Sayt test holatida ishlamoqda!
20 Avgust, 2026   |   7 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:10
Quyosh
05:37
Peshin
12:26
Asr
17:15
Shom
19:19
Xufton
20:41
Bismillah
20 Avgust, 2026, 7 Rabi`ul avval, 1448

Sunnat nimalarni o'z ichiga oladi?

02.11.2022   2472   3 min.
Sunnat nimalarni o'z ichiga oladi?

1. «Gap» – bunga Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning turli holat va munosabatlarda aytgan gaplari kiradi. Misol uchun, «Albatta ishlar niyatga bog'liqdir» deganlar. Mana shu muborak gapni eshitgan odamlar omonat tariqasida uni eshitmaganlarga etkazganlar. Shu tarzda avloddan-avlodga o'tib, muhaddis olimgacha etib kelgan. Muhaddis esa, ilmiy yo'llar bilan tekshirib, uning hadis ekanligiga ishonch hosil qilgandan so'nggina kitobiga kirgizgan. Buni «qavliy (gap) sunnat» deyiladi.

2. «Ish» deb Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning qilgan ish-amallari tushuniladi. Aytaylik, tahorat qilishlari, namoz o'qishlari, haj ado etishlari va boshqa ishlari. Shunga o'xshash amallarini ko'rganlar ko'rmaganlarga aytib, ko'rsatib berganlar. Bunday ma'lumotlar shu tariqa hadis olimiga etib kelgan va Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning qilgan ishlari sifatida asar bo'lib qolgan. Buni «amaliy (ish) sunnat» deyiladi.

3. «Taqrir» – bir narsaga iqror bo'lish, uning to'g'riligini tasdiqlash-ma'qullash ma'nosini anglatadi. Sunnatdagi taqrir esa Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sahobai kiromlar tomonidan sodir bo'lgan ba'zi narsalarni ma'qullashlaridan iborat. Birgina misol: Holid ibn Valid roziyallohu anhu Payg'ambarimiz alayhissalom yuborgan bir to'p lashkarga bosh edi. Borgan joyida junub bo'lib qoladi va sovuqdan qo'rqib, g'usl qilmasdan, tayammum bilan namoz o'qiydi. Uning sheriklari buni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga etkazadilar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Holid ibn Valid roziyallohu anhuning qilgan ishini ma'qullaganlar. Ma'qullash ma'qul, deb aytish bilan yoki inkor qilmay, indamay qo'ya qolish bilan ham bo'ladi. Buni «taqririy sunnat» deyiladi.

4. «Halqiy» deb tana tuzilishidagi sifatlarga aytiladi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamni ko'rgan kishilar U zotning bo'y-bastlari, tana tuzilishlari, sochlari, ko'zlari va boshqa a'zolarini batafsil vasf qilib berganlar. Bu ma'lumotlar ham rivoyat bo'lib muhaddislarga, ular orqali Islom ummatiga etib kelgan. Masalan, Imom Termiziyning «Shamoili Muhammadiyya» asarlari aynan shu masalaga bag'ishlangan alohida kitobdir. Barcha muhaddislarimiz ham alohida kitob ta'lif qilmasalar-da, shu ma'nodagi hadisi shariflardan o'zlariga etganlarini rivoyat qilib qoldirganlar.

5. «Hulqiy-axloqiy sifatlar». Sahobai kiromlar Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sabrlari, hilmlari, shijoatlari, sahiyliklari kabi barcha axloqiy fazilatlarini ham rivoyat qilib qoldirganlar. Bu haqdagi ma'lumotlar ham sunnatga kiradi.

6. «Tarjimai hol». Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning muborak hayotlari, U zot tavallud topganlaridan boshlab, to Robbilari dargohiga etgunlaricha bo'lgan tarjimai hollari o'ta aniqlik va butun tafsilotlari bilan rivoyat qilingan. Bu bobga tegishli rivoyatlar to'plami «Siyrat» deyiladi.

Muhaddis ulamolarimiz mana shu olti bandga tegishli har bitta ma'lumotni atroflicha, chuqur o'rganib, o'z kitoblariga kiritganlar. O'z-o'zidan ma'lum bo'lmoqdaki, Sunnat Islom uchun, musulmonlar uchun o'ta muhim manba. Chunki u Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom, ya'ni Alloh taoloning oxirgi va mukammal dinini o'z hayotlarida to'liq tatbiq qilib ko'rsatgan muborak zotning gaplari, ishlari, ma'qullashlari, xalqiy, xulqiy sifatlari va tarjimai hollari majmuasidan iboratdir.

 

(Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf).
"Hadis va hayot" kitobidan.

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

18.08.2026   22704   4 min.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.

Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.

Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.

Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.

O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.

O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.

Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.

Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.

Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.

Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.

Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.

– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.

– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.

Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.

– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari