Tarixdan ma'lumki, ilm-fan, madaniyat borasida dunyo xalqlarining rivoj topishi, xalqaro maydonda o'z o'rniga ega bo'lishida bizning ajdodlarimiz qoldirgan ulkan ilmiy, ma'naviy merosning ahamiyati beqiyos. Buni bugun dunyo tan olmoqda. Halqlar tinchligi, yurtlar rivojlanishiga bo'layotgan xavf-xatarlar ortayotgan bir vaqtda ajdodlari yo'lidan borayotgan bu vatan va millat dunyohamjiyati uzra bugun ham bo'y cho'zmoqda.
Ayni kunlarda mamlakatimizda, xususan, ko'hna va navqiron Samarqand shahrida O'zbekiston raisligida bo'lib o'tadigan ShHTning navbatdagi sammitiga qizg'in tayyorgarlik ko'rilmoqda. 15-16 sentyabr' kunlari o'tadigan mazkur sammitda 15 davlat etakchisi, o'ndan ortiq xalqaro tashkilot vakillari, dunyoning ko'zga ko'ringan ekspert va tahlilchilari, siyosatshunoslar ishtirok etishi kutilmoqda. Bu esa mezbon mamlakat uchun faxr va iftixor bag'ishlash bilan birga katta mas'uliyatni ham talab etadi.
Davlatimiz rahbari tomonidan, ShHT o'z mohiyatiga ko'ra, tinchlik, hamkorlik va taraqqiyot yo'lida birlashishga, ayirmachilik unsuridan xoli bo'lgan jozibador makonga aylanishi lozim, deya qayd etildi.
Alloh taolo Hujurot surasining 13-oyatida: “Ey, insonlar! Darhaqiqat, Biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik hamda bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo'ydik. Albatta, Alloh nazdida (eng azizu) mukarramrog'ingiz taqvodorrog'ingizdir. Albatta, Alloh biluvchi va xabardor zotdir”, deya ma'lum qilgan.
Bugun dunyo xalqlari ushbu oyatning mazmuni ostida birlashishga har qachongidan ham ko'ra muhtoj. Har bir shaxs jamiyat uchun faqat yaxshilikni ravo ko'rishi, yomonliklardan tiyilishi va boshqalarga aziyat berishdan uzoqda bo'lmishi kerak. Ayniqsa, musulmon kishi o'ziga sevimli bo'lgan narsani boshqa birodarlariga ham bo'lishini yaxshi ko'rishi, ya'ni ularga foyda keltirish va ulardan har qanday zararni daf qilishi lozimdir. Zero, Payg'ambarimiz alayhissalom: “Yaxshilikka yo'llovchi kishi o'sha yaxshilikni qiluvchi kabidir” deya marhamat qilganlar.
Demak, musulmon ummati azaldan o'zining tinchlikparvarligi, o'zgalarga yaxshilik va mehr ulashishi, musulmon xalqlari o'zga xalqlar bilan bo'lgan xalqaro munosabatlarda ham barchaga ibrat va namuna bo'lgan. Shu kunlarda yurtimizda o'tkazilajak Shanxay hamkorlik tashkilotining navbatdagi sammiti ham fayzli va katta yangiliklarga ega holda tashkil etiladi. Sammitda qabul qilinadigan qaror va imzolanadigan kelishuvlar dunyoda tinchlik hukmron bo'lishi, xalq va millatlarning farovon yashashi, shu jumladan, Vatanimiz taraqqiyoti bundanda rivoj topishiga sabab bo'lajak, insha Alloh!
Ubaydulloh Abdullayev,
Farg'ona viloyati bosh imom-xatibi
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati