Salaf – so'zi lug'atda “ajdodlar”, “avval yashab o'tganlar” ma'nolarida ishlatiladi. Diniy istilohda esa, “o'tgan solih zotlar” degan ma'noda ishlatiladi.

Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhu dan rivoyat qilingan hadisi sharifda Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Odamlarning yaxshilari mening zamonimdagilardir, so'ng ularga yaqin bo'lganlar, so'ng ularga yaqin bo'lganlardir. So'ngra shunday insonlar keladiki, ularning guvohliklari qasamlaridan, qasamlari esa guvohliklaridan o'zib ketadi”.

Avvalgi ulamolarimiz ushbu hadisi sharif asosida Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallam zamonlarida va ulardin keyingi ikki davrda yashagan musulmonlarni “salafi solih”, ya'ni “solih ajdodlar” deb atashgan. Ulardan keyingilarga esa, bu iborani ishlatishmaydi, balki ulardan keyingilarga “xalaflar”, ya'ni “keyingilar” atamasini qo'llaydilar.

Oxirgi yillarda mazkur “salaf solihlarga ergashamiz” shiorini niqob qilib o'zlari jarangdor yaltiroq ismlar qo'yib mo''minlarni asl islomdan chalg'itadigan oqimlar va mutaassib firqalar ham ko'payib ketdi. O'shalardan biri – bugungi kunda o'zlarini “salafiylar” deb atab hammani o'zlari tomonga jalb qilayotgan, islom olamida notinchlik buzg'unchiliklarga sabab bo'layotgan – “soxta salafiylar”dir.

Ho'p “salafiylik” o'zi nima? Ular har qanday yangilikni bid'atga chiqarib, fiqhiy mazhablarini , tasavvufni inkor qiladilar, arzimas sabablar bilan ularning yo'llariga yurmaydigan mo''min-musulmonlarni kofirga chiqaradilar.
14 asrdan beri ma'lum bir mazhablarda ibodat qilib kelayotgan musulmonlarni, ulamolarini adashgan deb, kecha paydo bo'lgan hayotida qattiq tanqidlarga uchragan o'z rahnamolarini so'zlarini to'g'ri hisoblaydilar. Bu toifa aslida hijriy to'rtinchi asr, milodiy o'ninchi asrda paydo bo'lgan. Ularning g'oyaviy rahnamosi asosan hijriy ettinchi asrda yashab o'tgan Ibn Taymiya hisoblanadi. Ular o'zlarini Hanbaliy mazhabiga ergashamiz, deb aytishsada, bu mazhabga ham ko'p masalalarda yangiliklar kiritishga harakat qilganlar. Ibn Taymiya zamonasida ko'p tanqidlarga uchragan bir necha bor zindonband ham qilingan.

Hijriy o'n ikkinchi asrga kelib “salafiylar” Arab yarim orolida o'z qarashlarini bir muncha jonlantirishga erishtilar. Bu ishni asosan ota-onasi, aka-ukalariga qarshi borib o'z fikriga asosan fatvo berib yuboraverishi bilan mashhur bo'lgan Muhammad ibn Abdulvahhob amalga oshirdi.

Milodiy yigirmanchi asrning 1970-1980 yillarida asli kasbi soatsoz bo'lgan, tayinli bir ustozdan ta'lim olgani aniq bo'lmagan Nosiriddin Alboniy degan shaxs “salafiylik”ni yanada ommalashtirgan. Bu “soxta salafiylar”ning ustozlari yashab o'tgan davrlarni tadqiqot qilinsa, o'sha davrning ko'plab ulamolari ularga raddiyalar berib qattiq tanqid qilishgan. Masalan, Ibn Taymiyaning shogirdi o'z ustozini e'tiqodi durust emasligini aytib bunday noto'g'ri yo'lidan qaytishga chorlab maktub yozgan.

Ibn Taymiyaning Payg'ambar alayhissalom, sahobiy va avliyolarning qabrlarini ziyorat qilish, tavhid, Allohning makoni, takfir (musulmonni kofirga chiqarish) va boshqa ko'plab aqidaviy masalalarda butun islom olami tan olgan Moturidiya va Ash'ariya e'tiqod yo'nalishlariga zid ekanligi o'sha davr musulmonlari o'rtasida keskin raddiyalar bitilishga sabab bo'lgan.

Muhammad ibn Abdulvahhobni bo'lsa yuqorida aytganimizdek o'z otasi va akasi qilayotgan ishini noto'g'riligini e'lon qilib kitob yozishgan. Shuningdek, dunyoni qayta bo'lib olish, o'z mustamlakalarini kengaytirishni maqsad qilgan Yevropa davlatlarini musulmon davlatlarini parchalab ularning moddiy resurslariga ega chiqish harakatida soxta salafiylar kabi firqalardan “unumli” foydalandilar. Bu borada Buyuk Britaniya razvedkachisi, sobiq harbiy xizmatchisining “Mister Hemperning xotiralari” deb nomlangan kitobida Muhammad ibn Abdulvahobdan o'z mustamlakachilik maqsadlarini rivojlantirish yo'lida qanday foydalanganlarini yozib o'tgan.

Salafiylik da'vo qilayotganlarni ularning ishlarini yaxshilab o'rganib chiqilsa, bu da'vo puch ekanligini oddiy inson ham tushunib etaveradi. Ularning biz sahoba va tobe'inlar yo'liga ergashamiz, bizning yo'limiz salaflar yo'li, degan oddiy da'volarini olib qaralsa, bu asossiz da'vo. Chunki Payg'ambar alayhissalom va sahobalarga tobe'inlarga ularga yaqin zamonda yashab o'tgan Imom Abu Hanifa, Imom Shofe'iy , Imom Molik, Imom Ahmad Hanbal rahmatullohi alayhimlar albatta Qur'oni karimni, Hadisi sharifni ulardan ko'ra yaxshiroq tushunishgan va ularga amal qiluvchi sahoba va tobe'in zotlarni bevosita ta'limlarini olganlar. Ular to'g'risida o'z zamonlarida va undan keyin ham biron bir adolatli olim tanqid yoki inkor qilmagan. Lekin U Ibn Taymiyami, Muhammad Ibn Abdulvahhobmi, Alboniymi o'z zamonida qattiq tanqidga uchragan ota-onalari ulardan voz kechgan holatlari yuz berganiga tarix guvoh, xo'sh shundan keyin ham ularni to'g'ri e'tiqodda deb ergashib bo'ladimi?

Ular to'rt ahli sunna val jamoa mazhablarini tanqid qilib Islomni tafriqaga solgan deb da'vo qilishsada, o'zlari yana bir murosasiz mazhab, firqa tashkil qilayotganlarini tan olgilari kelmaydi. Islomni shafqatsiz, murosaga kelmaydigan din sifatida namoyon qilish bilan o'zlarini kim ekanliklarini ko'rsatib bo'ldilar. Yer yuzining qaysi burchagida ularning tarfdorlari ko'paysa o'sha joyda birodarkushlik urushlari, turli nizolar bo'lib o'tmoqda. Iroq Suriya Jazoir, Misr, Afg'oniston fojealari fikrimizga yaqqol dalil bo'ladi.

Hurmatli o'quvchi! Nomi yaltiroq, ko'rinishi chiroyli shior ko'targan har qanday yangi oqim va firqalarga ergashib ketishdan ehtiyot bo'lishimiz kerak. “Hizbut tahriri Islomiy”, ya'ni islomni ozod qilish partiyasi, “Imom Buxoriy askarlari”, “Turkiston islom harakati”, “Tablig'chilar”, “Sunnatga yordam qilish jamoasi” qarang tashqaridan qaraganda chiroyli ko'rinsada, u oqimlarning har biri musulmonlar tepasiga qancha musibatlarni keltirib chiqardi. Bunday fojeali holatlarni o'zimiz ham boshimizdan o'tkazdik.

Payg'ambar alayhissalom hadisi shariflarida: “Mo''min kishi bir (gazanda) uyasidan ikki marta (o'zini) chaqtirmaydi”, – deb marhamat qilganlar. Keling “Do'stning eskisi yaxshi” degan xalq hikmatiga asoslangan holda hali biror noto'g'ri holati qayd etilmagan, ming yillardan beri musulmonlarning deyarli uchdan ikkisi og'ishmay amal qilib kelayotgan, yurtimizda ham qadimdan joriy bo'lib kelgan Hanafiy mazhabini mahkam ushlagan holda amal qilaylik, tinch osoyishta ibodatlarimiz bajarayotganimizga shukrona qilaylik.

Adxamjon Abdurahmonov,
Pop tuman “Saidjalolxo'ja”
jome masjidi imom noibi