Sayt test holatida ishlamoqda!
15 Sentabr, 2026   |   4 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:43
Quyosh
06:03
Peshin
12:18
Asr
16:43
Shom
18:37
Xufton
19:52
Bismillah
15 Sentabr, 2026, 4 Rabi`us soni, 1448

Halifalik

28.10.2022   4071   6 min.
Halifalik

Shuni ta'kidlash lozim, Islomda haq­­qoniy xalifalik davri allaqachon o'tib ketgan. Payg'ambarimiz Muhammad sol­lallohu alayhi va sallam hayotlik chog'­laridayoq haqqoniy xalifalik davri­ni aniq aytganlar. U zot alayhissalom: “Halifalik o'ttiz yildir! Undan ke­yin podsholik bo'ladi”, deganlar (Imom Termiziy, Imom Abu Dovud, Imom Ahmad ibn Hanbal rahimahumulloh rivoyati).

Ushbu hadis Payg'ambarimizning mo''­jiza­laridan biri bo'lib, unda aytilgan xabar Rasulullohdan keyin o'ttiz yil da­vomi­da o'z tasdig'ini topdi. Ma'lumki, Islom ummati uchun to'rt roshid xalifa bor. Ular: Abu Bakr, Umar, Usmon va Ali roziyallohu anhum. Shu to'rt xalifaning musulmonlar ustida rahbarlik davri o'ttiz yilga to'g'ri kelgan. Bularning davri o'tgach, Islom ummati orasida haqqoniy xalifalik davri tugab, Payg'ambarimiz bashorat qilganlaridek, podsholik davri boshlandi.

Hizbchilar xalifasi bo'lmagan ummatning ibodatida naf yo'q, deydilar. Ular bu qarorga Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ushbu hadisini asos qilmoq­chi bo'lishadi: “Kim imom (bosh­liq)­siz o'lsa, johiliyatda o'libdi” (Imom Ahmad rivoyati). Ular bu hadisga ­tayanib, xalifalik masalasini Islom arkonlaridan ham muhim deb birinchi o'ringa qo'yishgan. Buning oqibatida o'z­lari ham adashib, tobelarini ham zalolatga bosh­laganlar.

Hadis esa mazmun jihatidan ikki xil ma'noga ega:

1) haqqoniy xalifa mavjud bo'laturib, unga itoatsizlik qilganlar go'yo johi­liyat davrida o'lganlar kabi o'libdi;

2) boshida rahnamosi, imomi, boshlig'i bo'laturib, unga itoat qilmagan o'zboshim­chalar go'yo johiliyatda o'lgandek o'libdi.

Birinchi ma'noga ko'ra, hadis ma'lum davrgagina xos bo'lib, bugungi kunda o'z kuchini yo'qotgan hisoblanadi. Chunki yuqoridagi hadisda aytilganidek, haqqoniy xalifalik davri dastlabki o'ttiz yilda nihoyasiga etgan. Demak, bu hadis hozirgi kunga daxldor emas. Hizbchi­larning unga suyanishi xatodir.

Ikkinchi ma'noga ko'ra, hadis hukmi umumiy bo'lib, bugungi kunda ham o'z kuchini yo'qotmagan. Biroq, aynan xalifani emas, balki imomni, boshliqlarni nazar­da tutadi. Diqqat qilsangiz, ikki ehtimoliy ma'noda ham hadis hizbchilarning zarariga “ishlaydi”.

Birinchi ma'noga ko'ra, hizbning xali­falik yo'lidagi harakati o'ta mantiqsiz­lik va amrimahol xalifalikni qayta tiklashga behuda urinish bo'lib chiqadi. Birinchidan, Rasululloh sollallohu alay­hi va sallam tomonlaridan aniq vaqti va chegarasi bayon qilingan narsani qayta tiklashga urinish yo aqlsizlik, yoki Rasu­lullohga ishonmaslikdir!

Ikkinchi ma'noga ko'ra esa, hizbning o'zi hadisga ochiqcha ters harakat qilayotir. Axir o'z yurtboshisi, rahnamosi, hokimiga itoatda yashab kelayotgan jamiyatda mavjud hukumatni ag'darib, o'rniga o'zlari istagan shaxsni tayinlashga urinishla­ri mavjud boshchiga, ilm ahliga, imom-dom­lalarga itoatsizlik emasmi?!

Hadisga ikkinchi ma'no nuqtai naza­ridan yondashsak, hizb a'zolarining o'z­lari johiliyat o'limini topuvchi adashgan toifalarning birinchi qatorida turibdi-ku?!

Hanafiy mazhabining yirik olimi, hindistonlik Mulla Jivan hazratlari hukm oyatlariga doir “at-Taf­sirotul Ah­madiya” asarida mavzuga doir quyidagi fikrni ilgari suradi: «Bilib qo'yish lozim, tom ma'nodagi komil xalifalik (davri) Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ushbu: “Halifalik mendan so'ng o'ttiz yildir! Undan ke­yin talashib-tortishiladigan podsholiklar (davri) bo'ladi”, degan hadisi taqozosiga ko'ra, Ali roziyallohu anhuda tamom bo'lgan. Noqis xalifalik esa unday emas (ya'ni o'ttiz yildan keyin ham davom etgan). Chunki abbosiylar davrida, noqis bo'lsa-da, xalifalik bo'lgan. Haqqoniy imomat ham bugungi zamonamizda shartlari yo'q bo'lib ketgani bois topilmaydi. Zero, imomat shartlari ichida eng oxir­gisi qurayshiy bo'lishdir. Bu ham hozir­gi davrda juda ko'p joylarda topilmaydi­gan shartdir.

Shuningdek, mutlaq tarzda kelgan: “Ey imon keltirganlar! Allohga itoat qi­ling, Payg'ambarga va o'zingizdan bo'l­gan ishboshilarga itoat qiling” (Ni­so surasi, 59) oyati karimasiga ko'ra, rah­barlarga (dinga zid ishlarni buyurmasa) itoat qilish vojib bo'ladi. Ular xalifa yo haqqoniy imom deb emas, balki ishboshilarimiz bo'lgani uchun itoat qilamiz, ergashamiz» (Mulla Jivan “At-Tafsirot ul-Ahmadiya”. 201-B. Qozon. Haritonov matbaasi. 1904 m).

Demak, hizbchilarning xalifalik ha­qida ilgari surayotgan fikrlari vo­qe­likda sodir bo'lishi mumkin bo'lmagan amrimahol xayolotdan boshqa narsa emas. Ahli sunna e'tiqodini mahkam tutaman degan shaxs hizbning xayoliy tasavvurotlariga, aslida, buzg'unchi g'oyalariga aldanmasdan, sog'lom fikr yuritsa, haqni topadi.

Botirjon TOJIBOYeV,

Andijon shahar “G'ishtli” jome

masjidi imom-xatibi

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

Toshkentda "Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh – yangi kashfiyotlar" xalqaro mediaforumi ochildi

25.08.2026   84882   6 min.
Toshkentda

Toshkentda 25 avgust kuni O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan «Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh — yangi kashfiyotlar» xalqaro mediaforumining rasmiy ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.


Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.

 


Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida  xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.

 

 


Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.


Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.


Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.

«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.


Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.

«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.


Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.


Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.

«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.


Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.

«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.


Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.

«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.


Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.


Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.

 


Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.


Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor. 

iccu.uz 

Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda Toshkentda
O'zbekiston yangiliklari