Masala shundaki, to'g'ri tafakkur qilish orqali odatda aql bilan iymon hosil qilinadi. Odatda deyilishdan maqsad Alloh taolo iymonni inson to'g'ri tafakkur yuritganida yaratishidir. Alloh taolo Qur'oni karimda bu haqda: “Ayting (ey Muhammad sollallohu alayhi vasallam), Yer yuzida sayru sayohat qilib, ilgari o'tganlarning oqibatlari qanday bo'lganini ko'ringlar!” deb aytadi.
Imon bu tasdiqdir.
Ba'zi ulamolar imon bu tasdiq va shahodat kalimasini, ya'ni: “Ashhadu an la ilaha illalloh va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rosuluhu…”niaytish imonning bir bo'lagi bo'lib, rukn hisoblanadi, amal qilishlik esa komillik shartidir. Lekin shahodat kalimasini nutq qilish soqovlik va majburlash holatlarida soqit bo'lishining ehtimoli bor. Alloh taolo Nahl surasining 106-oyatida: “Kim Allohga iymon keltirganidan keyin (yana qaytib) kofir bo'lsa, (Allohning g'azabiga duchor bo'lur). Lekin kim qalbi iymon bilan orom olgani holda (kufr kalimasini aytishga) majbur qilinsa, (uning iymoniga ziyon etmas),” deydi. Soqit bo'lishning ma'nosi: shahodat kalimasini uzr mavjud bo'lgani sababli aytmasligi sababidan Alloh taoloning azobiga duchor bo'lmasligidir.
Bu ahli sunna valjamoaning ikki yo'nalishi – moturidiy va ash'ariylarning gapidir. Ikki aqidaviy mazhab amal uchun ikki jihati bor, u ham bo'lsa, amal degani Alloh taolo va uning Rasuli sollallohu alayhi vasallam tarafidan yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishi. Bu jihatdan amal imon nomi ostiga ulamolarning ittifoqiga ko'ra kiradi. Namozning farzligiga imon keltirish vojibdir, uni yolg'onga chiqarish esa kufrdir.
Ammo amallarning fe'l bilan ado etish jihatidan esa bu imon nomi ostiga kirmaydi, chunki agar bunday qilinsa, gunohkor osiy odamni kofir deb hukm qilish lozim bo'lib qoladi, bu esa botil gap. Shuning uchun ham zino qilgan va o'g'rilik qilganlarni kofirga chiqarish emas, balki ularga jazo hadd tayin qilingan. Demak, bir kishi namozni ado qilishga kirishsa, u itoatkor mo''min bo'ladi, ammo uni farzligini inkor qilmay, uni ado etishda dangasalik bilan bosh tortsa, gunohkor mo''min kishi hisoblanadi.
Salafi solihlarning: Imon bu so'z va amal qilish degan so'zining ma'nosi, tasdiq bilittifoq rukn hisoblanadi, ikki shahodat kalimasini aytish, bir rivoyatga ko'ra, soqit bo'lishi ehtimoli bor rukn bo'lsa, boshqa rivoyatga ko'ra, komillik sharti bo'ladi, amal esa bilittifoq komillik sharti hisoblanadi.
Ko'kaldosh o'rta maxsus islom bilim yurti
R.Axundjanov
Turkiyaning “CNN-Türk” telekanalida efirga uzatilgan “Tafakkur doirasi” dasturida so‘zga chiqqan taniqli olim, Milliy mudofaa universiteti rektori, professor Erhan Afyonju O‘zbekistonning boy tarixiy merosi va sayyohlik salohiyati haqida fikr yuritdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Ko‘rsatuvda qatnashgan turk tarixchisi Erhan Afyonju O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan alohida geografik hudud sifatida ta’riflagan.
Olimning fikricha, juda ko‘pchilik sayyohlar O‘zbekistonni o‘z ko‘zi bilan ko‘rishni istaydi. Chunki dunyoga mashhur Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent kabi shaharlar ana shu zaminda joylashgan.
Turk tarixchisi yoshlarga murojaat qilib, xorijga sayohat qilishni, avvalo, Turkiy dunyo mamlakatlarini kashf etish, ajdodlar yurti bilan yaqindan tanishishdan boshlash lozim ekanini ta’kidladi.
“Yoshlarga tavsiyam shuki, hozir xorijga sayohat qilmoqchi bo‘lsangiz, avvalo Turkiy zaminni aylaning. Masalan, O‘zbekistonga borib, tarixiy shaharlarni ko‘rib keling, ajdodlaringiz yurti bilan tanishing. So‘ng Saljuqiylar davlati barpo etilgan zaminlarni ko‘ring”, – dedi professor.
Erhan Afyonjuning ta’kidlashicha, bunday sayohatlar yoshlar uchun har tomonlama foydali va qiziqarli bo‘lib, ularning tarixiy xotirasi va dunyoqarashini boyitadi.
“Masalan, Samarqandning go‘zalligini dunyoning ko‘p joylarida topa olmaysiz. Ayniqsa, turk yoshlari o‘z ajdodlari yashagan zaminni borib ko‘rishlari lozim”, – dedi olim.
Professor O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning asosiy beshiklaridan biri, ilm-fan markazi sifatida ham alohida e’tirof etgan.
Shuningdek, turk tarixchisi O‘zbekistonning nafaqat tarixiy va madaniy, balki geografik jihatdan ham yashash uchun qulay hudud ekanini ta’kidlagan.
Dastur davomida professor bildirgan fikr-mulohazalar Turkiya jamoatchiligi orasida O‘zbekistonning tarixiy shaharlari, boy madaniy merosi va turizm salohiyatiga bo‘lgan qiziqishni yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati