Bismillahir Rohmanir Rohiym
Endi jonsiz narsalarni olib qaraylik. Misol uchun, yer. Uning ustki qatlami qimirlamasdan sokin turadi. Insonlar uning ustida bemalol yashaydilar. Bino, inshootlarini qurishadi. Aslida Alloh taolo yer yuzini shunga mos qilib yaratgan. Lekin ba’zan bu qonuniyat buzilib turadi. Vulqonlar otilib undan chiqqan lavalar hamma joyni vayron qiladi. Zilzilalar bo‘lib binolarni qulashiga sabab bo‘ladi. Olimlar qancha harakat qilishmasin bunday ofatlarni to‘xtatib tura olishmaydi. Qo‘llaridan kelgani silkinish darajasini aniqlash xolos.
Demak, ilm ham, qudrat ham yolg‘iz Alloh taolodan ekan. Buning barchasi qudrat faqatgina Allohning qo‘lida ekanini bilishimiz, din asri tugadi, ilm-fan zamoni keldi demasligimiz uchun.
Allohning qudrati mutlaq ekaniga atrof olamdan juda ko‘plab misollarni keltirishimiz mumkin. Mazlumlarga yordam beradigan ham, zolimlardan o‘ch oladigan ham Alloh taoloning O‘zidir.
Borliqdagi barcha narsa Allohning izmidadir. Borliqdagi qonunlarni yaratgan ham, xohlasa ularni o‘zgartiradigan ham Allohdir. Vaqti kelib borliqdagi barcha qonunlar buzuladi va yerda hayot tugaydi. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
﴿إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ وَإِذَا الْبِحَارُ فُجِّرَتْ وَإِذَا الْقُبُورُ بُعْثِرَتْ عَلِمَتْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ وَأَخَّرَتْ﴾
“Vaqtiki osmon yorilsa. Va vaqtiki yulduzlar sochilib ketsa. Va vaqtiki dengizlar portlatilsa. Va vaqtiki qabrlar ostin-ustun bo‘lsa. Har bir nimani muqaddam qildi-yu, nimani oxir qildi biladir” (Infitor surasi, 1-5 – oyatlar).
Qur’oni karimda qiyomat kuni bo‘ladigan holatlarni yoritgan oyatlar juda ko‘p. Ayrimlar bunday deydilar “Yaratganning qudrati mukammaldir. Shuning uchun borliqdagi qonuniyatlar million yillar o‘tsa-da, o‘zgarmasdan qolaveradi, bir soniya ham o‘zgarmasdan turadi”. Ularga aytadigan gapimiz shuki “Avvalo borliqqa yaxshilab nazar solinglar. Nahotki o‘tgan zamonlardan beri koinot, borliq o‘zgarmagan bo‘lsa?!
Yana ayrimlar esa borliqdagi qonuniyatlarni o‘zgaruvchan deb biladilar va buni Yaratganning qudrati erkinligi bilan izohlashga urinadilar. Ularga ham bu e’tiqodlari xato ekanligini bilishlari uchun atrofga boqishlari kifoya ekanligini eslatib qo‘ymoqchimiz.
Inson zulm ko‘rgan paytda qalbidan “Alloh bor, meni tashlab qo‘ymaydi” deya umid qiladi. Nega? Chunki hamma bir lahzada vaziyat Allohning izni ila o‘zgarishi mumkinligini yaxshi biladi.
Odatda inson sababiyat qonuniyatlari amal qilayotgan paytda Allohni kam eslaydi. Aslida hamma narsa Allohning izni ila sodir bo‘layotgan bo‘lsa ham bu narsani oddiy qabul qiladi. Biroq kutilmagan paytda ishlar bo‘lgandagina inson yaxshiroq tafakkur qilishni boshlaydi, yaratgan egasini eslaydi. Allohning borligiga atrofimizdagi narsalar orqali misollar keltirdik. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
﴿وَفِي أَنْفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ﴾
“O‘zingizda ham (mo‘jizalar bordir). Ko‘rmaysizlarmi” (Zoriyot surasi, 21-oyat).
Kishi o‘ziga nazar solsa, Lekin mo‘jizalarni ko‘rmasa unda ushbu oyatning ma’nosi nima? Bu endi keying bobga tegishli mavzu.
Shayx Muhammad Mutavalli Sha’roviy rahimahullohning
"Allohning borligiga aqliy dalillar" kitobidan
Xalqaro media maydonida yo‘lga qo‘yilayotgan yangi hamkorliklar va ilmiy-madaniy loyihalar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro faoliyatini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Yaqinda o‘tkazilgan “Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar” xalqaro mediaforumi doirasida boshlangan hamkorliklarning keyingi bosqichi sifatida Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma o‘tkazish rejalashtirilgan. Mazkur loyihalarning natijalari va ularga tayyorgarlik jarayoni O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi Ilmiy kengashining navbatdagi yig‘ilishida muhokama qilindi.
Yig‘ilishda Ilmiy kengash a’zolari, olim va tadqiqotchilar hamda tegishli yo‘nalishlar uchun mas’ul xodimlar ishtirok etdi.
Unda dastlab xalqaro mediaforumning natijalari tahlil qilindi. Qayd etilganidek, mazkur forum Markazning xalqaro axborot va ilmiy maydondagi faoliyatini kengroq namoyish etish, xorijiy jurnalistlar, media ekspertlar, olim va tadqiqotchilar bilan yangi professional aloqalarni yo‘lga qo‘yish uchun muhim muloqot maydoni bo‘ldi.
Forum davomida Markazning ilmiy-tadqiqot salohiyati, O‘zbekiston hududida shakllangan islomiy ilm-fan va madaniyat merosi, shuningdek, ushbu merosni zamonaviy media vositalari orqali xalqaro auditoriyaga yetkazish imkoniyatlari yuzasidan fikr almashildi. Xorijiy OAV vakillarining Markaz faoliyatiga bildirgan qiziqishi hamda o‘zaro muloqotlar kelgusidagi hamkorliklar uchun yangi imkoniyatlarni shakllantirgani ta’kidlandi.
Shu munosabat bilan forum doirasida yo‘lga qo‘yilgan aloqalarni izchil davom ettirish, xalqaro va mahalliy ommaviy axborot vositalari bilan tizimli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, Markazning ilmiy loyihalari va tadqiqotlarini xalqaro auditoriyaga kengroq yetkazish bo‘yicha kelgusidagi vazifalar belgilab olindi.
Ilmiy kengash yig‘ilishida Markazning xalqaro ilmiy-madaniy hamkorligini yangi bosqichga olib chiqishga qaratilgan istiqbolli loyihalardan biri — Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilayotgan maxsus taqdimot, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya va ko‘rgazma loyihasiga tayyorgarlik masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Mazkur tadbirlar orqali Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ilmiy-tadqiqot faoliyati, mamlakat hududida shakllangan ilm-fan, ma’rifat, madaniyat va tarixiy merosning jahon sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi o‘rnini xalqaro ilmiy jamoatchilikka kengroq tanitish maqsad qilingan.
Ayni paytda loyiha doirasida xalqaro olim va tadqiqotchilarni tadbirlarga jalb etish, ilmiy muassasalar, xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, taqdimot va konferensiya dasturini shakllantirish, shuningdek, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini ilmiy va mazmun jihatdan tayyorlash bo‘yicha ishlar olib borilmoqda.
Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi direktori Komiljon Shermuhammedov Parijdagi tadbirlarga tayyorgarlik jarayoni haqida ma’lumot berdi:
“Fransiyadan 50 ga yaqin olim va tadqiqotchiga taklifnomalar yuborilgan. Shuningdek, boshqa xalqaro tashkilotlar va ilmiy muassasalar vakillarini jalb etish bo‘yicha ham tegishli ishlar amalga oshirilmoqda.
Tadbirning yana bir muhim qismi — YUNЕSKO Bosh qarorgohida tashkil etiladigan ko‘rgazma loyihasi. Besh ekspozitsiyadan iborat ko‘rgazma orqali O‘zbekiston hududida shakllangan ilm-fan, madaniyat va tarixiy merosning muhim jihatlarini xalqaro jamoatchilikka namoyish etish rejalashtirilgan. Ko‘rgazma uchun 35 ta muhim artefakt va 200 ga yaqin qadimiy kitob, shuningdek, tarixiy obidalar maketlarini taqdim etish bo‘yicha ishlar olib borilmoqda”.
Ilmiy kengash a’zolari tomonidan mazkur loyihalarning mazmun-mohiyati, ilmiy asoslanganligi va ularni xalqaro auditoriyaga taqdim etish usullari yuzasidan ham fikr almashildi.
Xususan, ko‘rgazma ekspozitsiyalarini shakllantirishda tarixiy manbalarning ilmiy qiymati, artefaktlarning tarixiy ahamiyati va ularning O‘zbekiston hududidagi islom sivilizatsiyasi taraqqiyoti bilan bog‘liq jihatlarini aniq va ishonchli ma’lumotlar asosida yoritish muhimligi qayd etildi.
Shuningdek, xalqaro auditoriyaga taqdim etiladigan materiallarda O‘zbekiston zaminida yuzaga kelgan ilmiy maktablar, buyuk allomalarning jahon ilm-fani va madaniyati rivojiga qo‘shgan hissasi hamda bugungi kunda ushbu ilmiy-ma’rifiy merosni o‘rganish va ommalashtirish borasida amalga oshirilayotgan ishlar keng qamrab olinishi zarurligi ta’kidlandi.
Yig‘ilish yakunida xalqaro mediaforumda erishilgan natijalarni amaliy loyihalar bilan davom ettirish, xorijiy OAV va ilmiy muassasalar bilan hamkorlikni yanada kengaytirish, Parij shahridagi YUNЕSKO Bosh qarorgohida o‘tkazilishi rejalashtirilgan tadbirlarga tayyorgarlik ishlarini yuqori saviyada tashkil etish hamda Markazning ilmiy-tadqiqot faoliyati va O‘zbekistonning boy islomiy ilmiy-madaniy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib qilish bo‘yicha tegishli vazifalar belgilab olindi.
iccu.uz