Sayt test holatida ishlamoqda!
17 Sentabr, 2026   |   6 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:45
Quyosh
06:05
Peshin
12:18
Asr
16:40
Shom
18:33
Xufton
19:49
Bismillah
17 Sentabr, 2026, 6 Rabi`us soni, 1448

Qur’oni karimdagi mo‘jiza

10.03.2026   11785   4 min.
Qur’oni karimdagi mo‘jiza

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Ba’zan Qur’ondagi bir oyatni o‘nlab marta o‘qiymiz…
Lekin undagi kichik bir sirga e’tibor bermaymiz. Aslida esa o‘sha sir bizga tushunish va tadabburning keng eshigini ochib beradi.
 Doktor Zag‘lul an-Najjor rahimahulloh Qur’ondagi bitta so‘z ustida to‘xtab, uni Qur’on tili va undagi so‘z tanlashning naqadar nozik ekani haqida chuqur tafakkur sayohatiga aylantirgan.
U kishi Alloh taoloning quyidagi kalomi haqida mulohaza yuritadilar:


﴿وَتَرَاهُمْ يَنظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ﴾


“Ularni senga qarab turganini ko‘rasan, lekin ular ko‘rmaydilar” (A’rof).
Bu yerda ikki so‘z o‘rtasidagi chuqur farqqa e’tibor qaratiladi. Biz esa ko‘pincha ularni bir xil ma’noda deb o‘ylaymiz:
النظر — nazar  
البصر — basar 

“Nazar” nima?
Bu — bir narsani ko‘z bilan ko‘rish, lekin bu ko‘rishda aql va qalb ishtirok etmasligi.
Yuzlar, kiyimlar, ranglar oldingdan o‘tib ketadi…
Ammo sen ulardan hech narsani eslab qolmaysan, chunki sen faqat “qarading”, xolos — diqqat va tadabbur bo‘lmadi.
Qancha marta bir odamni ko‘rgansiz, keyin uning kiyim rangi haqida so‘ralsa eslay olmaysiz?
Bu — basiratsiz nazar.

“Basar” nima?
Bu — ko‘z bilan ko‘rish, lekin bu ko‘rishda aql va qalb ham ishtirok etadi.
Ya’ni: diqqat, tushunish, oldingdagi narsani idrok qilish.
Bu shunchaki o‘tib ketuvchi tasvir emas…
Balkim insonga ta’sir qiladigan, qalbida iz qoldiradigan ongli ko‘rishdir.
Shuning uchun basar — nazardan chuqurroq va kuchliroq.
Shu sababli Alloh taolo aytadi:


﴿قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ﴾

Bu yerda:
“Nazarlarini past qilsinlar” (Nur, 30) demadi, balki “basarlarini past qilsinlar” dedi.
Chunki haqiqiy xavf ko‘z oldidan tasvir o‘tib ketishida emas…balki unga diqqat bilan, shahvat uyg‘otadigan darajada tikilib qarashda.
Shunda oddiy “nazar” qasddan qilingan, lazzat izlaydigan “basar”ga aylanadi.
Mana shu yerda ilohiy amr — ko‘zni tiyish keladi.

Shuningdek, Allohning go‘zal ismlaridan biri:
“Al-Basir” — Hammasini ko‘ruvchi
Biz “An-Nozir” demaymiz.
Alloh taolo aytgan:

﴿إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا﴾

Ya’ni Alloh bandalarini to‘liq, mukammal, hamma tomoni bilan qamrab olgan ko‘rish bilan ko‘radi. Undan hech narsa yashirin qolmaydi.

Yana bir go‘zal jihat:
Qur’on bizdan koinot haqida tafakkur qilishni talab qilganda ko‘pincha “nazar” so‘zini ishlatadi:
 

﴿أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ﴾

“Ular tuyaga nazar solmaydilarmi?”

 ﴿أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى السَّمَاءِ﴾

“Osmonga nazar solmaydilarmi?”


 ﴿فَلْيَنْظُرِ الْإِنسَانُ مِمَّ خُلِقَ﴾

“Inson nimadan yaratilganiga nazar solsin”.


Chunki bu maxluqotlar shunchalik buyukki, inson ularning barcha sirlarini to‘liq qamrab ololmaydi.
Shuning uchun bizning vazifamiz — taajjub va tafakkur bilan nazar solish, to‘liq qamrab olish esa faqat Allohga xos.
Har bir so‘zida sir bor Zotga tasbehlar bo‘lsin.
Qur’ondagi har bir kalima — noziklik,
har bir harf — hikmat,
har bir oyat — g‘aflat uyqusidan uyg‘otuvchi da’vatdir.

 
(Saffat: 159) ﴿سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ﴾ 


Allohim! Bizga faqat qarashni emas, basirat nurini nasib et.
Oyatlaringni uyg‘oq ko‘zlar, hozir qalblar va idrokli aqllar bilan o‘qishni nasib qil, yo Robbul olamin.

Homidjon domla ISHMATBЕKOV

 

Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi

17.09.2026   31040   4 min.
Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi

Ilmga qiziqish, avvalo, manbaga murojaat qilishdan boshlanadi. Tarixni chuqur anglash esa uni kitob, qo‘lyozma va ishonchli ilmiy manbalar orqali o‘rganishni talab etadi. Yangi o‘quv yilini yangi bilim va katta maqsadlar bilan boshlagan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutining 1 bosqich talabalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdilar, xabar bermoqda iccu.uz.

Talabalar tashrifni, dastlab Markazning kutubxonasi bilan tanishishdan boshladi.

Bu yerda ular ilmiy izlanish uchun muhim bo‘lgan adabiyotlar, tarixiy manbalar va turli yo‘nalishlardagi ilmiy nashrlar bilan tanishdi. Kutubxona nafaqat kitoblar jamlangan maskan, balki tadqiqotchi uchun zarur bo‘lgan bilim va manbalarni bir joyga jamlovchi muhim ilmiy-ma’rifiy makon sifatida namoyon bo‘ldi.

Ayniqsa, islom tarixi, madaniyati, ilm-fani va ajdodlarimizning ilmiy merosini o‘rganayotgan yoshlar uchun bunday muhitning ahamiyati katta. Chunki auditoriyada o‘rganilgan bilimni mustahkamlash, mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot izlash va ilmiy izlanish olib borishda manba bilan ishlash ko‘nikmasi muhim o‘rin tutadi.

Mazkur tashrif yoshlar uchun navbatdagi ekskursiya emas, balki tarix, ilm-fan va milliy o‘zlik bilan bevosita yuzma-yuz kelish imkonini bergan muhim ma’rifiy uchrashuv bo‘ldi.

Institutning bo‘lajak islomshunoslari Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan Markazning boy ekspozitsiyalari orqali O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan sivilizatsiya jarayonlari, islom madaniyatining rivojlanishi, buyuk allomalarimizning ilmiy merosi hamda ajdodlarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan beqiyos hissasi bilan yaqindan tanishdilar.

Markazning Islomdan avvalgi davr, Birinchi va Ikkinchi Renessans, ilm-fan va ma’rifat taraqqiyotiga bag‘ishlangan ekspozitsiyalari talabalar e’tiborini tortdi.

Tarixiy manbalar, noyob qo‘lyozmalar, qadimiy ashyolar va zamonaviy muzey texnologiyalari uyg‘unligi orqali namoyish etilgan ma’lumotlar yoshlarning o‘tmish haqidagi tasavvurlarini yanada boyitdi.

Bu yerda ular Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Mansur Moturidiy kabi buyuk ajdodlarimizning ilmiy va ma’naviy merosi bilan bog‘liq ma’lumotlarni ko‘zdan kechirdilar.

Ayniqsa, bir vaqtlar shu zaminlarda yaratilgan ilmiy kashfiyotlar bugungi zamonaviy fanlarning shakllanishida qanday ahamiyat kasb etgani talabalar uchun qiziqarli bo‘ldi.

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida tahsil olayotgan yoshlar uchun bunday maskanning ahamiyati, tabiiyki, yanada katta. Chunki ular o‘zlari o‘rganayotgan diniy-ilmiy merosning tarixiy ildizlarini nafaqat kitoblardan, balki Markaz ekspozitsiyalarida bevosita ko‘rish imkoniga ega bo‘ldilar.

Talabalarning fikricha, Markazdagi eng muhim jihatlardan biri — tarixning oddiy sanalar va voqealar ketma-ketligi sifatida emas, balki ilm-fan, tafakkur va insoniyat taraqqiyoti bilan bog‘liq yaxlit jarayon sifatida namoyish etilganidir.

“Bu yerda ajdodlarimizning ilm-fanga qo‘shgan hissasini ko‘rib, ular bilan faxrlanish tuyg‘usi yanada kuchaydi. Ayniqsa, islom dini rivoji bilan birga ilm-ma’rifat ham yuksalib borganini ko‘rish biz uchun juda katta taassurot qoldirdi”, — deydi institutning 1-bosqich talabalaridan biri.

Yoshlar Markazning kutubxona faoliyati bilan ham tanishdilar. Bu yerda jamlangan ilmiy adabiyotlar, tarixiy manbalar va tadqiqotlar bo‘lajak mutaxassislarning kelgusidagi ta’lim va ilmiy izlanishlari uchun muhim manba bo‘lishi ta’kidlandi.

Tashrif davomida talabalar uchun Markazning faqat tarixiy merosni namoyish etuvchi maskan emas, balki ilmiy izlanish, ma’rifat va zamonaviy tafakkur uyg‘unlashgan muhim platforma ekanligi yanada yaqqol namoyon bo‘ldi.

Talabalar Markaz bilan tanishish jarayonida o‘zlari tahsil olayotgan soha — islomshunoslikning qanchalik katta ilmiy meros va tarixiy mas’uliyat bilan bog‘liqligini ham chuqurroq his etdilar.

Shu ma’noda, yangi o‘quv yilining dastlabki kunlarida tashkil etilgan mazkur tashrif talabalar uchun yangi bilimlar sari tashlangan muhim qadam bo‘ldi.

O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidagi ushbu ma’rifiy tashrif esa bo‘lajak islomshunoslar uchun yangi o‘quv yilini tarix saboqlari, ilmga qiziqish va katta maqsadlar bilan boshlashga xizmat qildi.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

O'zbekiston yangiliklari