Sabablari ko'p...
Nega erkaklar o'z joniga qasd qilishmoqda? Oila boshlig'ining hayotdan to'yishiga sabab nima? Ba'zilar uni oilaviy mojarolar bilan bog'laydi. Afsuski sabab faqat shu emas, uning omillari juda ko'p.
Butun dunyodagi holat shu...
Dunyodagi barcha o'z joniga qasd qilishlarning to'rtdan uch qismi erkaklar o'rtasida sodir bo'lmoqda. Afsuski, yurtimizda ham o'z joniga qasd qilish holatlari ko'proq erkaklar bilan yuz bermoqda, ya'ni ayollarga nisbatan erkaklar ko'proq suitsidga qo'l urmoqda.
Muammoning ildizi qayerda?
Asosiy sabab – oiladagi noto'g'ri tarbiyaga borib taqaladi. Farzand tarbiyasiga befarq, har kuni urush-janjal, ichkilikbozlik bo'ladigan oilalarda ulg'ayganlar orasida o'z joniga qasd qilish holatlari ko'proq kuzatiladi.
Bola tarbiyasi uchun faqat Ona mas'ul(mi)...
Afsuski aksar oilalarda farzand tarbiyasi bilan faqat onalar shug'ullanadi va shunga mas'ul sanaladilar. Barcha mashaqqatlar ojizalar zimmasiga yuklanadi. Otaning vazifasi esa pul topish, ro'zg'orni bus-butun qilish, xullas oilani faqat moddiy tarafdan ta'minlashi kerak degan noto'g'ri tushuncha keng tarqalgan.
Agar farzand ota mehri va e'tiborisiz ulg'aysa....
O'g'il bolaning erkaklik fazilatlarining shakllanishida otaning o'rni beqiyos. Chunki har bir o'g'il bola o'z otasini qahramon deb biladi. Farzand uchun hayotidagi eng mukammal inson bu uning otasidir.
Hayotidagi qahramonidan namuna olmagan farzand jamiyatda o'z o'rnini topishga, maqsad sari intilishga, mashaqqatlarni engib o'tishga, sinovlarda sabrli va irodali bo'lishga qiynaladi. Bunday vaziyatlardan qanday qutilishni, musibatlani engishni, kimdan maslahat olishni yoki kimga ergashishni bilmay qoladi.
Og'ir kunlarda yaqinlarining, xususan, otasining qo'llab-quvvatlashini, dalda bo'lishini, tasalli berishini, ishonchini kutadi. Afsuski bu bo'shliq ayrim otalar tomonidan to'ldirilmaydi.
“Kuchli portlash”ga olib keladi
Aksincha juda ko'p otalar farzandiga beradigan yagona tasallisi: “sen o'g'il bolasan”,“o'g'il bola yig'lamaydi”, bo'ladi. Nahotki, o'g'il bola yig'lamasa yoki unga yig'lash mumkinmas bo'lsa?
Yo'q, aslo. Aslida o'g'il bola ham o'z muammolari yoki hissiyotlari sababli yig'lashi mumkin. Aksincha kechinmalarni ichga yutish bir kun kelib “kuchli portlash”larga sabab bo'ladi. Shu tariqa muammolar bartaraf etilishining o'rniga, farzand o'z yog'iga yanada battar qovuriladi.
“Jonimga tegdi”
Erkak kishi bir kunda o'z joniga qasd qilish qaroriga kelmaydi. U yoshlikdan muammolar girdobidan chiqa olmagan, o'zini hatto ota-onasiga ham kerakli deb his qilmagan bo'ladi. Hayotda o'z o'rnini topishga, muammolarini echishga harakat qiladi. Ammo hech kimdan dalda topa olmaganidan keyin shu qarorga keladi. Ungacha ancha bosqichlarni bosib o'tgan, lekin hech kim unga e'tibor bermagan bo'ladi. “Hammasi jonimga tegdi”, “Yashagim kelmayapti”, “Eplolmayapman” degan gaplarini esa afsuski yaqinlari “eshitmagan” bo'lishadi.
Tushkunlik – tashvish keltiradi
Shu tariqa erkak kishi muammolar, musibatlar yoki qiyinchiliklarining echimini topa olmay ichini kemiradi. Birov uni eshitmaydi yoki tasalli bermaydi. Natijada yana bir tashvish – kasallikka chalinadi.
O'lim – so'nggi chora emas
Og'ir vaziyatlarda muammolar echimsiz tuyuladi. Bunday holatda ba'zilar muammoning echimini topishga harakat qilmaydi, balki muammoni og'irlashtirni o'ylaydi. Masalan, qarzga botgan yoki ishi yurishmay turgan bo'lishi mumkin. Ayrimlar ushbu muammolarning “echimi”ni – o'lim deb bilishadi.
Musibatlar hech kimni chetlab o'tmaydi, ayab o'tirmaydi ham...
Hamma gap unga munosabatda, uni qanday qabul qilishda. Siz uchun dunyo zimziyo, qorong'imi? Sabrli bo'ling, tong otishiga oz qoldi, quyosh ham hademay charaqlab chiqadi!
Qarzga yoki g'amga botgan bo'lsangiz
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalaridan biriga: “Alloh g'amlaringni ketkazadigan va qarzlaringni uzadigan kalimalarni o'rgatib qo'yaymi?” dedilar. “Ha, yo Allohning Rasuli!” dedi u. Nabiy alayhissalom: “Tong otganda va kech kirganda: Allohim! Sendan g'am bosishidan, mahzunlikdan, ojizlikdan, dangasalikdan, qo'rqoqlikdan, baxillikdan, qarzga botishdan va odamlarning g'olib kelishidan panoh so'rayman, degin”, dedilar.
Barcha muammolar echimi, baraka kaliti
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim istig'for aytishni o'ziga lozim tutsa, Alloh uning mushkulini kushoyish qiladi, og'irini engil qiladi va o'zi o'ylamagan tomondan rizq beradi”, deganlar.
Hali hammasi yaxshi bo'ladi...
Agar solihlarning amal qilishida bellasha olmasangiz, gunohkorlarning istig'for aytishida musobaqalashing! Shunda hammasi yaxshi bo'ladi, insha Alloh.
Davron NURMUHAMMAD
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati