Basmala – buبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِdir, Qur'on o'qimoqchi bo'lgan kishi tilovatga kirishishdan avval basmala aytishi lozimdur.
Alloh taolo o'z rasuliga shunday amr etgan: “O'qi (ey, Muhammad! Butun borliqni) yaratgan zot bo'lmish Rabbing ismi bilan!” (A'laq, 1).
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Avvali Allohning ismi ila boshlanmagan har bir ish, oxiri yaxshilik ila tugamaydigan ishdir”, deganlar, (Imom Ahmad rivoyati).
Basmalani aytish Alloh taoloning buyrug'iga va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga amal qilishdir.
Basmala isti'ozadan keyin, oyatdan avval o'qiladi. Faqatgina “Tavba” surasining boshida o'qilmaydi. Sababi, mushaflarda shunday kelgan. Yana bir sababi shuki, basmalada rahmat, mehr ma'nosi bor. “Tavba” surasi esa, urush, shiddat, mushriklarga nisbatan qattiqlik haqidadir. Yana boshqa bir sababi, “Tavba” surasi o'zidan avvalgi “Anfol” surasining davomi, ya'ni, bu ikki sura aslida bitta sura ekanligi ehtimoli ham bor.
Istioza, basmala va suraning boshini o'qilishi
Sura oxiri, basmala va keyingi suraning boshini o'qilishi
Ya'ni bir surani tamomlab, keyingi suraga o'tmoqchi bo'lganimizda, quyidagi uch yo'ldan birini tanlashimiz mumkin:
Bunda to'rtinchi ko'rinish yo'q, ya'ni suraning oxirini basmalaga qo'shib o'qib, to'xtab, keyingi suraning boshi o'qilmaydi, chunki basmala suraning oxirgi oyatiga o'xshab qoladi. Basmala suraning boshida o'qish uchundir, oxirida emas.
“Anfol” surasining oxirini va “Tavba” surasining boshini o'qilishi:
Mulohaza: Biz istioza, basmala va sura boshi haqida gapirib o'tdik. Agar suraning boshidan emas, o'rtasidan o'qilmoqchi bo'linsa, istioza, basmala va qasd qilingan oyat o'qiladi.
“Tavba” surasining o'rtasidan o'qilmoqchi bo'lsa, istiozaning o'zi bilan kifoyalanib, basmalani o'qimagan durust.
Mir Arab o'rta maxsus islom bilim yurti o'qituvchisi
Abdusamad Tojiddinov
Joriy yilning 7-8 sentyabr kunlari Surxondaryo viloyatining Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi majlislar zalida ikki kunlik o‘quv-seminari doirasida "Mafkuraviy xatarlarga qarshi kurashishda otinoyilarning o‘rni hamda mas’uliyati" mavzusida seminar-trening bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston musulmonlari idorasi Surxondaryo viloyati vakilining xotin-qizlar bo‘yicha o‘rinbosari, viloyat hokimligi mutasaddilari hamda diniy soxa xodimlari ishtirok etishdi. Ishtirokchilarga seminarning ahamiyati, "Aqida ilmining moxiyati va moturidiylik ta’limoti", "Yot oqimlar g‘oyalariga raddiyalar" - Imom Moturidiy xalqaro ilmiy- tadqiqot markazi katta ilmiy xodimi I.Abduraxmonov, "Globallashuv asrida ayollarni g‘oyaviy taxdidlardan asrash" - Imom Moturidiy xalqaro ilmiy- tadqiqot markazi bo‘lim boshlig‘i Sh.Jo‘rayev hamda "Xotin-qizlar bilan ishlashda uslubiy tavsiyalar" - O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi dots.nti D.Turdiyevalar mavzularida so‘z yuritdilar.
Seminar davomida bugungi kunda uchrayotgan mafkuraviy tahdidlar, ularning oldini olish, jamiyatda sog‘lom ma’naviy muhitni shakllantirish, ayniqsa xotin-qizlar o‘rtasida ma’rifiy faoliyatni kuchaytirishda otinoyilarning o‘rni va mas’uliyati haqida atroflicha ma’lumotlar berildi.
Shuningdek, ishtirokchilar bilan ochiq muloqot tashkil etilib, mavzu yuzasidan fikr va takliflar muhokama qilindi hamda qiziqtirgan savollarga mutaxassislar tomonidan javoblar berildi.
Seminar-trening o‘z ishini yakunladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati