Bismillahir Rohmanir Rohiym
Qur’on tilovatini muhofaza qilish.
Alloh taolo Qur’onda bunday marhamat qilgan:
إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ
“Allohning Kitobini tilovat qiladigan, namozni barkamol ado etadigan va Biz ularga rizq qilib bergan narsalardan maxfiy va oshkora ehson qiladigan zotlar sira kasod bo‘lmaydigan tijoratdan (ajru savob bo‘lishidan) umidvordirlar” (Fotir surasi, 29-oyat).
Mo‘min kishi har oyda Qur’onni kamida bir marta xatm qilib turishi kerak. Qur’ondan bir pora o‘qish uchun yarim soatdan biroz ko‘proq vaqt ketadi. Bizni yaratgan, qaddingni rostlagan, zohiriy va botiniy ne’matlarini ustingdan yog‘dirib turgan, senga ofiyat bergan, senga molu dunyo, bola chaqa bergan, senga aql-zakovat bergan Robbingning Kalomi uchun har kuni yarim soat yoki bir soat vaqt ajrata olmaymiz-mi?! Shuncha ne’matlarni bergan Zotga bu borada baxillik qilgan bo‘lamiz-ku axir deb o‘ylamayman!
Abu Zarr roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Qur’on tilovatini, Allohning zikrini lozim tut! Chunki u senga yerda nur, osmonda zaxiradir”, dedilar (Imom Ibn Hibbon rivoyati).
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Qur’onni o‘qinglar. Albatta, u qiyomat kuni sohibiga shafoatchi bo‘ladi” (Imom Muslim rivoyati).
Qur’on yodlashga urinish.
Bu ish oliyhimmat va azmi chin bo‘lgan kishilarning o‘ljasidir. Allohdan ular uchun do‘zaxdan salomat bo‘lish bashorati bordir. Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam dedilar: “Agar Qur’on bir terida jamlansa, Alloh uni do‘zaxda kuydirmaydi”.
Qur’on oyatlarini tadabbur qilish va uning ma’nolarini tushunish.
Bu Qur’onning eng katta haqlaridandir. Alloh taolo Qur’oni karimda bunday marhamat qiladi:
كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آَيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ
“(Ey, Muhammad! Ushbu Qur’on) oyatlarini tafakkur qilishlari va aql egalari eslatma olishlari uchun Biz Sizga nozil qilgan muborak Kitobdir” (Sod surasi, 29-oyat).
Qur’onga amal qilish va u bilan xulqlanish.
Qur’on bilan xulqlanish bandaning dunyo va oxiratda najotga erishishining asosidir. Qur’onni o‘qishdan, yodlashdan va tadabbur qilishdan maqsad ham shudir. Alloh taolo Qur’onda bunday degan:
وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
“Mana bu Biz nozil qilgan muborak Kitob (Qur’on)dir, unga ergashingiz va taqvoli bo‘lingiz, toki rahm qilingaysiz” (An’om surasi, 155-oyat).
Boshqa bir oyatda Alloh taolo bunday degan:
كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آَيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ
“Odamlar (man etilgan ishlardan) saqlanishlari uchun Alloh o‘z oyatlarini mana shunday aniq bayon qiladi” (Baqara surasi, 187-oyat).
Qur’onni boshqalarga o‘rgatish.
Usmon roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Sizlarning yaxshilaringiz Qur’onni o‘rganganlaringiz va o‘rgatganlaringizdir”, dedilar (Imom Buxoriy, Imom Abu Dovud, Imom Termiziy rivoyati).
"Islomda salomatlik" kitobidan
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘li
Qohira shahrida bo‘lib o‘tayotgan anjuman asosiy qismida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari ma’ruza qildilar. Shuningdek, Misr muftiysi Nazir Muhammad Ayyod, Misr Vaqflar vaziri Usoma Azhariy, Xalqaro Islom fiqhi akademiyasi bosh kotibi doktor Qutb Mustafo Sano, Al-Azhar shayxi vakili Shayx Ayman Abdulg‘aniy, Musulmon olami uyushmasi Bosh kotibi o‘rinbosari doktor Abdurrahmon ibn Abdulloh az-Zayd va Abu-Dabi Islom ishlari raisi, doktor Umar Habtur ad-Dari’iy kabilar nutq qildilar.
Muftiy hazratlari muhokama qilinayotgan oila, ayollar huquqi va farzand tarbiyasi masalasi g‘oyat dolzarb ekaniga urg‘u qaratdilar. Xususan, turli mintaqalarda oila instituti inqirozga yuz tutayotgani, yoshlarning oila qurishga qiziqishi pasayib, ajrashishlar soni ortib borayotgani jiddiy xavotir uyg‘otayotgani ta’kidlandi. Qayd etilishicha, bu sinov butun insoniyat oldida turgan umumbashariy muammoga aylanmoqda.
Shu munosabat bilan Muftiy hazratlari tomonidan bir qator dolzarb takliflar ilgari surildi:
– Qo‘shma fatvo ishlab chiqish: ilmiy asoslangan hamda ilg‘or tajribalarni o‘zida jamlagan qo‘shma fatvo ishlab chiqish zarurligi ma’lum qilindi. Ushbu hujjatni turli tillarga tarjima qilib, OAV, raqamli platformalar, ma’rifiy tadbirlar va juma xutbalari orqali keng jamoatchilikka yetkazish ta’kidlandi.
– Yoshlarni oilaga tayyorlash dasturlari: turmush qurish ostonasida turgan yoshlarning diniy, milliy va ijtimoiy mas’uliyatini yuksaltirishga qaratilgan maxsus kurslar va psixologik-ma’rifiy maslahat dasturlarini yo‘lga qo‘yish taklif etildi.
– Fatvo markazlari va OAV hamkorligi: milliy qadriyatlar va islomiy ta’limotlarni yoshlarga zamonaviy, ta’sirchan usullarda yetkazish uchun fatvo markazlari bilan OAV o‘rtasidagi hamkorlik lozimligiga e’tibor qaratildi.
Shu o‘rinda, O‘zbekistonda mazkur yo‘nalishlarda amalga oshirilayotgan tizimli islohotlar ham bayon qilindi.
Xalqaro anjuman ishtirokchilari Muftiy hazratlari tomonidan ilgari surilgan takliflarni qo‘llab-quvvatlab, yurtimizda diniy-ma’rifiy sohada amalga oshirilayotgan islohotlar, oila institutini mustahkamlash borasidagi ishlarga yuqori baho berdilar.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati