Sayt test holatida ishlamoqda!
22 Avgust, 2026   |   9 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:13
Quyosh
05:39
Peshin
12:26
Asr
17:13
Shom
19:16
Xufton
20:38
Bismillah
22 Avgust, 2026, 9 Rabi`ul avval, 1448

O'ylab gapir! Sen hadis aytyapsan

18.10.2022   1773   4 min.
O'ylab gapir! Sen hadis aytyapsan

Har bir ilmning asosi va sanadi bor. Islom ilmlarining oliy bo'lishida ham sanadning o'rni kattadir.

Imom Muslim rahimahulloh o'z «Sahih»larining muqaddimasida Abdan ibn Usmon roziyallohu anhudan keltirganlar: «Abdulloh ibn Marvaziydan eshitdim: "Sanadlar dindandir. Agar sanad bo'lmaganida, xohlagan odam xohlagan gapini gapirgan bo'lar edi", dedilar». Bizda Qur'on, hadis, aqoid, fiqh va boshqa ilm hamda fanning asosi bor. Bu asoslarning hammasi Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan keladi. Naqshbandiyadagi ikkita mashhur sanad Naqshbandiya tariqatini ifodalaydi. Yoki Rifoiy hazratlarining o'z sahih sanadi bor. Ana shu sanad bo'lgani uchun sanadi bo'lmagan odam gapirishga qo'rqadi. Sahobalar bizdan ko'ra hadis aytishga haqli bo'lganlar. Ularning orasida shunday odat bor ediki, qaysidir sahoba hadis aytadigan bo'lsa, boshqalari «O'ylab gapir! Sen hadis aytyapsan», der edi.

Hadis aytishning mas'uliyati bor. Sanad, rivoyating bo'lishi va shunga o'xshagan bir nechta talablarga qattiq e'tibor qaratiladi. Hozirgi kunga kelib esa, hamma hadis aytadigan bo'lib qoldi. Bilsa-bilmasa, hadis deb aytaveradi. Bundan ehtiyot bo'lish kerak. Hadisi sharifni aytishning mas'uliyati bor. Har bir noto'g'ri va asossiz aytilgan hadis uchun qattiq javob beriladi.

Muhammad ibn Sirin rahimahulloh oltin bir qoidani aytganlar: «Olayotgan ilmlaringiz dindir. Ilm asli dindir. Diningizni kimdan olayotganizga e'tiborli bo'ling».

Imom Hatib Bag'dodiy rahimahulloh: «Ilm ulamolarning og'izlaridangina olinadi», deydilar. Ya'ni ulamolarning og'zidan ilmni olish, sanad bilan olish nazarda tutilyapti. Har bir ilmda ustozlar uzilmasdan muallifga boradi. Masalan, «Tafsiri Nasafiy» Imom Nasafiydan ustoz va shogird an'anasi uzilmasdan kelgan. Sanad ijoza berib kelingan bo'ladi.

Imom Shofe'iy aytadilar: «Sanadsiz ilm talab qiladigan odam kechasi o'tin to'playdigan odamga o'xshaydi. Qo'rong'ida o'tin to'playman deb qo'lini cho'zadi, o'tinning tagida esa zaharli ilon turgan bo'ladi va bir kun chaqib oladi. Ustozsiz ilm hosil qilmoqchi bo'lgan odam ham bir kun mana shu holga tushadi».

Sufyon Savriy aytadilar: «Sanad mo'minning qurolidir. Sening quroling bo'lmasa, nima bilan jang qilasan?». To'rt mazhabni oladigan bo'lsak, har birining sanadi bor. Shuning uchun bu mazhablar asrlar osha davom etib kelyapti. Inshaalloh, bu mazhablar qiyomatgacha davom etadi, chunki ularning pishiq asosi bor.

Biror ilm haqida gap ketganda, albatta, uning sanadiga e'tibor berish lozim. Bir zum ehtiyotkorlikni yo'qotgan odam yot g'oyalar ta'siriga tushib qolishi hech gap emas. Hozirgi kunda avj olayotgan diniy ekstremizm va terrorizm kabi guruhlar ham umuman Islom diniga to'g'ri kelmaydigan ma'lumot va qarashlar bilan kishilarni zaharlamoqda. Ilmi bo'lmagan odamning bunday tuzoqlarga tushib qolishi juda oson. Qaysidir ilm haqida gap ketdimi, tushunmasangiz, ulamolarga murojaat qiling. To'g'ri va asosli ma'lumotni oling. Har qanday vaziyatda ham loqaydlikka yo' qo'ymang. Loqaydlik aslida insoniyat yaratilganidan boshlab uning eng katta dushmani bo'lib kelgan.

Ba'zida shunday hollarga duch kelinyaptiki, hadisni ayrimlar o'zlarining manfaatlariga moslashtirib olishyapti. Buni qanday tushunish kerak? Bilib qo'ying, hadis Payg'ambar alayhissalomning aytgan gaplaridir. Uni o'zgartirish, yolg'onini to'qib chiqarish, o'z manfaatlari yo'lida moslashtirish eng katta gunohdir. Bunday ishlarni qilib turib, xotimangiz chiroyli bo'lishiini kutmang!

Sayyid Rahmatulloh Termiziy

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Yangiliklar

O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

18.08.2026   33704   4 min.
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda

O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.

Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.

Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.

Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.

Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.

O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.

O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.

Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.

Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.

Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.

Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.

Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.

– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.

– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.

Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.

– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.

Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

 

O'zbekiston yangiliklari