Sayt test holatida ishlamoqda!
16 Avgust, 2026   |   3 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:05
Quyosh
05:33
Peshin
12:27
Asr
17:19
Shom
19:25
Xufton
20:49
Bismillah
16 Avgust, 2026, 3 Rabi`ul avval, 1448

Sunnat nimalarni o'z ichiga oladi?

02.11.2022   2369   3 min.
Sunnat nimalarni o'z ichiga oladi?

1. «Gap» – bunga Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning turli holat va munosabatlarda aytgan gaplari kiradi. Misol uchun, «Albatta ishlar niyatga bog'liqdir» deganlar. Mana shu muborak gapni eshitgan odamlar omonat tariqasida uni eshitmaganlarga etkazganlar. Shu tarzda avloddan-avlodga o'tib, muhaddis olimgacha etib kelgan. Muhaddis esa, ilmiy yo'llar bilan tekshirib, uning hadis ekanligiga ishonch hosil qilgandan so'nggina kitobiga kirgizgan. Buni «qavliy (gap) sunnat» deyiladi.

2. «Ish» deb Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning qilgan ish-amallari tushuniladi. Aytaylik, tahorat qilishlari, namoz o'qishlari, haj ado etishlari va boshqa ishlari. Shunga o'xshash amallarini ko'rganlar ko'rmaganlarga aytib, ko'rsatib berganlar. Bunday ma'lumotlar shu tariqa hadis olimiga etib kelgan va Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning qilgan ishlari sifatida asar bo'lib qolgan. Buni «amaliy (ish) sunnat» deyiladi.

3. «Taqrir» – bir narsaga iqror bo'lish, uning to'g'riligini tasdiqlash-ma'qullash ma'nosini anglatadi. Sunnatdagi taqrir esa Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sahobai kiromlar tomonidan sodir bo'lgan ba'zi narsalarni ma'qullashlaridan iborat. Birgina misol: Holid ibn Valid roziyallohu anhu Payg'ambarimiz alayhissalom yuborgan bir to'p lashkarga bosh edi. Borgan joyida junub bo'lib qoladi va sovuqdan qo'rqib, g'usl qilmasdan, tayammum bilan namoz o'qiydi. Uning sheriklari buni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga etkazadilar. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Holid ibn Valid roziyallohu anhuning qilgan ishini ma'qullaganlar. Ma'qullash ma'qul, deb aytish bilan yoki inkor qilmay, indamay qo'ya qolish bilan ham bo'ladi. Buni «taqririy sunnat» deyiladi.

4. «Halqiy» deb tana tuzilishidagi sifatlarga aytiladi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamni ko'rgan kishilar U zotning bo'y-bastlari, tana tuzilishlari, sochlari, ko'zlari va boshqa a'zolarini batafsil vasf qilib berganlar. Bu ma'lumotlar ham rivoyat bo'lib muhaddislarga, ular orqali Islom ummatiga etib kelgan. Masalan, Imom Termiziyning «Shamoili Muhammadiyya» asarlari aynan shu masalaga bag'ishlangan alohida kitobdir. Barcha muhaddislarimiz ham alohida kitob ta'lif qilmasalar-da, shu ma'nodagi hadisi shariflardan o'zlariga etganlarini rivoyat qilib qoldirganlar.

5. «Hulqiy-axloqiy sifatlar». Sahobai kiromlar Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning sabrlari, hilmlari, shijoatlari, sahiyliklari kabi barcha axloqiy fazilatlarini ham rivoyat qilib qoldirganlar. Bu haqdagi ma'lumotlar ham sunnatga kiradi.

6. «Tarjimai hol». Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning muborak hayotlari, U zot tavallud topganlaridan boshlab, to Robbilari dargohiga etgunlaricha bo'lgan tarjimai hollari o'ta aniqlik va butun tafsilotlari bilan rivoyat qilingan. Bu bobga tegishli rivoyatlar to'plami «Siyrat» deyiladi.

Muhaddis ulamolarimiz mana shu olti bandga tegishli har bitta ma'lumotni atroflicha, chuqur o'rganib, o'z kitoblariga kiritganlar. O'z-o'zidan ma'lum bo'lmoqdaki, Sunnat Islom uchun, musulmonlar uchun o'ta muhim manba. Chunki u Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom, ya'ni Alloh taoloning oxirgi va mukammal dinini o'z hayotlarida to'liq tatbiq qilib ko'rsatgan muborak zotning gaplari, ishlari, ma'qullashlari, xalqiy, xulqiy sifatlari va tarjimai hollari majmuasidan iboratdir.

 

(Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf).
"Hadis va hayot" kitobidan.

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ikki ulug‘ ne’mat

14.08.2026   13270   3 min.
Ikki ulug‘ ne’mat

Bismillahir Rohmanir Rohiym

#Mustaqillikning 35 yilligi

 

Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.

Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).

Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.

Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).

Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.

Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.

Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.

Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).

Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.

Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.

Isomiddin AHROROV

MAQOLA