3-QISM

Raddiya: Ulamolar hijratning hukmi borasida turli qarashlarni bayon qilganlar:

1. Islomning avvalida hijrat mandub, ya’ni targ‘ib qilingan amal edi. Keyin Makkadan Madinaga hijrat qilish farz bo‘ldi. Makka fath qilinganda esa hijratning vojiblik hukmi bekor bo‘ldi. Ish yana mandublikka qaytdi.

Demak, farz hijrat tugatilib, mandub hijrat qolgan. O'z mazmuniga ko'ra hijratning Qiyomat kunigacha davom etishini ifoda etuvchi hadislarda ana shu mandublik nazarda tutilgan. Bu Imom Abu Hanifa rahimahulloh va Shofeiydan Al-Xattobiyning qarashlaridir. Bizning hanafiy ulamolari mana shu fikrni ta’kidlaydilar (Al-Xattobiy “Ma’olimus-sunan, Imom Saraxsiy “Mabsut”, Kosoniy “Badoi’us-sanoi'”, Ibn Obidin “Raddul muhtor”, Aliy Qori “Mirqotul mafotih”).

Hijrat deganda “Kufr diyori”dan “Islom diyori”ga qochish tushuniladi.

Demak, mazkur imomlarimiz “Kufr diyori”dan “Islom diyorlari”ga ko‘chishni mandub hukmida qoldi, vojib hukmida emas, deganlar. Albatta, ularning mandub degan gaplari “Islom diyori”dan chiqib ketayotganlarga tegishli emas.

1. Makkadan Madinaga hijrat qilishning vojibligi Makka fathi kuni bekor bo‘lgan. Chunki Makka o‘sha kundan e’tiboran “Islom diyori”ga aylangan. Makka fathigacha kim u yerdan Madinaga hijrat qilgan bo‘lsa, hijratning savobini olgan, boshqalarga bu nasib bo‘lmagan. Endi qiyomatgacha boqiy qolgan hijrat esa “Kufr diyori”da iymon keltirgan kishining hijratidir. Unga Islom hukmlari joriy bo'lishi uchun “Islom diyori”ga kelishi vojib bo‘ladi.

Bu fikrni aytgan ulamolar ham hijrat “Kufr diyori”dan “Islom diyori”ga bo‘lishiga urg‘u bermoqdalar. Ular yanada fikrlarini rivojlantirib, Alloh taolo uchun ilm izlash, Makkadagi MasjidulHaromni, Madinadagi Masjidun-nabaviyni va Qudusdagi Masjidul Aqsoni ziyorat qilish, vatanini dushmandan himoya qilish, halol rizq topish uchun safar qilish ham boqiy qolgan hijrat turlaridandir, deydilar;

Alloh taolo jannatni va’da qilgan hijrat, ya’ni, boridan mahrum bo‘lib, Payg‘ambarimiz alayhissalomning yonlariga kelish Makka fathi bilan to‘xtagan. Endi qolgan hijrat gunohu yomonliklardan chetlanish hijratidir.

Bu haqda Payg‘ambarimiz alayhissalom bunday deydilar: “Albatta, hijrat ikki xislatdir: gunohlardan chetlanish hamda Alloh va Rasuliga ajralib kelish...” (Imom Ahmad rivoyati).

Boshqa hadisi shariflarda Payg‘ambarimiz alayhissalom bunday deganlar: “Hijrat qiluvchi xato va gunohlardan uzoqlashgan kishidir” (Imom Ibn Moja rivoyati).

Yana boshqa hadisda Rasululloh alayhissalom: “Qo‘li va tili bilan o‘zgalarga ozor bermagan kishi musulmondir. Alloh taolo man etgan narsalardan qaytgan kishi Xudo yo‘lida hijrat qilgan kishidir”, deganlar (Imom Buxoriy rivoyati).

Yana bir hadisda esa Ummu Anas roziyallohu anhu Rasululloh alayhissalomdan nasihat qilishni so‘raydilar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Gunohlardan tiyilgin, o‘sha hijratning eng kattasidir. Farzlarga rioya qilgin, o‘sha jihodning eng afzalidir. Zikrni ko‘paytirgin, Qiyomat kuni Alloh taoloning huzuriga borganingda, unga eng mahbub amal shu bo‘ladi”, deganlar (Imom Tabaroniy rivoyati).

Tarixdan ma’lumki, uzoq asrlar davomida yurtimizda Islom ahkomlari ustuvor bo‘lib, ajdodlarimiz unga ixlos bilan amal qilib kelganlar. Shundan so‘ng yurtimizni g‘ayridinlar istilo qilgan bo‘lsa-da, bu davrlarda ham musulmonlarning hammasi boshqa yurtlarga ko‘chib ketmaganlar. Balki, mo‘min-musulmon ota-bobolarimiz vatanda qolib, qo‘llaridan kelgancha dinimizga amal qilishga va kelgusi avlodga din omonatini yetkazishga harakat qilganlar.

Shukrki, vatanimiz istiqlolga erishganidan keyin yana yurtimiz musulmonlari dinga oshkora amal qilish, toat-ibodatlarni jamoat bo‘lib masjidlarda ado etish, haj va umra kabi amallarni ham keng miqyosda bajarish imkoniyatiga ega bo‘ldilar. Shu sababli yurtimiz “Islom diyori” hukmida qolgan.

Shunday ekan, yurtimizdan go‘yoki hijrat qilish farz yoki vojib ekanini da’vo qilayotgan shaxslarning aytayotgan so‘zlari shar’iy asosga ega emas. Balki, diniy tushunchalarni buzib talqin qilish hisoblanadi. Barchamiz bundan ogoh bo‘lishimiz lozim.

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i,

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi