Kufa fiqh maktabiga Abu Hanifa (rahmatullohi alayh) asos solgan bo'lsalar, uning taraqqiy etishida shogirdlari Imom Muhammad ibn Hasan Shayboniyning (rahmatullohi alayh) hissasi katta. Olimning to'liq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Hasan bo'lib, “Shayboniy” unga berilgan nisbadir. Otasi asli Damashq yaqinidagi G'uta qishlog'idan bo'lgan. Imom Muhammad Iroqdagi Vosit qishlog'ida 749 (123 h.) yili tug'ilib, Kufa va Bog'dod shaharlarida voyaga etgan. O'n sakkiz yoshgacha ustozi Abu Hanifa (rahmatullohi alayh) huzurlarida ta'lim olgan.
Abdulkarim Zaydon Shayboniy: “Abu Hanifa fiqh yo'nalishida asar bitmadi, uning so'zlari bizgacha Abu Yusuf va Muhammad ibn Hasanlar (rahimahumalloh) orqali etib keldi”, deb yozadi. Haqiqatda, Abu Hanifa (rahimahulloh) maktabining uslubi ijtihod ruhini tarbiyalaydigan, o'quvchilarda erkin fikrni shakllantiradigan halqa bo'lgan.
Shuningdek, bo'lg'usi olimga Misvor ibn Kidom, Molik ibn Mig'vol, Umar ibn Zar Hamadoniy, Sufyon Savriy, Abdurahmon Avzo'iy (rahmatullohi alayhim) ustozlik qilishgan. Madinada Imom Molikdan (rahimahulloh) uch yil tahsil olib, so'ngra Bog'dodga qaytib, faoliyatini davom ettirgan. Imom Shofi'iy (rahimahulloh) bilan ko'p masalalarda munozara qilishgan. U zot Imom Muhammadni ustozim deb hurmat bilan tilga olgan.
Imom Muhammadning barcha kitoblari bizgacha etib kelgan. Dasuqiy aytishicha, u fiqhni ilmiy uslubda kitob shakliga keltirgan birinchi olim edi. Olimlar Imom Muhammad asarlarini ikki guruhga bo'lishadi: birinchi guruhga “Mabsut”, “Ziyodot”, “Jomei kabir”, “Jomei sag'ir”, “Siyari kabir”, “Siyari sag'ir” kitoblari kiritilib, ularning hammasi “Zohir rivoya” deb nomlangan. Kitoblarning bunday atalishi ularda keltirilgan dalillarni ishonchli kishilar rivoyat qilishgani tufaylidir. Ikkinchi turga “Kayniyot”, “Horuniyot”, “Jurjoniyot”, “Ruqiyot” va “Kitobi ziyodot”lar kiradi. Ular «G'ayri “Zohir rivoya” kitoblari» deb nomlangan.
Mazkur asarlar yillar davomida mazhab faqihlari uchun ishonchli manba bo'lib kelgan. Imom Abu Fazl ibn Muhammad Marvaziy “Zohir rivoya” kitoblariga “Kufiy” deb nom berganlar.
Olimlardan Abu Sulaymon Juzjoniy, Abu Hafs Buxoriy, Muso ibn Nosir Roziy, Muhammad ibn Simo', Muallo ibn Mansur, Ibrohim ibn Rustam, Hishom ibn Ubaydulloh, Iso ibn Ibon, Muhammad ibn Muqotil, Shaddod ibn Hukaym va boshqalar Imom Muhammadning shogirdlaridir. U zot ilmga rag'bati kuchli bo'lganidan ba'zan uy ahliga ham: “Mendan kundalik ehtiyojingizni so'rab, fikrimni chalg'itmanglar, hojatingiz bo'lsa, vakilim orqali hal qilinglar”, der ekan. Imom Shofi'iy (rahmatullohi alayh): “Ixtilofli masalalarda Muhammad ibn Hasandan boshqa qoniqtirib javob beradiganini uchratmadim, halol va harom, nosix va mansux masalalarida undan bilimdonrog'ini ko'rmadim”, deb yozadi.
Sufiyev Ja'farxon
To'raqo'rg'on tumani
"Isxoqxon to'ra" jome masjidi
imom noibi
Kavkaz musulmonlari idorasi raisi, Shayxulislom Ollohshukur Poshozoda O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligi bayrami munosabati bilan “Dunyo” AA orqali O‘zbekiston xalqiga samimiy tabrik va ezgu tilaklarini yo‘lladi:
– Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Qardosh O‘zbekiston xalqini istiqlol ayyomi bilan samimiy muborakbod etib, tinchlik, taraqqiyot va yangi yutuqlar uchun Alloh taolodan xayrli duolar so‘rayman.
Mustaqillik yillarida O‘zbekiston ulug‘vor tarixiy yo‘lni bosib o‘tib, mard va olijanob o‘zbek xalqining mustahkam irodasi tufayli yuksak yutuqlarga erishdi. Bugun mustaqil O‘zbekistonning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va ma’naviy sohalarda katta taraqqiyotga erishayotganiga guvoh bo‘lib turibmiz.
O‘zbekistonni ikkinchi Vatanim deb bilib, uni hamisha qalbimda asrab kelayotgan inson sifatida qardosh o‘zbek xalqining yutuqlaridan chin dildan quvonaman. O‘zbekiston rivoji va farovonligi yo‘lida bor kuch-quvvatini ayamay kelayotgan fidokor rahbar – Prezident Shavkat Mirziyoyev Janobi Oliylarining beqiyos mehnatlarini alohida e’tirof etaman.
O‘zbekiston Prezidenti boshchiligida mamlakat so‘nggi o‘n yil davomida Uchinchi Renessans davrini boshdan kechirmoqda. O‘zbekiston bugun davlat rahbarining yuksak siyosiy tafakkuri va sa’y-harakatlari tufayli islom olamida yorqin nur sochayotgan madaniy-ma’naviy markazga aylandi.
Ushbu zahmatlarning yorqin namunasi bo‘lgan Islom sivilizatsiyasi markazini butun dunyo musulmonlariga taqdim etilgan bebaho tuhfa desak, mubolag‘a bo‘lmaydi. O‘zbek mutafakkirlarining qimmatli ilmiy-ma’naviy merosini xalqaro miqyosda keng targ‘ib etish O‘zbekiston zaminining asrlar davomida shakllanib kelgan ma’rifat va irfon markazi maqomini yana bir bor ifodalaydi.
O‘zbekiston yetakchisi bilan har bir uchrashuv va muloqot men uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ko‘rsatayotgan yuksak e’tibori uchun cheksiz minnatdorlik bildiraman. Yaqinda O‘zbekiston Prezidenti tomonidan “El-yurt hurmati” ordenining topshirilishi menda faxr-iftixor tuyg‘ularini uyg‘otdi va bundan benihoya faxrlanaman.
Mustaqil O‘zbekiston bilan barcha sohalarda aloqalarimizni yanada kengaytirish xalqlarimiz uchun ko‘plab imkoniyatlar yaratadi. Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev hamda O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘rtasida qaror topgan mustahkam qardoshlik munosabatlari, o‘zaro tashkil etilayotgan uchrashuvlar alohida qadr-qimmatga ega bo‘lib, bizga ma’naviy kuch bag‘ishlaydi.
Davlat rahbarlarimizning sa’y-harakatlari va oqilona siyosati tufayli Ozarbayjon va O‘zbekiston o‘rtasidagi aloqalar barcha sohalarda kengayib, qardoshligimiz ittifoqchilik darajasiga ko‘tarildi.
O‘zbekiston qalbimda alohida o‘rin tutadi. Bu mamlakatning har bir yutug‘idan behad quvonaman va uning doimo yuksak cho‘qqilarni zabt etishi uchun duolar qilaman.
O‘zbekistonda oliy diniy ta’lim olib, Ozarbayjon va Kavkazda Shayxulislomlik maqomiga ko‘tarilgan inson sifatida Ozarbayjon va O‘zbekistonning milliy-ma’naviy qadriyatlari hamda tarixiy merosimizga berilayotgan e’tiborni yuksak qadrlayman.
Dunyoda kechayotgan murakkab davrda qardosh xalqlarimiz o‘zlarining tarixiy-ma’naviy meroslariga suyangan holda munosib kelajak qurish yo‘lida ishonch bilan odimlamoqda. Turkiy davlatlar tashkiloti doirasida munosabatlarimizning yanada kengayishi Alloh taoloning bizga ko‘rsatayotgan lutfu karamidir.
Ozarbayjonning ishg‘oldan ozod etilgan hududlarida amalga oshirilayotgan bunyodkorlik va qayta tiklash ishlari, diniy-ma’naviy merosni qayta tiklash jarayoniga turkiy davlatlar orasida birinchi bo‘lib o‘z ezgu tuhfalarini taqdim etgan O‘zbekiston xalqi va davlat rahbariga chin qalbimizdan minnatdorlik bildiramiz.
Yana bir bor O‘zbekiston Mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan qardosh o‘zbek xalqini samimiy muborakbod etib, eng ezgu tilaklarimni yo‘llayman.
Alloh taolo O‘zining ulug‘ rahmati va karamidan barchamizni bahramand etsin. Ezgu orzu-niyatlar va xayrli maqsadlarimizning ro‘yobga chiqishida Alloh madadkor bo‘lsin. Omin!
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati