Sayt test holatida ishlamoqda!
21 Avgust, 2026   |   8 Rabi`ul avval, 1448

Toshkent shahri
Tong
04:12
Quyosh
05:38
Peshin
12:26
Asr
17:14
Shom
19:18
Xufton
20:39
Bismillah
21 Avgust, 2026, 8 Rabi`ul avval, 1448

Asalari va pashsha

26.12.2023   3278   5 min.
Asalari va pashsha

Hasharotlar ichida pashsha asosan axlat va iflos bo'lgan narsalarga qo'nadi. Asalari esa gullarga, daraxt changlariga va boshqa xushbo'y hidli narsalarga qo'nib shira yig'adi. Ba'zi otalar pashsha kabi farzandlarining faqat aybu nuqsonlarini, xato-kamchiliklarini ko'radilar. Ularni hadeb koyiyveradilar. Eng yomoni ularni o'z tengdoshlari va aka-uka, opa-singillari bilan soltishtirib kamsitadilar. Natijada bola tushkunlikka tushib qoladi va uzoq vaqt davomida bu kayfiyatdan qutula olmaydi. Borib-borib o'zida faqat yomonlikni ko'radigan bo'lib voyaga etadi. Aksar holatlarda bunday bolalar jamiyatga kerakli insonlar emas, balki, jamiyatga katta xavf soladigan, qabih jinoyatlarni sodir etadigan jinoyatchilar bo'lib o'sishadi.

Hayriyatki, jamiyatimizda “pashsha” otalarga qaraganda “asalari” otalar ko'proq. Bunday otalar farzandlaridagi ko'zga ko'rinmas darajagi maqtovga sazovor jihatlarni ham topib, bu xislatlarini mohir va tajribali bog'bon kabi rivojlantirishadi. Farzandlaridagi xatolarni to'g'ri tushuntirib, fazilatlarini esa xuddi hech qaysi bolada yo'q fazilatni maqtayotgandek his-hayajon bilan e'tirof etishadi. Natija ham shunga yarasha ko'zni quvontiradigan bo'ladi. Chunki bola, ayniqsa, o'g'il bola otasini hayotdagi eng mukammal inson deb biladi. Uning xayolida qahramon siymosida otasidan boshqa odam gavdalanmaydi. Endi o'zining hayotdagi ilk kumeridan, qahramonidan maqtov eshitgan bolaning ko'nglidan nimalar o'tishini tasavvur qilavering! Tajribalar shuni ko'rsatadiki, odatda otasidan ko'p maqtov eshitadigan bolalalarda yo'q qobiliyatlar ham shakllanib, rivojlanib ketadi. Lekin aksar hollarda biz “Bolalarni ko'p maqtash ularni erka, tantiq va yalqov qilib qo'yadi” degan mantiqqa suyanib ish ko'ramiz. Hamma narsada bo'lgani kabi maqtovda ham me'yor bo'lsa, bu narsa tarbiyada juda yaxshi samara beradi. Keling, bu mavzuga hayotiy misollar orqali nazar solamiz.

Birinchi hikoya

Marhum otam o'qish-yozishni bilmas edilar. Ularning bolaligi urush yillariga to'g'ri kelgani uchun ham yoshliklari darbadarlikda o'tgan. Qorinlarini to'yg'azishga imkon bo'lmagan paytlarda o'qish-yozishni o'ylash qayoqda deysiz. Lekin shunga qaramay ilmni va ilm ahlini yaxshi ko'radigan, ularning ilmini qadrlaydigan kishi edilar. Bizni ham ta'lim olishga ilhomlantirgan, doim qiziqtirib undab turgan turtkimiz dadam bo'ladilar.

Dars tayyorlab o'tirgan paytimiz xonamizga kirib hammamizning tepamizda alohid-alohida turib kuzatardilar. Daftalarimizni olib, yozishni bilmasalar ham “O'g'lim, sening xating chiroyli ekan”, “Qizim, chizgan rasming buncha go'zal”, deb g'ayratimizga g'ayrat qo'shardilar. Dadamning maqtovlari bizga shunchalik yoqardiki, ishdan kelib xonamizga kirgunlaricha darslarimizni qilib bo'lgan bo'lsak-da dadamning maqtovlarini eshitish uchun xonamizga kiradigan paytlarida dars qilishga o'tirib olardik. Dadam maqtagan jihatlarimizni yanada rivojlantirishga harakat qilardik. Kimdir xatini yanada chiroyli qilishga harakat qilsa, qimdir chizgan suratlari bo'yoqlarini yanada xilma-xil qilishga urinardi. Yana kimdir kecha o'qiganidan 5-6 bet bo'lsa ham ko'proq kitob o'qishga harkat qilardi. Bundan tashqari otam birortamizni bir sifat bilan maqtab boshqalarni ayni o'sha sifat bilan maqtamasalar, qolganlar ham o'sha maqtovga sazovor bo'lish uchun o'sha iqtidorni o'zida paydo qilishga harakat qilardi. Bu esa oramizda o'ziga yarasha ajoyib bir tabiiy musobaqaning paydo bo'lishiga zamin yaratar edi.

Ikkinchi hikoya      

Onam meni doim tergardilar. Qo'shnilar yoki qarindoshlar oldida men haqimda gap ketsa, “Bu juda quloqsiz bola bo'ldi” deb yomonlashga tushib ketardilar. Faqat kamchiligimni ko'rardilar. Atayin fazilatlarimni ko'rsatishga harakat qilsam ham, “Nechuk bugun unday, nechuk bugun bunday” deb shashtimni ham tushirib yuborardilar. Oxir-oqibatda men shunchalar umidsizlikka tushib qoldimki, dunyoda eng yomon odam men bo'lsam kerak, mendan biror foydali inson chiqmasa kerak, shunday bo'ladigan bo'lsa, yashab nima qilaman degan fikrlarga ham borib qoldim. Agar Juma maruzalarida o'zini –o'zi o'ldirish gunohi kabira ekanligini eshitmaganimda kim bilsin balki hozir tirik bo'lmasmidim...

Fuzola ibn Ubayd roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Nabiy alayhissalom aytadilar: “Uch narsa kishining belini sindiradi: yaxshilik qilsang ham minnatdor bo'lmaydigan imom (boshliq), yaxshiligingni berkitadigan, yomonligingni tarqatadigan qo'shni va yonida bo'lganingda aziyat beradigan, yo'qligingda xiyonat qiladigan ayol”.

Doktor Abdulloh Muhammad Abdulmu'tining

Farzand tarbiyasida 700 ta saboq” kitobidan

G'iyosiddin Habibulloh, Kamronbek Islom tarjimasi.

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

06.08.2026   23234   7 min.
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari

Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!

Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.

Shavkat MIRZIYOЕV,

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
 

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi


Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.


Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiya­lar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.


Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.

 

Son emas, sifat muhim

 

Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.


Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekis­ton musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy mad­rasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.


Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.


Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom ins­titutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.


Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.


Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.


Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.


Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.

 

Tarix takrorlanib turadi

 

O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.


2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk meros­ni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.


Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.

 

Salohiddin ShЕRXONOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i

"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan

Maqolalar