Sayt test holatida ishlamoqda!
29 Avgust, 2026   |   16 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:22
Quyosh
05:46
Peshin
12:24
Asr
17:05
Shom
19:05
Xufton
20:25
Bismillah
29 Avgust, 2026, 16 Rabi`ul avval, 1448

O'ylab gapir! Sen hadis aytyapsan

18.10.2022   1943   4 min.
O'ylab gapir! Sen hadis aytyapsan

Har bir ilmning asosi va sanadi bor. Islom ilmlarining oliy bo'lishida ham sanadning o'rni kattadir.

Imom Muslim rahimahulloh o'z «Sahih»larining muqaddimasida Abdan ibn Usmon roziyallohu anhudan keltirganlar: «Abdulloh ibn Marvaziydan eshitdim: "Sanadlar dindandir. Agar sanad bo'lmaganida, xohlagan odam xohlagan gapini gapirgan bo'lar edi", dedilar». Bizda Qur'on, hadis, aqoid, fiqh va boshqa ilm hamda fanning asosi bor. Bu asoslarning hammasi Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan keladi. Naqshbandiyadagi ikkita mashhur sanad Naqshbandiya tariqatini ifodalaydi. Yoki Rifoiy hazratlarining o'z sahih sanadi bor. Ana shu sanad bo'lgani uchun sanadi bo'lmagan odam gapirishga qo'rqadi. Sahobalar bizdan ko'ra hadis aytishga haqli bo'lganlar. Ularning orasida shunday odat bor ediki, qaysidir sahoba hadis aytadigan bo'lsa, boshqalari «O'ylab gapir! Sen hadis aytyapsan», der edi.

Hadis aytishning mas'uliyati bor. Sanad, rivoyating bo'lishi va shunga o'xshagan bir nechta talablarga qattiq e'tibor qaratiladi. Hozirgi kunga kelib esa, hamma hadis aytadigan bo'lib qoldi. Bilsa-bilmasa, hadis deb aytaveradi. Bundan ehtiyot bo'lish kerak. Hadisi sharifni aytishning mas'uliyati bor. Har bir noto'g'ri va asossiz aytilgan hadis uchun qattiq javob beriladi.

Muhammad ibn Sirin rahimahulloh oltin bir qoidani aytganlar: «Olayotgan ilmlaringiz dindir. Ilm asli dindir. Diningizni kimdan olayotganizga e'tiborli bo'ling».

Imom Hatib Bag'dodiy rahimahulloh: «Ilm ulamolarning og'izlaridangina olinadi», deydilar. Ya'ni ulamolarning og'zidan ilmni olish, sanad bilan olish nazarda tutilyapti. Har bir ilmda ustozlar uzilmasdan muallifga boradi. Masalan, «Tafsiri Nasafiy» Imom Nasafiydan ustoz va shogird an'anasi uzilmasdan kelgan. Sanad ijoza berib kelingan bo'ladi.

Imom Shofe'iy aytadilar: «Sanadsiz ilm talab qiladigan odam kechasi o'tin to'playdigan odamga o'xshaydi. Qo'rong'ida o'tin to'playman deb qo'lini cho'zadi, o'tinning tagida esa zaharli ilon turgan bo'ladi va bir kun chaqib oladi. Ustozsiz ilm hosil qilmoqchi bo'lgan odam ham bir kun mana shu holga tushadi».

Sufyon Savriy aytadilar: «Sanad mo'minning qurolidir. Sening quroling bo'lmasa, nima bilan jang qilasan?». To'rt mazhabni oladigan bo'lsak, har birining sanadi bor. Shuning uchun bu mazhablar asrlar osha davom etib kelyapti. Inshaalloh, bu mazhablar qiyomatgacha davom etadi, chunki ularning pishiq asosi bor.

