Shuni ta'kidlash lozim, Islomda haqqoniy xalifalik davri allaqachon o'tib ketgan. Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi va sallam hayotlik chog'laridayoq haqqoniy xalifalik davrini aniq aytganlar. U zot alayhissalom: “Halifalik o'ttiz yildir! Undan keyin podsholik bo'ladi”, deganlar (Imom Termiziy, Imom Abu Dovud, Imom Ahmad ibn Hanbal rahimahumulloh rivoyati).
Ushbu hadis Payg'ambarimizning mo''jizalaridan biri bo'lib, unda aytilgan xabar Rasulullohdan keyin o'ttiz yil davomida o'z tasdig'ini topdi. Ma'lumki, Islom ummati uchun to'rt roshid xalifa bor. Ular: Abu Bakr, Umar, Usmon va Ali roziyallohu anhum. Shu to'rt xalifaning musulmonlar ustida rahbarlik davri o'ttiz yilga to'g'ri kelgan. Bularning davri o'tgach, Islom ummati orasida haqqoniy xalifalik davri tugab, Payg'ambarimiz bashorat qilganlaridek, podsholik davri boshlandi.
Hizbchilar xalifasi bo'lmagan ummatning ibodatida naf yo'q, deydilar. Ular bu qarorga Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ushbu hadisini asos qilmoqchi bo'lishadi: “Kim imom (boshliq)siz o'lsa, johiliyatda o'libdi” (Imom Ahmad rivoyati). Ular bu hadisga tayanib, xalifalik masalasini Islom arkonlaridan ham muhim deb birinchi o'ringa qo'yishgan. Buning oqibatida o'zlari ham adashib, tobelarini ham zalolatga boshlaganlar.
Hadis esa mazmun jihatidan ikki xil ma'noga ega:
1) haqqoniy xalifa mavjud bo'laturib, unga itoatsizlik qilganlar go'yo johiliyat davrida o'lganlar kabi o'libdi;
2) boshida rahnamosi, imomi, boshlig'i bo'laturib, unga itoat qilmagan o'zboshimchalar go'yo johiliyatda o'lgandek o'libdi.
Birinchi ma'noga ko'ra, hadis ma'lum davrgagina xos bo'lib, bugungi kunda o'z kuchini yo'qotgan hisoblanadi. Chunki yuqoridagi hadisda aytilganidek, haqqoniy xalifalik davri dastlabki o'ttiz yilda nihoyasiga etgan. Demak, bu hadis hozirgi kunga daxldor emas. Hizbchilarning unga suyanishi xatodir.
Ikkinchi ma'noga ko'ra, hadis hukmi umumiy bo'lib, bugungi kunda ham o'z kuchini yo'qotmagan. Biroq, aynan xalifani emas, balki imomni, boshliqlarni nazarda tutadi. Diqqat qilsangiz, ikki ehtimoliy ma'noda ham hadis hizbchilarning zarariga “ishlaydi”.
Birinchi ma'noga ko'ra, hizbning xalifalik yo'lidagi harakati o'ta mantiqsizlik va amrimahol xalifalikni qayta tiklashga behuda urinish bo'lib chiqadi. Birinchidan, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam tomonlaridan aniq vaqti va chegarasi bayon qilingan narsani qayta tiklashga urinish yo aqlsizlik, yoki Rasulullohga ishonmaslikdir!
Ikkinchi ma'noga ko'ra esa, hizbning o'zi hadisga ochiqcha ters harakat qilayotir. Axir o'z yurtboshisi, rahnamosi, hokimiga itoatda yashab kelayotgan jamiyatda mavjud hukumatni ag'darib, o'rniga o'zlari istagan shaxsni tayinlashga urinishlari mavjud boshchiga, ilm ahliga, imom-domlalarga itoatsizlik emasmi?!
Hadisga ikkinchi ma'no nuqtai nazaridan yondashsak, hizb a'zolarining o'zlari johiliyat o'limini topuvchi adashgan toifalarning birinchi qatorida turibdi-ku?!
Hanafiy mazhabining yirik olimi, hindistonlik Mulla Jivan hazratlari hukm oyatlariga doir “at-Tafsirotul Ahmadiya” asarida mavzuga doir quyidagi fikrni ilgari suradi: «Bilib qo'yish lozim, tom ma'nodagi komil xalifalik (davri) Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning ushbu: “Halifalik mendan so'ng o'ttiz yildir! Undan keyin talashib-tortishiladigan podsholiklar (davri) bo'ladi”, degan hadisi taqozosiga ko'ra, Ali roziyallohu anhuda tamom bo'lgan. Noqis xalifalik esa unday emas (ya'ni o'ttiz yildan keyin ham davom etgan). Chunki abbosiylar davrida, noqis bo'lsa-da, xalifalik bo'lgan. Haqqoniy imomat ham bugungi zamonamizda shartlari yo'q bo'lib ketgani bois topilmaydi. Zero, imomat shartlari ichida eng oxirgisi qurayshiy bo'lishdir. Bu ham hozirgi davrda juda ko'p joylarda topilmaydigan shartdir.
Shuningdek, mutlaq tarzda kelgan: “Ey imon keltirganlar! Allohga itoat qiling, Payg'ambarga va o'zingizdan bo'lgan ishboshilarga itoat qiling” (Niso surasi, 59) oyati karimasiga ko'ra, rahbarlarga (dinga zid ishlarni buyurmasa) itoat qilish vojib bo'ladi. Ular xalifa yo haqqoniy imom deb emas, balki ishboshilarimiz bo'lgani uchun itoat qilamiz, ergashamiz» (Mulla Jivan “At-Tafsirot ul-Ahmadiya”. 201-B. Qozon. Haritonov matbaasi. 1904 m).
Demak, hizbchilarning xalifalik haqida ilgari surayotgan fikrlari voqelikda sodir bo'lishi mumkin bo'lmagan amrimahol xayolotdan boshqa narsa emas. Ahli sunna e'tiqodini mahkam tutaman degan shaxs hizbning xayoliy tasavvurotlariga, aslida, buzg'unchi g'oyalariga aldanmasdan, sog'lom fikr yuritsa, haqni topadi.
Botirjon TOJIBOYeV,
Andijon shahar “G'ishtli” jome
masjidi imom-xatibi
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati