Shariatda rahbar va ishboshiga qarshi chiqqanlar “bog'iylar” deyiladi. Bu so'z arab tilidan tarjima qilinsa, zulm qiluvchi, dushmanlik qiluvchi, tajovuzkor ma'nolarini anglatadi. Shar'iy ma'nosini ulamolar: “Bog'iy - biror ta'vil (so'z yoki fe'ldan ko'zlangan maxfiy maqsadni o'z fikri bilan izohlab berish)ga ko'ra, musulmonlar orasida adolatli boshliqqa qarshi chiquvchi qurolli toifadir”, deya ta'riflaydi.
Islom dinida bog'iylik qilish qattiq qoralangan. Mo'min kishi ularga qarshi kurashda o'z boshliqlariga yordam berishi lozim. Bog'iylarga qarshi kurashda o'ldirilgan musulmon shahid hisoblanadi. Bog'iylarga esa janoza o'qilmaydi. Bu haqda Burhoniddin Marg'inoniy bunday deydi: “Hukumatga qarshi bog'iylik va yo'lto'sar (qaroqchi)lik qilganlar o'ldirilsa, ularga janoza o'qilmaydi. Hazrat Ali (roziyallohu anhu) bog'iylarga janoza o'qimagan edilar”.
Agar bog'iylar tavba qilishsa, kechiriladi. Ularga qarshi kurashishdan oldin hukumat sabablarini so'rab, yomon yo'llaridan qaytib, itoatli bo'lishni taklif qiladi. Ular talab qilishayotgan ish jamiyat manfaatiga zid bo'lmasa, ko'rib chiqiladi.
Alloh taolo urushayotgan ikki tomonning o'rtasini isloh qilishga buyurdi:
“Agar mo'minlardan ikki toifa o'zaro urushib qolsalar, ularning o'rtalarini isloh qiling.. ”(Hujurot, 9).
Bog'iylarga qarshi kurashishdan maqsad, avvalo, ularni itoatli bo'lishga chaqirish va to'g'ri yo'lga boshlashdir. Shuning uchun rahbar ularga qarshi urush ochishdan oldin haq yo'lga chaqiradi.
Bog'iylarga yordam berish, ularga qurol-yarog' sotish ham mumkin emas. Ulamolar bog'iy va fitnachilarga qurol-aslaha sotish xarom deyishgan. Chunki ular qurollar bilan odil hukumatga qarshi isyon ko'taradi. Imom Ahmad: “Rasulullox, (sollallohu alayhi va sallam) fitna vaqtida qurol sotishdan qaytarganlar”, deydi. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
“Ezgulik va taqvo (yo'li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo'li)da hamkorlik qilmangiz!”(Moida, 2).
Tarixdan ma'lum, podshoh yo boshliqqa qarshi chiqqan kishilarning harakati natijasida zararlar, fitna-fasotlar ko'paygan. Masalan, xavorijlar firkasining xatti-harakatlari oqibatida musulmonlarga katta ziyon etdi.
“Rasululloh (sollallohu alay va sallam)ning muborak vasiyatlari”
kitobidan Zayniddin Eshonqulov tayyorladi.
Prezidentimiz 2021 yilda "Bugungi O‘zbekiston – bu hali tom ma’nodagi, biz orzu qilayotgan, intilayotgan yangi O‘zbekiston emas" degan edi. Bu iqror islohotni tayyor g‘alaba sifatida ko‘rsatishdan ko‘ra mas’uliyatliroq. Chunki mavjud kamchilikni tan olmagan davlat uni tuzatish uchun ham chora izlamaydi.
Bu gal biz nazarda tutayotgan "yo‘l" so‘zi shunchaki metafora emas. Gap mamlakatning qishloq yo‘llaridan tortib, xalqaro avtomagistraligacha, temir yo‘llaridan metrogacha, havo qo‘nalg‘asidan tranzit yo‘lagigacha bo‘lgan harakat tizimi haqida boradi. Aniqrog‘i, Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston transport tafakkuriga olib kirgan eng muhim yangilik – yo‘lni alohida qurilish obyekti emas, inson, iqtisodiyot va davlatni harakatga keltiradigan yaxlit tizim sifatida ko‘ra boshlagani haqida.
Abdulhamid Muxtorov,
O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi a’zosi,
"Ziyo" media markazi direktori
Manba: "Yangi O‘zbekiston" gazetasi 2026 yil 14 avgust, 164-son