Insoniyat yaralgandan beri barcha zamon va makonlarda bir necha ming yillar davomida, o‘zi uchun shifo izlab, turli usullarni qo‘llab ko‘rgan. Ilk davrlarda har bir inson o‘zi davolanishda oddiy vositalardan foydalangan. Vaqt o‘tishi bilan kasallikka muolaja qilishda tabiiy unsurlar orqali davolovchi tabiblar bilan bir qatorda serhgar, kohin va folbinlar ham shug‘ullanishgan.
Nabiy alayhissalom Payg‘ambar qilib yuborilganlaridan so‘ng shifo izlashda ham ummatlari uchun eng to‘g‘ri yo‘lni belgilab berdilar. Davolanuvchi va davolovchiga kerakli ko‘rsatmalarni berib, tib va duo bilan muolaja qilishni hadislari orqali ma’lum tartibga keltirdilar.
Dastlab, tibbiyot borasidagi dinimiz ko‘rsatmalariga nazar tashlab so‘ngra dam solish ya’ni, duo bilan muolaja qilish o‘rtasini muvofiq keluvchi jihatlarini o‘rganamiz.
Yuqorida o‘rganib chiqqanimizdek, Islom dinida har bir inson o‘z salomatligini saqlashi vojib hisoblanadi. Xuddi shuningdek, kasallikka yo‘liqqanda dardiga shifo bo‘ladigan omillardan foydalanib o‘ziga muolaja qilishi ham lozim. Agar inson o‘z salomatligiga e’tibor bermasligi tufayli jismi va ruhiga zarar yetadigan bo‘lsa, qattiq gunohkor bo‘ladi.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
“Va o‘z qo‘llaringiz (baxilligingiz) bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamangiz!” (Baqara surasi, 195-oyat).
Inson o‘z salomatligiga zarar yetkazadigan barcha narsalardan yiroq bo‘lishi va sog‘ligini saqlashi shariat talabi ekani barcha mo‘tabar manbalarda ta’kidlangan.
Xususan, hadisi sharifda bunday deyiladi:
عن أبي الدردى رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه و سلم قال إن الله أنزل الداء و الدواء و جعل لكل داء دواء فتداووا و لا تداووا بمحرم
Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Albatta, Alloh dardni ham davoni ham tushurgan va har bir dardga davosini qo‘ygan. Shunday ekan davolaninglar. Harom bilan davolanmanglar” (Imom Abu Dovud rivoyati).
Usoma ibn Sharik aytadi: “Sahobalar: Yo Rasululloh, davolanaylik-mi?” deyishdi. U zot: “Ha, Allohning bandalari davolaninglar. Albatta, Alloh taolo biror dardni qo‘ygan bo‘lsa, uning davosini ham qo‘ygan. Lekin bir dard bundan mustasno”, dedilar. Ular:“Yo, Rasululloh u qaysi dard?” deyishgan edi. U zot: “Keksalik”, dedilar (Imom Termiziy rivoyati).
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi.Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Albatta, Alloh biror kasallikni tushirgan bo‘lsa, u bilan birga davosini ham tushirgan. Uni bilmagan kishi (shifosida) johil bo‘libdi. Uni bilgan kishi (shifodan) xabardor bo‘libdi”, deganlar (Imom Ibn Hibbon rivoyati).
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Har bir dardning davosi bor. Agar kasallikning davosi unga yetsa, Alloh azza va jallaning izni bilan tuzaladi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Doktor Nasimiy aytadi: “Yuqorida sanab o‘tilganlar va ular kabi boshqa hadislarning barchasida tibbiyotni tasdiqlangan. Shuningdek, kasallikka qarshi kurashishga va shifo sabablarini o‘rganishga targ‘ib qilingan. Nabiy sollallohu alayhi vasallamning: “Uni bilmagan kishi (shifosida) johil bo‘libdi. Uni bilgan kishi (shifodan) xabardor bo‘libdi”, degan so‘zlari barcha musulmon tabiblarni, shifokorlarni izlanishlar olib borib, kasalliklarga davo bo‘ladigan dori-darmonlarni kashf qilish va avvalgisidan ko‘ra samaralirog‘i borasidaizlanishga undaydi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning “Har bir dardning davosi bordir” degan so‘zlari esa, o‘zida har qanday kasallikni his qilgan bemorga tuzalishi uchun ishonch va ruhan quvvat bag‘ishlaydi. Bemorda kasallikdan keyingi asoratlar borasidagi yomon o‘y-xayollarni ketkazib, uning a’zolaridagi Alloh taoloning izni bilan tezda shifo topishiga yordam beradigan immunitet tizimini kuchaytiradi.
Nabiy alayhissalom hadisda darddan tuzalishlik uchun kerakli dorini qo‘llash lozimligiga ishora qilib, “Agar kasallikning davosi unga yetsa, Alloh azza va jallaning izni bilan tuzaladi”, dedilar. Bu kasallikka kerakli dori-darmonlarni qo‘llashga targ‘ibdir. Chunki og‘ir dardga oddiy dori kor qilmaganidek, o‘ta kuchli dori boshqa dardlarni keltirib chiqaradi”.
Islom dini ko‘rsatmasiga ko‘ra, kasalliklarga muolaja qiluvchi kishilar tabiblar bo‘ladimi yoki meditsina xodimlarimi o‘z kasblariga doir diniy bilimlardan ham xabardor bo‘lishlari lozim. Nabiy sollallohu alayhi vasallam bu borada ham qilgan tavsiyalari va ko‘rsatmalari – shariat ko‘rsatmasidir. Kasalliklarga shifo izlab dori-darmonlarni qo‘llash qadarga imon keltirish va tavakkul haqiqatiga aslo zid kelmaydi. Zero, Nabiy sollallohu alayhi vasallam o‘zlari davolanganlar va boshqalarni ham ba’zi muolaja yoki tavsiyalari bilan davolaganlar.
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘lining
"Islomda salomatlik" kitobidan
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan