Fitnalar sodir bo'lganida musulmon kishi shariatning bunga munosabatini bilmog'i kerak bo'ladi. Buning uchun esa ahli sunna ulamolaridan so'rashi va ularning ko'rsatmasiga ko'ra harakat qilmog'i lozim bo'ladi. Chunki Alloh taolo “Agar bilmasangiz zikr ahlidan so'ranglar”, degan. Boshqa bir oyatda esa “Ey iymon keltirganlar! Allohga itoat qiling, Payg'ambarga va o'zingizdan bo'lgan ish boshilarga itoat qiling. Biror narsa haqida tortishib qosangiz, agar Alloh va oxirat kuniga iymon keltirgan bo'lsangiz, uni Allohga va Payg'ambarga qaytaring. Ana shunday qilish xayrli va oqibati yaxshidir”, deyilgan.
Ibn Abbos bu oyatning tafsirida “o'zlaringizdan bo'lgan ishboshilardan” murod din va fiqh ahli deganlar. Qolaversa, esdan chiqarmasligimiz kerakki, ahli sunna val jamoa ulamolari Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamning merosxo'rlaridir. Fitnalar paytida qanday yo'l tutishimizni ulardan so'rashlik bizlarga vojib bo'ladi.
Imom Termiziy Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda, Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Olimlar payg'ambarlarning merosxo'rlaridir. Albatta, Payg'ambarlar dinorni ham dirhamni ham meros qoldirmaganlar. Ular ilmni meros qoldirganlar…”, deyilgan.
Ulamolar Allohning shariatining yordamchilari, insonlarga haqni botildan, hidoyatni zalolatdan ajratib bayon qilib beruvchilardir. Nabiy sollallohu alayhi vasallam “Insonlardan shundaylari borki, ular yaxshiliklar uchun kalit, yomonliklar uchun qulfdir”, deganlar.
Fitnalar eshigini yopadigan ham, ulardan chiqish kaliti ham ulamolardir. Shuning uchun ahli sunna val jamoa ulamolari atrofida yig'ilish va ular bilan birlashish lozim bo'ladi. Musulmonlar jamoasi bilan birga bo'lgandagina fitnalar zarar qilmasligi mumkin. Chunki bo'ri ham podadan ayrilgan qo'yga hujum qilganidek, shayton ham musulmonlar jamoasidan ajralgan kishilarni fitnalar domiga tortib boradi.
Bashir ibn Amrdan rivoyat qilinadi: “Ibn Mas'ud chiqayotgan paytida biz tayyorlanib turdik. U Qodisiya yo'lida kelib tushdi. Bir bog'ga kirib, qazoyi hojat chiqardi. So'ngra tahorat oldi. So'ngra chiqdi. Uning soqollaridan suv tomib turardi. Biz unga: “Bizga nasihat qiling. Insonlar fitnaga tushganlar. Siz bilan yana uchrashamizmi, yo'qmi bilmaymiz”, dedik.
Shunda u: “Allohga taqvo qilinglar. Yaxshi odam xotirjam bo'lguncha yoki fojirdan qutilguncha sabr qilinglar. Jamoatni lozim tutinglar. Albatta, Alloh taolo Muhammad sollallohu alayhi vasallamning ummatini zalolatda jamlamaydi”, dedilar. Jamoat bilan birga bo'lish rahmat bo'lsa, undan ajralish azobdir. Jamoat bilan bo'lgan kishi fitnalardan uzoq bo'ladi va najotga erishadi. Jamotdan ajralgan kishi esa fitnalarga tushadi va azobga duchor bo'ladi. Jamoat bu faqat ko'pchilik degani emas, balki ahli sunna val jamoa yo'lidan yurgan kishilar jamoatdir.
Shuning uchun Ibn Mas'ud roziyallohu anhu “Agar faqih tog'ni ustida bo'lsa edi, u jamoat bo'lardi”, degan edilar.
Huzayfa roziyallohu anhu aytadilar: “Insonlar Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan yaxshiliklar haqida so'rardilar. Men esa unga tushib qolishimdan qo'rqib yomonliklar haqida so'rardim. Men “Yo Rasululloh! Biz johiliyat va yomonliklarda edik. Alloh taolo bizga mana bu yaxshilikni keltirdi. Bu yaxshilikdan keyin yomonlik bo'ladimi?” deb so'radim. “Ha. Faqat unda daxon bo'ladi” dedilar. “Uning daxoni nima?” dedim. U zot: “Bir qavmlar bo'ladi, ular mening yo'limdan boshqa yo'lda bo'ladilar. Ularni taniysan va inkor qilasan” dedilar. Men “Mana shu yaxshiliklardan keyin yana yomonliklar bo'ladimi?” dedim. “Ha. Jahannam eshigiga chaqiruvchilar bo'ladi. Kim ularga ijobat qilsa, unga (jahannamga) tushadilar” dedilar u zot. Men: “Yo Rasululloh! Bizga ularni sifatlab bering” , dedim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ularning terilari xuddi bizning terilarimizdek, bizning tillarimiz bilan gaplashadilar”, dedilar. “O'sha narsalar menga etib qolsa, menga nimani buyurasiz”, dedim. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Musulmonlar jamoasi va ularning imomlarini lozim tut”, dedilar.
TII Modul' ta'lim shakli bitiruvchisi,
Horazm viloyati, Shovot tumani Yusuf Hamadoniy
jome masjidi imom-xatibi Shermuhammad Boltayev
Bismillahir Rohmanir Rohiym
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV