Tarixdan ma'lumki, barcha buyuk davlatlarda yoshlar tarbiyasiga alohida e'tibor qaratilgan. Zero, aynan jismonan sog'lom va aqlan salohiyatli yoshlar o'z yurtining qudrati va ravnaqiga zamin yaratadi. Har bir ota-ona, o'z navbatida, farzandining istiqboli, baxt-saodati va kelajakda mustaqil hayot kechirib, jismoniy, ma'naviy va ruhiy jihatdan barkamol avlod bo'lib etishishini niyat qiladi. Shunday ekan, ota-ona o'z farzandining yoshlik davrini mazmunli, namunali, foydali ishlar va savobli amallar bilan o'tkazishiga yordamchi bo'lmog'i lozim. Lekin ba'zan bolalar tarbiyasida shunday xatoga yo'l qo'yiladiki, bu xato farzandning hayotida keskin burilish yasaydi.

Esimda, bir kishi o'g'lini “eshak” deb urishganida bolaning bobosi o'g'lini chetga tortib, unday dema, “xo'tik” degin, sencha bo'lsa, eshak bo'ladi, deb o'g'liga tanbeh bergan edi. Demak, farzandlarni xato qilganida ham haqorat qilmay, xatosini to'g'ri tushuntirish maqsadga muvofiq bo'ladi. Hato qilganida urib-so'kmasdan, bosiqlik bilan tushuntirish lozim. Kichik bo'lsa-da biror yutuqqa erishsa: “Barakalla, sen ulug' inson bo'lib etishasan, kelajakda nafaqat menga, balki barchaga rahmat keltiradigan millatning faxri bo'lasan”, deb rag'batlantirish kerak. Ana shunda millatdan ulug' zotlar etishib chiqishiga zamin yaratgan bo'lamiz, inshoalloh.
Tomas Edison onasidan qolgan kitoblarni varaqlab o'tirib bir varaq topib oladi, unda: “Isaakning onasi, iltimos, o'g'lingizni bizning maktabdan olib keting, umuman uning o'qishga layoqati yo'q. Boshqa biror kasb o'rgansin, uning xotirasi juda zaif va qoloq”, deb yozilgan edi. Esladi, boshlang'ich maktabga bir necha vaqt qatnaganida o'qituvchi shu xatni onasiga berib yuborgan edi. Lekin onasi xatni o'qib bo'lgach, biroz o'ylanib: “O'g'lim, u maktabda senga saboq berishga layoqatli ustoz qolmabdi, shuning uchun seni boshqa maktabga olib boraman, yaxshi o'qiysan-a?!” deb boshqa maktabga olib borgan edi. Aslida bola maktabdan haydalgan edi, onaning oqilaligi tufayli bola ana shunday martabaga erishdi.

Darhaqiqat, qobiliyatsiz bola yo'q (agar tug'ma aqli noraso bo'lmasa) faqat qobiliyatni qo'zg'atish va yo'naltira bilish kerak.
Mashhur muhaddis Hofiz ibn Hajar Asqaloniy yoshligida madrasaga o'qishga kiradi. Zehni o'tkir emasligi bois ilm o'rganishga qiynaladi. Mudarrislar: “Sen boshqa ish bilan shug'ullan, ilm o'rganishga qobiliyating kam ekan”, deb madrasadan ozod qilishadi. Qalbida ilmga muhabbati bor o'smir noiloj madrasadan qaytayotib, havoning issig'ida dam olish uchun bir g'orga kirib yotadi va bir manzaraning guvohi bo'ladi. G'orning yuqori qismidan tomchilayotgan suvga bir muddat qarab yotdi. Tomchi toshga tushib, uni o'yib yubordi: “Suv yumshoq, lekin doimiy tomchilab turgani uchun toshni teshibdi. Mening qalbim toshdan ham qattiqmi? Nahotki, tomchichalik bo'la olmasam?” deb yana madrasaga qaytib borib, astoydil o'qib, Hofiz ibn Hajar Asqaloniy bo'lib butun dunyo Islom olamiga mashhur bo'ldi. Salkam etti asrdan beri u zotning asarlari butun Islom olamining oliy bilim yurtlarida o'qitilmoqda. Ulug'larning tarjimai hollarida bu kabi ibratlar bisyor.

Muqaddas dinimizda bolalarni go'zal axloq va odobga o'rgatib borish tavsiya etiladi. Axloq va odobi yaxshi bo'lgan bolalarga ilm tez singadi. Tasavvur qiling: bir sinfda o'ttiz nafar bola o'qisa, ulardan qaysi biri odob bilan ustozini tinglasa, o'sha ilmda eng peshqadam bo'ladi. Demak, odob-axloq ilm olishning asosiy omillaridan biri.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam hadisi sharifda bunday marhamat qildilar: “Kishi o'z farzandini tarbiya qilib bir narsa o'rgatishi – bir so' (taqriban, ikki kilogramm mayiz qiymatiga teng)ni sadaqa qilishidan yaxshiroqdir” (Imom Termiziy rivoyati).

Boshqa bir hadisda: “Ota o'z bolasiga chiroyli odobdan ko'ra yaxshiroq narsa bera olmaydi” deyilgan (Imom Termiziy rivoyati) .
Bugun yoshlarga juda ko'p imkoniyatlar yaratib berilgan. Yoshlarimiz bu imkoniyatlardan oqilona va to'g'ri foydalanishlari lozim.
Yoshlarning jismonan baquvvat, sog'lom, g'ayratli va shijoatli bo'lishlarida jismoniy tarbiyaning ahamiyati katta. Islom dini ta'limotida jismoniy tarbiya tushunchasi zamiriga nafaqat badantarbiya mashqlari bilan shug'ullanish, balki inson salomatligi uchun zarur bo'lgan barcha omillarga rioya qilish, ayni paytda salomatlik uchun zararli, balki hayot uchun xavfli bo'lgan illatlardan saqlanish nazarda tutiladi.

Abu Rofi' aytadi: «Men: “Yo Rasululloh! Bizning bolalarimizda haqqimiz bo'lgani kabi, ularning ham bizda haqlari bormi?” deb so'radim. Shunda u zot: “Ha, bolaning otadagi haqqi unga yozishni, suzishni, kamondan otishni o'rgatishi hamda halol va pokiza narsalar berib tarbiyalashidir”, dedilar» (Imom Bayhaqiy rivoyati).
Ta'kidlash kerak, yoshlarimizning bo'sh vaqtlaridan unumli foydalanib, ularga kasb-hunarni o'rgatishimiz – ayni muddaodir. Payg'ambarimiz sollallohu alayhi va sallam mehnatkash va kasb-hunarli kimsalarni maqtab bunday deganlar: “Alloh taolo kasb-hunarli kishini yaxshi ko'radi” (Imom Termiziy rivoyati).
Davomi bor…

Abdulmajid ISHOQOVning
“Islomda yoshlarga munosabat” kitobidan