Alhamdulillah – Qur’oni karimdagi birinchi kalima va Odam alayhissalom aytgan ilk so‘z.
Hazrat Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu – sahobalardan Islomga eng birinchi kirgan hur erkak.
Hazrat Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhu – yosh bolalardan Islomga birinchi kirgan.
Xadicha bint Xuvaylid roziyallohu anho – ayollardan Islomga birinchi kirgan.
Bilol ibn Abu Raboh roziyallohu anhu – qullardan Islomga birinchi kirgan.
Zayd ibn Horisa roziyallohu anhu – ozod qilingan qullardan Islomga birinchi kirgan.
Hazrat Abu Bakr roziyallohu anhu – birinchi bo‘lib Qur’onni jamlagan.
Hazrat Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhu – Payg‘ambar alayhissalomdan keyin birinchi bo‘lib namoz o‘qigan.
Abdulloh ibn Zubayr roziyallohu anhu – hijratdan so‘ng muhojirlardan dunyoga kelgan birinchi farzand.
Abdulloh Ibn Mas’ud roziyallohu anhu – Qur’oni karimni Makkada birinchi bo‘lib oshkora tilovat qilgan.
Abdulloh ibn Salom roziyallohu anhu: “Nabiy alayhissalomning aytgan so‘zlaridan eng birinchi eshitganim: «Ey insonlar! Salomni yoyinglar! Ochlarni to‘ydiringlar! Silai rahm qilinglar! Insonlar uxlayotgan vaqtlarida, tunda turib namoz o‘qinglar! Shunda jannatga salomat holatda kirasizlar», degan so‘zlar bo‘ldi”.
As’ad ibn Zurora roziyallohu anhu – Rasululloh alayhissalom janozasini o‘qigan va Baqi’ qabristoniga dafn etilgan birinchi musulmon.
Bilol roziyallohu anhu – birinchi bo‘lib azon aytgan.
Muoviya ibn Abu Sufyon roziyallohu anhu – birinchi bo‘lib dengiz qo‘shinini tuzgan.
Qatoda ibn No‘mon roziyallohu anhu – Madinaga Qur’oni karimdan to‘liq bir sura (“Maryam” surasi)ni yodlab olib kelgan birinchi kishi.
Ummu Sulaym roziyallohu anho – Islomni qabul qilgan birinchi ansoriy ayol.
Davron NURMUHAMMAD
«Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumi ishtirokchilari 27 avgust kuni Samarqandga yo‘l oladi. Ular yangidan bunyod etilgan Imom Buxoriy yodgorlik majmuasi, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi hamda Imom Buxoriy nomidagi Innovatsion muzey bilan tanishadi. Kunning ikkinchi yarmida esa ishtirokchilar uchun shaharning tarixiy-madaniy meros obyektlari, jumladan, YUNЕSKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan yodgorliklar bo‘ylab maxsus dastur tashkil etiladi, xabar bermoqda iccu.uz.
Yodgorlik majmuasi Samarqand viloyati Payariq tumanida, buyuk muhaddis va ilohiyotshunos Muhammad al-Buxoriyning (810–870) dafn etilgan joyida joylashgan. U «Sahihi Buxoriy» to‘plami muallifi bo‘lib, mazkur asar sunniy islomdagi eng mo‘tabar hadis to‘plamlaridan biri hisoblanadi.
Keng ko‘lamli rekonstruksiyadan so‘ng majmua 2026 yil bahorida ziyoratchilar uchun qayta ochildi. Uning umumiy hududi 45 gektarni tashkil etadi. Bu yerda 10 ming kishilik masjid, ma’muriy va xizmat ko‘rsatish binolari, 154 ustunli ayvon, 14 ta moviy gumbaz va balandligi 75 metr bo‘lgan to‘rtta minora barpo etilgan. Rekonstruksiyadan so‘ng majmuaning kunlik qabul qilish quvvati 12 ming nafardan 65 ming nafargacha oshdi.
Majmuaning markaziy qismlaridan biri — to‘qqizta pavilondan iborat yangi Imom Buxoriy Innovatsion muzeyidir. Ekspozitsiya allomaning hayoti, hadisshunoslik tarixi va uning ilmiy merosiga bag‘ishlangan. Shuningdek, muzeyda Qur’onda zikr etilgan payg‘ambarlar, Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning Makka va Madinadagi hayoti hamda yozma hadis to‘plamlarining shakllanish tarixi haqida ma’lumotlar berilgan.
Majmua yaqinida Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ham faoliyat yuritadi. Markaz islom ilmiy va qo‘lyozma merosini, jumladan, Markaziy Osiyoning o‘rta asr olimlari asarlarini o‘rganish, ilmiy tadqiqotlar va tarjimalar tayyorlash, shuningdek, xalqaro ilmiy almashinuvni rivojlantirish bilan shug‘ullanadi.
Majmuaga tashrifdan so‘ng forum ishtirokchilari tarixiy Samarqand bilan tanishadi. Shaharning asosiy me’moriy yodgorliklari qatoriga Registon, Bibixonim masjidi, Shohi Zinda majmuasi va Go‘ri Amir maqbarasi kiradi. YUNЕSKO ushbu to‘rt obyektni 2001 yilda «Samarqand — madaniyatlar chorrahasi» nomi bilan Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan tarixiy shaharning asosiy yodgorliklari sifatida e’tirof etadi.
Samarqand bosqichi 24–28 avgust kunlari Toshkent va Samarqand shaharlarida bo‘lib o‘tadigan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» Xalqaro mediaforumi dasturining bir qismi bo‘ladi.
Press-slujba Upravleniya musulman Uzbekistana