ular g‘arq bo‘lguvchilardir», deb vahiy qilindi. U kema yasamoqda. O‘z qavmidan bo‘lgan zodagonlar qachon oldidan o‘tsalar, uni masxara qildilar. U: «Agar bizni masxara qilsangiz, biz ham xuddi siz bizni masxara qilganingizdek sizlarni masxara qilamiz. Bas, yaqinda kimga sharmanda qiluvchi azob kelishini va kimning ustiga muqim azob tushishini bilib olursiz», dedi. Toki Bizning amrimiz kelib, tannur favvora otganda: «U (kema)ga har narsadan bir juftdan va ahlingdan avval so‘z ketmaganini va imon keltirganlarni ol», dedik. U bilan birga imon keltirganlar juda oz edi. U: «Kemaga mininglar, uning yurishi ham, turishi ham Allohning ismi ila bo‘lur. Albatta, Rabbim mag‘firatli va rahmlidir», dedi. U (kema) ularni tog‘lardek to‘lqinda olib ketayotganida, Nuh bir chetda turgan o‘g‘liga: «Ey o‘g‘lim, biz bilan birga (kemaga) mingin, kofirlar bilan birga bo‘lmagin», dedi. U (o‘g‘il): «Toqqa joylashib olsam, meni suvdan saqlaydi», dedi. U esa: «Bugun Allohning amridan saqlovchi yo‘qdir. Kimga rahm qilsagina (saqlar)», dedi. Shunda ular orasini to‘lqin to‘sdi va u (o‘g‘il) g‘arq bo‘lganlardan bo‘ldi. «Ey Yer, suvingni yutgin, ey osmon, o‘zingni tutgin», deyildi. Suv quridi. Farmon bajarildi va (kema) Judiy (tog‘i)ga joylashdi. «Zolim qavmlar yo‘qolsin!» deyildi. Nuh Rabbiga nido qilib: «Rabbim, albatta, o‘g‘lim ahlimdandir, albatta, va’dang haqdir va Sen hukm qilguvchilarning eng hikmatlisisan», dedi. U Zot: «Ey Nuh, albatta u (o‘g‘il) ahlingdan emas. Albatta, u yaxshi amal emasdir. O‘zing bilmagan narsani zinhor so‘ramagin. Men senga johillardan bo‘lmasligingni nasihat qilaman», dedi. U: «Rabbim, men o‘zim bilmagan narsani Sendan so‘ramoqdan panoh tilayman. Agar meni mag‘firat qilmasang va menga rahm ko‘rsatmasang, ziyon ko‘rguvchilardan bo‘laman», dedi. «Ey Nuh, Bizdan senga va sen bilan birga bo‘lgan ummatlarga tinchlik va barakotlar ila (kemadan) tushgin. Yana bir ummatlar bo‘lur, ularni biroz huzurlantirurmiz, so‘ngra ularni bizdan bo‘ladigan alamli azob tutar», deyildi” [Hud surasi, 36-48-oyatlar].


So‘ng Alloh taolo Payg‘ambari Muhammad sollallohu alayhi vasallamga dedi: “Ana shu g‘ayb xabarlarini sizga vahiy qilmoqdamiz. Bundan oldin ularni siz ham bilmas edingiz va qavmingiz ham. Bas, sabr qiling, albatta, oqibat taqvodorlarnikidir” [Hud surasi, 49-oyat].


Xo‘sh, Alloh taoloning Nuh alahissalomga bu vahiysi va unga qaratilgan xitobi biror kitobda kelganmidi?! Yoki bu Alloh taolo unga to‘g‘ridan to‘g‘ri so‘zlagan xitob bo‘lib, u yerda o‘qiladigan hech qanday kitob bo‘lmaganmidi?!


Ushbu oyatlarning uslubi va undagi nidoning yo‘sini Alloh taoloning Nuh alayhissalomga to‘g‘ridan to‘g‘ri xitob qilganini, o‘qiydigan biror kitobni nozil etish orqali amr etmaganini ko‘rsatadi.


3. Yusuf alayhissalom bilan. U quduq tubida yotganda Alloh taolo vahiy qilib, hali akalariga ularning qilmishlari haqida xabar berajagini aytdi: “Bas, uni olib ketishgach va uni quduqning qa’riga tashlashga kelishib olishgach (uni amalga oshirdilar), (Biz) unga: «Bu ishlari to‘g‘risida ularga (kezi kelganda), albatta, xabar berursan, vaholanki, ular (Yusuf ekaningni) sezmaydilar», deb vahiy qildik.” [Yusuf surasi, 15-oyat]. Keyinchalik u Misr azizi (Bosh vaziri) bo‘lganidan keyin ularga bu haqda xabar berdi.


Xo‘sh, u quduqda bo‘lganida kelgan bu vahiy haqiqiy vahiy bo‘la turib, tilovat qilinadigan vahiymidi (muqaddas kitobning bir qismi edimi)? Yo‘q, u g‘ayri matluv vahiy edi.


Alloh taolo payg‘ambarlariga xitobni tilovat qilinadigan vahiy ko‘rinishida (kitob holida) tushirmagani borasidagi oyatlar bular bilan cheklanmaydi. Qur’oni karimda bunday oyatlar juda ko‘p bo‘lib, eslatib o‘tish maqsadida ozginasini keltirish bilan kifoyalandik, xolos.


Demak, payg‘ambarlikning asosi alohida bir kitob nozil bo‘lishiga emas, balki bevosita Alloh taoloning tanlangan bandasiga vahiy yuborishiga bog‘liqdir. Qur’oniy qissalar va tarixiy dalillar ko‘rsatganidek, vahiylar faqatgina kitob shaklidagi (tilovat qilinadigan) matnlardan iborat bo‘lmay, ko‘p hollarda payg‘ambarlarga to‘g‘ridan to‘g‘ri bildirilgan (tilovat qilinmaydigan) ilohiy xitoblar ko‘rinishida kelgan. Shu sababli insoniyatga haqiqatni yetkazish va ularga qarshi ilohiy hujjatni qoyim qilish uchun faqatgina vahiyning o‘zi yetarli bo‘lgan, kitob esa Alloh taolo O‘zi xohlagan elchilarigagina ato etgan maxsus vahiydir.

Nurmuhammad Matkarimov,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi

Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi,

Imom Buxoriy xalqaro ilmiy tadqiqot

markazi ilmiy xodimi


Mazkur maqolaga 

.Din ishlari bo‘yicha qo‘mitaning 2026 yil 7 iyuldagi 02/2 -sonli xulosasi olingan

Maqolalar
#logo