Sabablari ko'p...
Nega erkaklar o'z joniga qasd qilishmoqda? Oila boshlig'ining hayotdan to'yishiga sabab nima? Ba'zilar uni oilaviy mojarolar bilan bog'laydi. Afsuski sabab faqat shu emas, uning omillari juda ko'p.
Butun dunyodagi holat shu...
Dunyodagi barcha o'z joniga qasd qilishlarning to'rtdan uch qismi erkaklar o'rtasida sodir bo'lmoqda. Afsuski, yurtimizda ham o'z joniga qasd qilish holatlari ko'proq erkaklar bilan yuz bermoqda, ya'ni ayollarga nisbatan erkaklar ko'proq suitsidga qo'l urmoqda.
Muammoning ildizi qayerda?
Asosiy sabab – oiladagi noto'g'ri tarbiyaga borib taqaladi. Farzand tarbiyasiga befarq, har kuni urush-janjal, ichkilikbozlik bo'ladigan oilalarda ulg'ayganlar orasida o'z joniga qasd qilish holatlari ko'proq kuzatiladi.
Bola tarbiyasi uchun faqat Ona mas'ul(mi)...
Afsuski aksar oilalarda farzand tarbiyasi bilan faqat onalar shug'ullanadi va shunga mas'ul sanaladilar. Barcha mashaqqatlar ojizalar zimmasiga yuklanadi. Otaning vazifasi esa pul topish, ro'zg'orni bus-butun qilish, xullas oilani faqat moddiy tarafdan ta'minlashi kerak degan noto'g'ri tushuncha keng tarqalgan.
Agar farzand ota mehri va e'tiborisiz ulg'aysa....
O'g'il bolaning erkaklik fazilatlarining shakllanishida otaning o'rni beqiyos. Chunki har bir o'g'il bola o'z otasini qahramon deb biladi. Farzand uchun hayotidagi eng mukammal inson bu uning otasidir.
Hayotidagi qahramonidan namuna olmagan farzand jamiyatda o'z o'rnini topishga, maqsad sari intilishga, mashaqqatlarni engib o'tishga, sinovlarda sabrli va irodali bo'lishga qiynaladi. Bunday vaziyatlardan qanday qutilishni, musibatlani engishni, kimdan maslahat olishni yoki kimga ergashishni bilmay qoladi.
Og'ir kunlarda yaqinlarining, xususan, otasining qo'llab-quvvatlashini, dalda bo'lishini, tasalli berishini, ishonchini kutadi. Afsuski bu bo'shliq ayrim otalar tomonidan to'ldirilmaydi.
“Kuchli portlash”ga olib keladi
Aksincha juda ko'p otalar farzandiga beradigan yagona tasallisi: “sen o'g'il bolasan”,“o'g'il bola yig'lamaydi”, bo'ladi. Nahotki, o'g'il bola yig'lamasa yoki unga yig'lash mumkinmas bo'lsa?
Yo'q, aslo. Aslida o'g'il bola ham o'z muammolari yoki hissiyotlari sababli yig'lashi mumkin. Aksincha kechinmalarni ichga yutish bir kun kelib “kuchli portlash”larga sabab bo'ladi. Shu tariqa muammolar bartaraf etilishining o'rniga, farzand o'z yog'iga yanada battar qovuriladi.
“Jonimga tegdi”
Erkak kishi bir kunda o'z joniga qasd qilish qaroriga kelmaydi. U yoshlikdan muammolar girdobidan chiqa olmagan, o'zini hatto ota-onasiga ham kerakli deb his qilmagan bo'ladi. Hayotda o'z o'rnini topishga, muammolarini echishga harakat qiladi. Ammo hech kimdan dalda topa olmaganidan keyin shu qarorga keladi. Ungacha ancha bosqichlarni bosib o'tgan, lekin hech kim unga e'tibor bermagan bo'ladi. “Hammasi jonimga tegdi”, “Yashagim kelmayapti”, “Eplolmayapman” degan gaplarini esa afsuski yaqinlari “eshitmagan” bo'lishadi.
Tushkunlik – tashvish keltiradi
Shu tariqa erkak kishi muammolar, musibatlar yoki qiyinchiliklarining echimini topa olmay ichini kemiradi. Birov uni eshitmaydi yoki tasalli bermaydi. Natijada yana bir tashvish – kasallikka chalinadi.
O'lim – so'nggi chora emas
Og'ir vaziyatlarda muammolar echimsiz tuyuladi. Bunday holatda ba'zilar muammoning echimini topishga harakat qilmaydi, balki muammoni og'irlashtirni o'ylaydi. Masalan, qarzga botgan yoki ishi yurishmay turgan bo'lishi mumkin. Ayrimlar ushbu muammolarning “echimi”ni – o'lim deb bilishadi.
Musibatlar hech kimni chetlab o'tmaydi, ayab o'tirmaydi ham...
Hamma gap unga munosabatda, uni qanday qabul qilishda. Siz uchun dunyo zimziyo, qorong'imi? Sabrli bo'ling, tong otishiga oz qoldi, quyosh ham hademay charaqlab chiqadi!
Qarzga yoki g'amga botgan bo'lsangiz
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalaridan biriga: “Alloh g'amlaringni ketkazadigan va qarzlaringni uzadigan kalimalarni o'rgatib qo'yaymi?” dedilar. “Ha, yo Allohning Rasuli!” dedi u. Nabiy alayhissalom: “Tong otganda va kech kirganda: Allohim! Sendan g'am bosishidan, mahzunlikdan, ojizlikdan, dangasalikdan, qo'rqoqlikdan, baxillikdan, qarzga botishdan va odamlarning g'olib kelishidan panoh so'rayman, degin”, dedilar.
Barcha muammolar echimi, baraka kaliti
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim istig'for aytishni o'ziga lozim tutsa, Alloh uning mushkulini kushoyish qiladi, og'irini engil qiladi va o'zi o'ylamagan tomondan rizq beradi”, deganlar.
Hali hammasi yaxshi bo'ladi...
Agar solihlarning amal qilishida bellasha olmasangiz, gunohkorlarning istig'for aytishida musobaqalashing! Shunda hammasi yaxshi bo'ladi, insha Alloh.
Davron NURMUHAMMAD
Marosim O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta konferens-zalida o‘tkazildi. Tadbir ishtirokchilariga «Jahon jamoatchiligining Islom sivilizatsiyasi markaziga nigohi» maxsus filmi namoyish etildi.
Tadbirda O‘zbekiston Prezidenti matbuot kotibi, Prezident Administratsiyasi Kommunikatsiyalar departamenti rahbari Sherzod Asadov tabrik so‘zi bilan ishtirok etdi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi maslahatchisi Muzaffar Komilovning forum ishtirokchilariga yo‘llagan murojaatini O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasining mas’ul xodimi Rahmatulla Arziyev o‘qib eshittirdi.
Forum ishtirokchilariga yo‘llangan qutlov so‘zlarida xorijiy mehmonlar va media hamjamiyati vakillariga minnatdorlik bildirildi. Forumning professional muloqot, xalqaro hamkorlik va O‘zbekistonning tarixiy-madaniy merosini ilgari surish maydoni sifatidagi ahamiyati ta’kidlandi.
Marosimning asosiy voqealaridan biri Euronews bosh direktori va bosh muharriri Klaus Shtrunsning «Yangi yaqinlik: madaniyat, media va g‘oyalar orqali Yevropa va Markaziy Osiyoni birlashtirish — Islom sivilizatsiyasi markazi global axborot makonida» mavzusidagi maxsus ma’ruzasi bo‘ldi.
Shtruns islom sivilizatsiyasining tarixiy, ilmiy, ma’naviy va madaniy merosini zamonaviy media formatlar orqali jahon auditoriyasiga yetkazish, shuningdek, Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasida axborot almashinuvini kuchaytirish muhimligini ta’kidladi.
Uning qayd etishicha, media vositalari turli mamlakatlar va jamiyatlar o‘rtasida nafaqat axborot almashinuvini ta’minlashi, balki muloqot uchun ko‘priklar ham qurishi kerak.
«Media vositalari fikrlar va yangiliklar almashinuvi uchun ko‘priklar qurishi mumkin va qurishi shart. Axir media kommunikatsiyasining mohiyati ham aynan shunda — ko‘priklar qurishda. Bugun bu yerda, qadimiy Ipak yo‘lida, kelajagimiz uchun aynan shu jarayon sodir bo‘lmoqda», — dedi Klaus Shtruns.
Euronews rahbari Yevropa va Markaziy Osiyo o‘rtasidagi axborot makonini yanada yaqinlashtirishni tarixiy Ipak yo‘li an’analari bilan qiyosladi. Uning ta’kidlashicha, mintaqalar o‘rtasidagi zamonaviy media aloqalar iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy hamkorlikning yangi imkoniyatlarini ham ochishi mumkin.
«Ipak yo‘lida axborot oqimi qanday kechgan bo‘lsa, bir-birimiz bilan muloqot qilish, bir-birimizning tilimizni tushunish ham shunday bo‘lsin. Bu oddiy texnik jarayondan ko‘ra kengroq tushuncha. Bu haqiqiy hamkorlikning yangi ko‘rinishi, kelajakdagi butun iqtisodiy taraqqiyot uchun harakatlantiruvchi kuch bo‘ladigan yangi axborot makonidir», — dedi u.
Klaus Shtruns, shuningdek, O‘zbekistonda yosh avlodning katta ulushga ega ekanini alohida qayd etib, bu mamlakatning kelajagi uchun ulkan imkoniyat ekanini ta’kidladi. U turli mamlakatlar yoshlarini birlashtiruvchi media va madaniy loyihalarni amalga oshirish taklifini ilgari surdi.
Uning fikricha, turli sohalar — sport, ilm-fan, ta’lim va madaniyat vakillaridan iborat yoshlarni bir joyga to‘plab, ularning tajriba almashinuvi, hujjatli filmlar suratga olishi va qo‘shma loyihalarda ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratish mumkin. Bunday tashabbuslar orqali mamlakatlar va mintaqalar yoshlari o‘rtasida yangi aloqalarni shakllantirish mumkin.
«Bu faqat chiroyli nutqlarda emas, balki aniq va amaliy loyihalarda o‘z ifodasini topishi kerak», — dedi Euronews bosh direktori.
Shtruns media sohasidagi innovatsiyalar ham aynan shu maqsad — o‘tmish merosini asrab, kelajakni birgalikda yaratishga xizmat qilishi kerakligini ta’kidladi.
«Eng muhimi, media doimo innovatsiyalarni harakatga keltiruvchi kuch bo‘lishi kerak. Ammo bu innovatsiyalar bugun men eshitgan ajoyib maqsadga xizmat qilishi lozim: media sohasida innovatsiyalarni ilgari surish, qalbimizda o‘tmishni asrab, kelajakni yaratish», — dedi u.
Euronews rahbari forumda ishtirok etishni media sohasining jamiyat oldidagi mas’uliyati bilan bog‘ladi. Uning ta’kidlashicha, jurnalistika va media faoliyati faqat biznes yoki kasb emas, balki turli jamiyatlarni yaqinlashtirishga xizmat qiladigan muhim vazifadir.
«Ushbu noodatiy tadbirda media hamkor sifatida ishtirok etayotganimizdan faxrlanamiz. Biz uchun bu shunchaki biznes emas, oddiy kasb ham emas. Bu — o‘z burchimiz va da’vatimizdir», — dedi Klaus Shtruns.
Shu tariqa, forumning ochilish marosimida media sohasining zamonaviy vazifalari, xalqaro axborot hamkorligini rivojlantirish, madaniy merosni yangi formatlarda jahon auditoriyasiga taqdim etish va turli mintaqalar o‘rtasida yangi axborot ko‘priklarini barpo etish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori, WOSCU Boshqaruv raisi Firdavs Abduxaliqov «Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi turdagi madaniy-ma’rifiy media platforma» mavzusida maxsus ma’ruza qildi.
Abduxoliqov Markaz konsepsiyasini tarixiy meros, ilm-fan, muzey ishi va yangi medialarni birlashtiruvchi zamonaviy xalqaro maydon sifatida taqdim etdi. U islom sivilizatsiyasi merosi hujjatli filmlar, televizion loyihalar, raqamli rekonstruksiyalar, multimedia va immersiv ekspozitsiyalar, shuningdek, nashriyot tashabbuslarida qanday yangi talqin kasb etayotgani haqida ma’lumot berdi. Markazning xalqaro media loyihalari, dunyodagi yetakchi ommaviy axborot vositalari bilan hamkorligi, shuningdek, tarixiy merosni o‘rganish va ommalashtirishda sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Marosim ishtirokchilariga, shuningdek, Islom sivilizatsiyasi markazi haqida prezentatsion rolik namoyish etildi.
Xalqaro mediaforumda 50 ta davlatdan media va ekspertlar hamjamiyatining 300 nafarga yaqin vakili ishtirok etmoqda. Ular orasida xalqaro telekanallar va axborot agentliklari rahbarlari hamda vakillari, jurnalistlar, noshirlar, kinematografistlar, olimlar, tadqiqotchilar va raqamli texnologiyalar sohasi mutaxassislari bor.
iccu.uz