Biror ilm haqida gap ketganda, albatta, uning sanadiga e'tibor berish lozim. Bir zum ehtiyotkorlikni yo'qotgan odam yot g'oyalar ta'siriga tushib qolishi hech gap emas. Hozirgi kunda avj olayotgan diniy ekstremizm va terrorizm kabi guruhlar ham umuman Islom diniga to'g'ri kelmaydigan ma'lumot va qarashlar bilan kishilarni zaharlamoqda. Ilmi bo'lmagan odamning bunday tuzoqlarga tushib qolishi juda oson. Qaysidir ilm haqida gap ketdimi, tushunmasangiz, ulamolarga murojaat qiling. To'g'ri va asosli ma'lumotni oling. Har qanday vaziyatda ham loqaydlikka yo' qo'ymang. Loqaydlik aslida insoniyat yaratilganidan boshlab uning eng katta dushmani bo'lib kelgan.

Ba'zida shunday hollarga duch kelinyaptiki, hadisni ayrimlar o'zlarining manfaatlariga moslashtirib olishyapti. Buni qanday tushunish kerak? Bilib qo'ying, hadis Payg'ambar alayhissalomning aytgan gaplaridir. Uni o'zgartirish, yolg'onini to'qib chiqarish, o'z manfaatlari yo'lida moslashtirish eng katta gunohdir. Bunday ishlarni qilib turib, xotimangiz chiroyli bo'lishiini kutmang!

Sayyid Rahmatulloh Termiziy

MAQOLA
Boshqa maqolalar
Maqolalar

O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

20.08.2026   44022   6 min.
O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI

Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz. 

Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:

 

 

  1. Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
  2. Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
  3. Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
  4. Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
  5. Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
  6. Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
  7. An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
  8. Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
  9. Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
  10. Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
  11. Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
  12. Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
  13. Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
  14. Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
  15. Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
  16. Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
  17. Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
  18. Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
  19. So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
  20. Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
  21. Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
  22. Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
  23. Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
  24. Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
  25. Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
  26. Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
  27. Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
  28. Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
  29. Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
  30. Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
  31. Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
  32. Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
  33. Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
  34. Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
  35. Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.

* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...

*** ENG  muhimi:  yo‘qotib qo‘yishdan oldin  ularning  QADRIGA  yetish !!!

 

  1. Qur’oni karim oyati karimalari;
  2. Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
  3. dinimiz asoslari;
  4. shariatimiz ahkomlari;
  5. sharqona odoblarimiz;
  6. mazhabimiz me’yorlari;
  7. jamiyatshunoslik aloqalari;
  8. odamgarchilik munosabatlari;
  9. insoniy tuyg‘ular;
  10. ruhshunoslik sir-asrorlari;
  11. yurtimiz urf-odatlari;
  12. o‘zbekchilik qoidalari;
  13. madaniyatimiz axloqlari;
  14. insoniy aql va axloqiy normalar;
  15. dono maqollarimiz;
  16. milliy an’analarimiz;
  17. diniy qadriyatlarimiz;
  18. xalqimiz ong-tafakkuri;
  19. millatimiz mentaliteti,
  20. an’anaviy falsafasi;
  21. o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
  22. ulug‘larimiz hikmatlari;
  23. dono xalqimiz dunyoqarashi;
  24. musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari

 

a s o s    v a    n ye g i z l a r i d a

 

  • ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari  va  noyob  hikmatlari,
  • buyuk  ota-bobolarimizdan  eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari  va betakror hikoyalari,
  • mehribon  ota-onalarimizdan  o‘rganib  kelayotgan gavhar o‘gitlari va  mislsiz  so‘zlari,
  • elimiz  tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
  • jannatmakon  yurtimiz – muqaddas  Vatanimiz  ta’lim  maskanlarida  taralayotgan  durdan  a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
  • zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining  ajoyib  kashfiyotlari,
  • bugungi  kunda  va doim  kerak bo‘ladigan  hayotiy  masalalar, dolzarb  mavzular,  qiziqarli  ma’lumotlar  hamda xalqimiz orasida  e’tirof etilgan mezonlar
  •  
  •  

 

Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz. 

 

Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!

Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!

Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!

Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!

 

         Ibrohimjon domla INOMOV

 

 

 

Maqolalar