O`zbekiston musulmonlari idorasi

Yangiliklar

Najot – behuda narsalarni tark etishda

27.01.2026 8700 6 min.

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kishining foydasi yo‘q ishni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”, dedilar (Imom Termiziy va Ibn Moja rivoyati).

Bu hadisi sharifda odobning ulug‘ asoslaridan biri bayon etilgan.

Ba’zi olimlar bu hadisni ilmning uchdan biri deyishgan, boshqalari esa ilmning to‘rtdan biri yoki Islomning to‘rtdan biri deganlar.

Abdulloh ibn Abu Zayd aytadi: «Barcha yaxshi odoblar to‘rtta hadisdan o‘rganiladi, ulardan biri Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning shu hadislaridir: “Kishining o‘ziga foydasi yo‘q ishni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”».

Imom Abu Dovud aytadi: «Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilingan besh yuz mingta hadisni yozib oldim, ularning to‘rt mingi sobit (ishonchli) bo‘lib, ular bu to‘rtta hadisda ifodalangan:

“Amallar niyatlarga bog‘liq”;

“Kishining foydasi yo‘q shni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”;

“Halol aniq va oydindir, harom ham aniq va oydindir”;

“Kishi o‘zi uchun yaxshi ko‘rgan narsani birodari uchun ham yaxshi ko‘rmaguncha mo‘min bo‘lmaydi” (Ba’zi rivoyatlarda uning o‘rniga “Dunyoga ko‘ngil berma, Alloh seni sevadi” hadisi kelgan)».

Biz o‘rganayotganimiz hadis musulmonni o‘ziga ahamiyatli bo‘lmagan narsalar haqida gapirishdan, foydasiz ishlarni qilishdan qaytaradi.

“Foydasiz ishlarni qilmasligi”, degani kishiga taalluqli bo‘lmagan gap, ish va hamma narsalardir, ya’ni uning dini va dunyosida foydasi bo‘lmagan, Alloh taoloning roziligini topishda to‘siq bo‘ladigan narsalardir.

Ibn Rajab rahmatullohi alayh aytgan: “Foydasiz ishni qilmaslikdan murod tilni behuda gaplardan saqlashdir”.

Musulmonning o‘ziga foydasi bo‘lmagan ishni qilishi Islomining go‘zalligini kamaytiradi va salbiy natijalarga sabab bo‘ladi.

Qalbing qattiqlashishiga, tanasining zaiflashishiga va rizqning tang bo‘lishiga olib keladi.

Luqmoni Hakimdan: “Qaysi amalingizni ishonchliroq deb bilasiz?” deb so‘raganlarida, u: “Menga foydasi bo‘lmagan ishni qilmadim”, deb javob berganlar.

Molik ibn Dinor aytganlar: “Agar qalbingda qattiqlik, tanangda zaiflik va rizqingda tanglikni ko‘rsang, bilginki, sen o‘zingga foydasi bo‘lmagan gaplarni gapirgansan”.

Kishi yoqtirmaydigan narsalarni eshitishiga sabab bo‘lishi mumkin.

Bir kishi Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhuning yoniga kirganida, u oyoq kiyimini yamayotgan edilar. U kishi: “Ey Abu Abdurrahmon, shu oyoq kiyimni tashlab, yangisini olsangiz-chi!” dedi. Ibn Umar unga: “Oyoq kiyimim bilan nima ishing bor? O‘z ishingga qara”, dedilar.

Foydasiz narsalar vaqtni zoye qiladi.

Bugungi kunda ko‘p odamlar ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan o‘zlariga tegishli bo‘lmagan, hatto ularning qiziqish doirasiga kirmaydigan xabarlarni kuzatish bilan mashg‘uldirlar. Agar ular Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning bu hadislariga amal qilganlarida, vaqtlarini dinlari yoki dunyolarida foyda keltiradigan narsalarga sarflagan bo‘lar edilar.

Ko‘p savobdan quruq qolishga sabab bo‘lishi mumkin.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam dedilar: “Agar biringiz Islomini go‘zal qilsa, olamdan o‘tgach, uning qilgan har bir yaxshi ishiga o‘n barobaridan yetti yuz barobargacha yoziladi. Har bir gunoh faqat o‘zicha yoziladi” (Muttafaqun alayh). Musulmon o‘ziga tegishli bo‘lmagan gapni gapirsa, javobgar bo‘ladi.

Imom Abu Ya’lo va Imom Bayhaqiy Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qiladi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam zamonlarida bir kishi shahid bo‘ldi. Bir yig‘lovchi ayol yig‘lab, unga: “Voy, shahidim!” dedi. Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam aytdilar: “Uning shahid ekanini qayerdan bilasan? Ehtimol, u o‘ziga foydasiz narsani gapirgan yoki molini kamaytirmaydigan narsada baxillik qilgan bo‘lishi mumkin”.

Odamlar orasidagi totuvlikni buzuvchi va mehrni yo‘qotuvchi sabablardan biridir.

O‘zgalarning shaxsiy ishlariga aralashish va aloqasi bo‘lmagan ishlarga bosh suqish ana shularga sabab bo‘ladi. Agar u Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning tavsiyalariga amal qilganida, unday qilmagan bo‘lar edi.

Alloh bir bandaga g‘azab qilsa, uni o‘ziga foydasi bo‘lmagan narsalar bilan mashg‘ul qilib qo‘yadi.

Abu Dujona roziyallohu anhuning tarjimayi holida aytilishicha, u kishi kasal bo‘lganida do‘stlaridan biri uning yoniga kirdi. Yuzi yaltirayotgan edi. “Nega yuzingiz yaltirayapti?” deb so‘raganida, u kishi: “Men uchun eng ishonchli amalim ikki narsa: o‘zimga foydasi bo‘lmagan narsani gapirmas edim va qalbimda musulmonlarga nisbatan g‘araz yo‘q edi”, dedi (“Siyarul a’lom an-nubalo”).

Imom Molik aytganlar: “Kishi o‘ziga foydasi bo‘lmagan narsani qilmay, o‘ziga foydali narsa bilan mashg‘ul bo‘lmaguncha najot topmaydi”.

Musulmon o‘ziga foydasi bo‘lmagan narsalardan yiroq bo‘lib, Islomini go‘zallashtirishi kerak. Kim behuda ishlar bilan mashg‘ul bo‘lsa, demak, uning toat-ibodatlarida qusur bor.

Hakimlar: “O‘zingni toat bilan mashg‘ul qilmasang, u seni ma’siyat bilan mashg‘ul qiladi”, deganlar.

Toshkent islom instituti prorektori
Hoshimxon AMANOV
tayyorladi.

(J. Shodiyev uyushtirdi).

“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 12-sonidan

O'zbekiston yangiliklari

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).

Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.

Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).

Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.

“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.

“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.

“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.

“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.

Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.

Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan

Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.

“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan

http://hidoyatuz.taplink.ws

14 Sentabr, 2026, 3 Rabi`us soni, 1448

Avvalgi sayt

Najot – behuda narsalarni tark etishda

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kishining foydasi yo‘q ishni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”, dedilar (Imom Termiziy va Ibn Moja rivoyati).

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Jannatning misoli

“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING