Savol: Ayrim zikrlar, tasbihlar borki, ular shuncha adadda aytiladi deyilgan. Masalan, namozdan keyin subhanalloh, alhamdulillah, Allohu akbarni 33 marta aytish. Shularda 33 ta aytish kerakmi yoki undan ko‘proq aytsa ham bo‘ladimi?

Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Zikrlar ikki turga bo‘linadi. Biri hech qanday adad yoki vaqt bilan belgilanmagan bo‘lsa, ikkinchisi maxsus adadlar, holatlar va vaqtlar bilan belgilangan bo‘ladi. Birinchi turdagi zikrlarni inson istagan vaqtda, istagan adadda qilishi mumkin.

Masalan, Oisha onamiz roziyallohu anhodan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam har doim Alloh taoloni zikr qilardilar, deyilgan.

Ikkinchi turga besh vaqt namozdan keyin qilinadigan zikrlar, uyqudan avval va keyin, tongi va kechki zikrlar kiradi. Mana shu turdagi zikrlarni aytilgan adadda aytishni ulamolar tavsiya qilganlar.

Masalan, mashhur alloma Ibn Hajar Asqaloniy rahimahulloh “Zikrlarda maxsus sanoqqa rioya qilish e’tiborlidir. Ba’zi ulamolar namozlardan keyin aytiladigan zikrlar kabi maxsus sanoqdagi zikrlar uchun xos savob aytilgan bo‘lsa va zikr qiluvchi uni aytilgan sanoqdan ko‘proq aytsa, unga mazkur zikr uchun xos bo‘lgan savob berilmaydi. Chunki o‘sha adadlarda o‘ziga xos hikmat va xususiyat bo‘ladiki, undan oshirib yuborish sababli ana shu fazilatlar boy beriladi”, deganlar. Allomaning bu fikrini ko‘plab olimlar ma’qullagan.

Maxsus sanoqdagi zikrlarning yana bir turi borki, unga qo‘shimcha qilish, sanog‘ini ko‘paytirishni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam maqtaganlar. Bunday zikrlarda sanoqdan oshirish mumkin bo‘ladi.

Mazkur hadisda yuztadan ko‘p zikr qilgan kishining ko‘proq savob olishi aytilmoqda. Vallohu a’lam.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.